Schietpartijen St. Gilles: 500 mensen op het plein samen tegen georganiseerde misdaad

Afgelopen zondag kwamen ongeveer 500 bewoners samen op het Bethlehemplein. Hun boodschap was duidelijk: basta.

Maar de demonstratie was meer dan zomaar een ‘bobo’-moment. Het ging over weigeren toe te geven aan angst en machteloosheid. Op een moment dat federale instellingen nergens te bespeuren waren, creëerden wij een ruimte waar bewoners samen konden komen, praten en solidariteit konden vinden. Vervolgens namen wij die solidariteit mee het plein op en veranderden we een gevoel van hulpeloosheid in collectieve actie.

Natuurlijk willen wij dat beleidsmakers hun verantwoordelijkheid opnemen. Maar wij riepen ook op tot collectieve en individuele verantwoordelijkheid binnen de gemeenschap. Hoe zorgen we ervoor dat mensen die in deze wijken wonen en werken er niet alleen voor staan? Hoe bouwen en onderhouden we netwerken? 

Het middenveld staat niet onverschillig tegenover georganiseerde misdaad

Wij hadden veel vragen, maar één ding was duidelijk: het middenveld staat niet onverschillig tegenover georganiseerde misdaad. En hoewel wij reageerden op een specifiek fenomeen – geweld gelinkt aan georganiseerde misdaad op de drugsmarkt – weten we dat het probleem breder is en onderling verbonden.

Deze publieke actie bracht ook een breuk teweeg in het publieke debat. Tot dan toe waren discussies vastgelopen omdat iedereen de zwarte piet naar elkaar toeschuift, terwijl de Procureur des Konings herhaaldelijk waarschuwde voor de ernst van de situatie. Toch vroeg de urgentie van de situatie om iets anders: verantwoordelijkheid, aanwezigheid en geruststelling. 

Als vereniging sloten we ons aan bij burgers in hun reactie op de ervaren institutionele afwezigheid en brachten we mensen samen die werken aan de verschillende dimensies van deze crisis.

Het plein toonde ons hoe de oplossing eruit zou kunnen zien

Afgelopen zondag kregen we gezelschap van organisaties die werken met daklozen, mensen met een verslaving, kwetsbare vrouwen, jongeren en anderen die in kwetsbare situaties leven, en wijk- en ouderverenigingen. Iedereen die aankwam bracht een nieuw puzzelstukje mee.

Elke organisatie ziet een ander deel van het probleem. Maar wanneer deze stukjes samengebracht worden, vormen ze een mozaïek van de situatie. En als wij kijken naar de mensen die dat plein vulden, zien we misschien ook een beeld van hoe de oplossing eruit zou kunnen zien. 

Degenen die samenkwamen demonstreerden niet alleen tegen georganiseerde misdaad. Collectief vertegenwoordigden zij veel van de instrumenten die we nodig hebben om ertegen te vechten.

Het ecosysteem begrijpen

Je kunt georganiseerde misdaad niet bestrijden zonder het ecosysteem ervan te begrijpen. Om georganiseerde misdaad te begrijpen mogen we niet alleen naar drugshandel kijken. Drugshandel is gelinkt aan wapenhandel en mensenhandel voor allerhande doeleinden, van seksuele uitbuiting tot het ronselen van mensen voor verschillende vormen van criminele activiteiten.

Criminele organisaties maken misbruik van kwetsbaarheid waar ze die ook vinden

Als een migratiebeleid faalt, lost een bevel om het grondgebied te verlaten niets op. Het pakt de kwetsbare positie van mensen niet aan – en het zijn juist die kwetsbaarheden waar criminele netwerken dankbaar misbruik van maken. In plaats daarvan riskeren we dat mensen blootgesteld blijven aan uitbuiting: slachtoffers van prostitutie en seksuele uitbuiting, kinderen die kwetsbaar zijn voor misbruik, arbeiders die illegaal in de bouw werken, en mensen die gerekruteerd worden als extreem goedkope arbeidskrachten. De lijst is lang en grimmig.

Niet-begeleide minderjarigen zijn bijzonder kwetsbaar. Zij kunnen gemakkelijker door criminele netwerken gemanipuleerd worden, hebben geen begeleidende volwassene om hen te beschermen en kunnen al te makkelijk verdwijnen uit de institutionele aandacht. Criminele organisaties maken misbruik van kwetsbaarheid waar ze die ook vinden, en een falend migratiesysteem kan precies de omstandigheden creëren waarvan zij weten hoe ze er misbruik van moeten maken.

Laten we de mythe van de maffia ontkrachten

Wapens van onze straten halen is dringend. Maar het is niet genoeg. We moeten ook de armoede, nood en kwetsbaarheid aanpakken die mensen recht in de handen van ronselaars en uitbuiters drijven. We moeten samenwerken om een cultuur van vrede en wettelijkheid te creëren.

Dit betekent het ondersteunen van een generatie jongeren – Belgische en andere – die opgroeien in kwetsbare omgevingen waar de ‘mythe van de maffia’ een gevaarlijk zaadje kan worden. 

Jongeren hebben kansen nodig om te ontdekken wie ze willen worden

De staat moet aanwezig zijn: luisteren, begrijpen en de economische, sociale en educatieve dimensies van het probleem samenbrengen. Jongeren hebben kansen nodig om te ontdekken wie ze willen worden, in plaats van gedefinieerd te worden door de omstandigheden waarin ze geboren zijn. Ze hebben de mogelijkheid nodig om zich een andere toekomst voor te stellen.

Hetzelfde principe geldt wanneer mensen de gevangenis verlaten. Als ex-gedetineerden na hun straf alleen eenzaamheid aantreffen — zonder netwerk, opvang of zinvolle plek in de maatschappij — staat de georganiseerde misdaad klaar om dat gat op te vullen. De strijd tegen georganiseerde misdaad kan daarom niet stoppen bij bestraffing. Preventie, repressie en re-integratie moeten deel uitmaken van één doorlopend proces.

En degenen die op het terrein werken moeten het hart van dat proces vormen. Zij bezitten de kennis al: zij begrijpen de lokale behoeften, bedreigingen en kansen, en zij kennen de getroffen mensen.

Afgelopen zondag kwam het middenveld op straat en toonde dat deze ervaring bestaat en dat mensen klaarstaan om hun verantwoordelijkheid te nemen. De puzzelstukjes liggen er al. Nu is het tijd voor de overheid om te luisteren, ze allemaal samen te brengen en te handelen.

Marcella Militello is voorzitter Basta! Belgian Antimafia
Marcella Via is bestuurslid Basta! Belgian Antimafia