Burgercollectief eist actie tegen PFAS-chaos in Vlaanderen
Het burgercollectief DARKWATER3M, dat de belangen verdedigt van omwonenden van de 3M-fabriek in Zwijndrecht, trekt aan twee alarmbellen tegelijk: bij het Federaal Parlement én bij het Vlaams Parlement. Aanleiding is een combinatie van juridische verdwijntrucs en politieke laksheid die, als er niets gebeurt, tienduizenden mensen zonder bescherming achterlaat in het grootste PFAS-dossier van dit land.
DARKWATER3M begeleidt vandaag een rechtszaak van 1.400 buurtbewoners tegen 3M, waarin de PFAS-vervuiling rond de fabriek centraal staat. Die zaak wordt op 24 februari 2026 gepleit in Antwerpen. Intussen wijst 3M de eisen van de omwonenden af en beroept zich op verjaring. En precies dat is het punt: als dit de lijn blijft, dreigt zich een scenario te herhalen zoals het asbestdossier. Jarenlange schade, zware ziektes, en dan: “te laat, verjaard.”
PFAS: forever chemicals
PFAS, of per- en polyfluoralkylstoffen, zijn een groep van meer dan 10.000 synthetische chemicaliën. Ze breken nauwelijks af, stapelen zich op in het milieu en komen via voedsel en water ook in het menselijk lichaam terecht. Bij metingen van Vlaams kraanwater is er in een op de vier stalen al "te veel PFAS" gevonden. Bepaalde PFAS worden in verband gebracht met ernstige gezondheidseffecten.
Rond de 3M-site in Zwijndrecht is dat al jaren geen theoretische discussie meer. Het burgercollectief spreekt van "de ergste milieuramp ooit in België, en wellicht in Europa". Zwijndrecht wordt erkend als het meest PFAS-vervuilde gebied in Europa, met PFAS grondwaterconcentraties die oplopen tot 73.000 microgram per liter.
PFAS kwam terecht in lucht, bodem en grondwater, maar ook in de Schelde, waardoor de stoffen verder stroomafwaarts verspreid raakten, met effecten tot in Nederland en richting Noordzee. Ook in de voedselketen zijn problemen vastgesteld: onderzoek naar eieren van kippen tot op 15 kilometer van 3M toonde veel te hoge PFOS-waarden.
45.000 mensen met PFAS in het bloed
In maart 2025 publiceerde het Vlaams Gewest resultaten van een grootschalig bloedonderzoek bij inwoners tot op 5 kilometer rond 3M. De conclusie was alarmerend: ongeveer 45.000 mensen, waaronder ook kinderen, dragen PFAS in hun lichaam, vaak zonder goed te beseffen wat de gevolgen kunnen zijn.
Tegen die achtergrond vindt DARKWATER3M het onaanvaardbaar dat 3M in de lopende rechtszaak niet alleen de claims van omwonenden minimaliseert, maar ook verjaring opwerpt als verdediging. Het collectief vreest dat dit straks een standaardstrategie wordt: wie vandaag nog geen vordering indient, kan morgen “te laat” zijn. Net zoals in het asbestdossier, waar slachtoffers jarenlang in onzekerheid bleven en uiteindelijk juridisch uit de boot vielen.
Geert Lenssens, advocaat van DARKWATER3M, zegt het scherp: "Als het Federaal Parlement in het dossier Bende van Nijvel de verjaring kan verlengen voor de ongeveer 30 slachtoffers en hun nabestaanden, dan kan dit ook in het PFAS dossier voor tienduizenden onschuldige omwonenden die in de toekomst zullen te maken hebben met specifieke kankers en andere ziektes".
Mensen met hoge waardes van PFAS in het bloed hebben namelijk een verhoogd risico op onder andere nier-, testikel- en prostaatkanker, verstoring van het immuunsysteem en verminderde effectiviteit van vaccinaties, verminderde vruchtbaarheid, hoge bloeddruk bij zwangere vrouwen, geboorteafwijkingen en ontwikkelingsproblemen, verminderde schildklier- of leverfunctie hormonale veranderingen en verhoogde cholesterolwaarden.
De vraag aan het Federaal Parlement is dus duidelijk: zorg dat verjaring geen ontsnappingsroute wordt voor vervuilers.
Vlaanderen: gaten in de regels en een gevaarlijke tendens naar afbouw
DARKWATER3M richt zich tegelijk tot het Vlaams Parlement met kritiek op de PFAS-regelgeving. Die is volgens hen versnipperd, onduidelijk en op cruciale punten nog altijd te zwak. Wat hen extra zorgen baart: waar strengere bescherming verwacht wordt, zien zij eerder een politieke reflex om regels af te bouwen. Zoals eerder ook gebeurde in debatten rond pesticiden en stikstof.
Als voorbeeld haalt het collectief de discussie aan over de zogenoemde 'no regret zone' rond 3M. Een 'no regret zone' is een afgebakend gebied waar men voor alle zekerheid geen risico’s neemt en extra beschermingsmaatregelen toepast, omdat er nog onzekerheid is over de exacte impact van bijvoorbeeld PFAS. Het VITO adviseerde recent om die zone op 10 kilometer te houden, terwijl de Vlaamse minister die toch op 5 kilometer liet vastleggen. In een context van massale blootstelling en Europese plannen om PFAS drastisch te beperken, is dat volgens DARKWATER3M nauwelijks te verantwoorden.
“Normen kunnen niet streng genoeg zijn”
DARKWATER3M vraagt geen symbolische statements, maar concrete beslissingen: duidelijke, strenge en afdwingbare PFAS-normen, en een beleid dat de volksgezondheid boven economische belangen plaatst.
“Er is geen andere weg,” zegt Lenssens. “Tenzij men de volksgezondheid wil opofferen voor economische belangen. Dan worden we misschien financieel iets beter, maar worden we intussen vergiftigd en ziek - terwijl gezondheid ons hoogste goed is.”
