Mercosur: waar boeren en klimaatactivisten aan dezelfde kant staan
Ursula von der Leyen zou zaterdag naar Brazilië vliegen om het EU-Mercosur-vrijhandelsakkoord te tekenen. Terwijl vuurwerk de nachtelijke hemel verlichtte, rolden honderden tractoren opnieuw Brussel binnen.
Boeren zijn een gevreesde groep betogers. Ze maakten de voorbije jaren naam door onder andere de oproerpolitie met mest te besproeien en door de ravage die ze aanrichtten wanneer ze weer eens door de hoofdstad van Europa trokken. Uit de berichtgeving rond boerenprotesten moeten we afleiden dat boeren compromisloos, gewelddadig en anti-EU zijn en vaak extreemrechtse sympathieën hebben. Ze worden geregeld voorgesteld als de ultieme tegenstanders van klimaatactivisten.
De klimaatactivist vs de boer
Dat beeld zien we bij ons in België, maar nog sterker bij onze noorderburen, waar de stikstofproblematiek beide groepen lijnrecht tegenover elkaar plaatst. Als klimaatactivist ben je daar links en progressief, sluit je je aan bij Extinction Rebellion en GroenLinks-PvdA en verzet je je tegen boeren die uit eigen gewin ons klimaat om zeep zouden helpen.
Als boer ben je rechts en conservatief, steun je de politieke rechtse, agrarische partij de BBB of de extreemrechtse PVV en keer je je tegen klimaatactivisten die met hun geitenwollensokkenverhalen enkel zouden willen zorgen dat je nóg meer groene belastingen betaalt.
Verzet tegen het akkoord schept bondgenoten
Het protest tegen het EU-Mercosur-vrijhandelsakkoord toont echter aan dat de realiteit veel genuanceerder is dan het zwart-witbeeld dat ons wordt voorgekauwd, en dat boeren en klimaatactivisten in se dezelfde vijand bestrijden. Het geplande akkoord tussen de EU en Mercosur (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) zou de Europese markt verder openstellen voor goedkoop vlees en landbouwproducten zoals soja en suiker.
Producten die vaak worden geproduceerd onder sociale en ecologische omstandigheden die hier verboden zijn. In hun verzet tegen het akkoord vinden landbouwers bondgenoten bij milieuorganisaties zoals CAN Europe, Greenpeace en Friends of the Earth Europe. Zij zien in Mercosur geen 'vrijhandel', maar een voortzetting van een extractief model dat ontbossing in de Amazone, grootschalig pesticidengebruik en landroof in de hand werkt.
Mercosur stimuleert een extractief model dat ontbossing in de Amazone, intensief pesticidengebruik en landroof aanwakkert
Dit verraadt het koloniale karakter van de handelsdeal met Mercosur. Latijns-Amerika levert grondstoffen en landbouwproducten met een lage toegevoegde waarde, terwijl Europa machines, chemische producten en technologie exporteert.
De winst concentreert zich bij multinationals en agro-industriële spelers zoals Monsanto/Bayer, terwijl de sociale en ecologische schade lokaal blijft. Het is dezelfde logica die teruggaat tot de periode van openlijk koloniaal beleid, maar vandaag verpakt wordt in de taal van handel, groei en comparatieve voordelen in plaats van ontwikkeling en 'beschaving'.
Daarnaast worden in de Mercosur-landen talloze mensenrechten geschonden. Uit een rapport van de Braziliaanse overheid over mensenhandel tussen 2021 en 2023 blijkt dat het aantal mensen dat er als moderne slaven wordt tewerkgesteld, stijgt.
Ook voor milieuactivisten is Zuid-Amerika een gevaarlijke regio. Een rapport van de internationale mensenrechtenorganisatie Global Witness leert dat van de 146 vermoorde mensenrechtenactivisten in 2024, er 119 werden omgebracht in Zuid-Amerika.
In 2021 vluchtte de Braziliaanse geografe Larissa Bombardi met haar gezin naar Europa. Nadat ze jarenlang onderzoek deed naar de gifproblematiek in Brazilië, ontving ze doodsbedreigingen. In een rapport, gepubliceerd door de Rosa Luxemburg Stiftung, benadrukt ze hoe het handelsakkoord neokoloniale belangen dient.
Werk van boeren: gedevalueerd of uitgebuit
Concreet betekent dit handelsakkoord voor Europese boeren dat hun werk wordt gedevalueerd. Voor boeren en inheemse gemeenschappen in de Mercosur-landen betekent het vaak landverlies, vergiftigde bodems, uitbuiting en geweld. Voor het klimaat betekent het meer ontbossing, meer uitstoot en meer biodiversiteitsverlies.
Voor grootgrondbezitters, multinationals en agro-industriële spelers betekent het daarentegen minder regulering, minder arbeids- en klimaatwetgeving om rekening mee te houden en vooral meer winst. Het is dan ook geen wonder dat organisaties als het VBO, VOKA en Unizo het EU-Mercosur-vrijhandelsakkoord steunen.
Meer winst voor grootgrondbezitters
Het verzet in de straten van Brussel laat zien dat het klassieke frame van “boer versus klimaat” niet langer volstaat. Steeds meer landbouwers erkennen dat zij geen bondgenoten zijn van een systeem dat hen uitknijpt, maar potentiële partners die pleiten voor een andere landbouw: lokaal verankerd, ecologisch houdbaar en economisch rechtvaardig. Tegelijk groeit bij klimaatactivisten het besef dat een transitie onmogelijk is zonder boeren een leefbaar inkomen en toekomstperspectief te bieden.
Mercosur fungeert zo als katalysator voor een bredere alliantie van middenveldorganisaties, vakbonden, mensenrechten- en klimaatactivisten en landbouwers tegen een handelsmodel dat winst boven mens en planeet plaatst.
“Leven van politiemensen werd in gevaar gebracht”, berichtten de media naast beschrijvingen van grimmige sferen, verkeershinder, geweld en gewonden. Op het Luxemburgplein raapte men de aardappels van de grond. Maar zaterdag vloeide geen inkt uit Ursula’s von der Leyens pen.
