Thuiszorg: "Focus op herwaardering van het vak, niet op fraudebestrijding"
De thuiszorgsector, en in het verlengde daarvan heel Vlaanderen, werden afgelopen maand opgeschrikt door het verhaal van een thuisverpleegkundige uit het West-Vlaamse Houthulst die mogelijk jarenlang heeft gefraudeerd. De vrouw declareerde bij de ziekenfondsen allerlei huisbezoeken die ze mogelijk had verzonnen, of ze dikte de zwaarte van de verleende zorg aan. Hierdoor kreeg zij van de ziekenfondsen meer vergoeding uitbetaald dan waar ze recht op had. In de loop der jaren zou zij zich op deze manier misschien wel met miljoenen hebben verrijkt. De zaak ligt bij het gerecht.
Dat deze vrouw niet representatief is voor duizenden serieus werkende thuisverpleegkundigen, werd vanuit de sector snel duidelijk gemaakt. Even snel werd duidelijk dat het declaratiesysteem voor thuisverpleegkundigen inderdaad fraudegevoelig is en uitnodigt tot gesjoemel.
"Nadruk moet niet liggen op fraudebestrijding, maar op herwaardering van het vak"
Het systeem moet dan ook anders, kondigde federaal minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (Vooruit) direct aan. Hij kondigde maatregelen aan om fraude op te sporen en tegen te gaan. Onder meer moet er een plafond komen aan het jaarlijkse bedrag dat thuisverpleegkundigen mogen declareren. Brengen ze meer in rekening, dan moeten zij het bedrag en de verleende zorg toelichten. Ook moeten er meer controleurs komen bij het Riziv, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering.
Herwaardering van thuiszorg
Vakbondsvertegenwoordiger bij ACV Puls Arne Deflo is het er zonder meer mee eens dat het thuiszorgsysteem op de schop moet, zegt hij over de telefoon. Hij is sectorverantwoordelijke voor de thuisverpleging. Maar, voegt hij eraan toe, de nadruk bij de systeemverandering moet niet liggen op het tegengaan van fraude, maar “op een totaal herbekijken van het vak”.
Het overgrote deel van de verpleegkundigen werkt correct, aldus Deflo. Die verdienen erkenning en een beleid en financiering die hun professionaliteit en het belang van het thuiszorgwerk weerspiegelen. Het experiment dat Frank Vandenbroucke daarnaast ook heeft aangekondigd waarbij thuisverpleegkundigen per uur worden betaald in plaats van per handeling, sluit wat Deflo betreft nog het beste aan bij de door hem gehoopte herwaardering en nieuwe kijk op de thuiszorg. Al is Deflo nog wat voorzichtig. “Wij kijken uit naar wat dat geeft”, zegt hij over het experiment.
Welke herwaardering heeft de thuiszorg nodig? Onder meer zorgt de inschaling van patiënten voor ruis. Die inschaling gebeurt nu via het zogenaamde Katz-systeem, waarbij patiënten scores krijgen voor hun functioneren. Afhankelijk van of ze bijvoorbeeld zelf kunnen opstaan of een maaltijd nuttigen, volgt een indeling. Patiënten die er het zwaarst aan toe zijn, krijgen in dit systeem een C-score, anderen een B- of A-score.
"Oudere mensen hebben dan weer een goede en dan weer een slechte dag"
“Sowieso zitten A en B qua kenmerken al redelijk dicht bij elkaar”, noemt Deflo als complicatie. “Maar een groter probleem is dat sommige patiënten vaak per dag of in de week heel wisselend presteren. Zeker bij oudere mensen kan het zijn dat ze dan weer een goede en dan weer een slechte dag hebben.”
Een voorbeeld dat in dit verband vaak wordt aangehaald is in de broek plassen. Als patiënten in hun broek plassen, heeft de thuisverpleegkundige daar werk aan.
Maar als er een controleur komt van de mutualiteit of van het Riziv om te bekijken of het werk terecht is gedeclareerd, krijgt die controleur niet vanzelfsprekend greep op de zaak. Want als die controleur de patiënt vraagt of die inderdaad in zijn of haar broek plast, is het antwoord misschien: ‘Nee’. Of op zijn best: ‘Soms’. “Dat is omdat mensen zich misschien schamen, of te trots zijn om de waarheid te vertellen”, zegt Deflo.
Grote verschillen in functioneren zijn er ook bij mensen die last hebben van dementie. “Dan kan iemand bijvoorbeeld de ene dag helemaal in de war zijn en de volgende dag helder. Een thuisverpleegkundige die elke dag langskomt, weet hoe het zit, maar riskeert bij controle wel het verwijt de verleende zorg te overdrijven.” Een meer permanente evaluatie zou hier beter zijn, denkt Deflo.
Onzichtbaar werk
Een ander kenmerk van de sector zorgt ook voor ruis. Dat is dat die sector niet alleen heel groot is, maar ook dat er verschillende werkverbanden zijn. In Vlaanderen werken alleen al bij een aantal grote zorginstellingen duizenden mensen als thuisverpleegkundige.
“Die mensen hebben gewoon een vast salaris en zullen niet snel zelf gaan foefelen met het ophogen van scores van patiënten of van verleend werk”, denkt Deflo. Daarnaast werken in deze sector echter ook veel mensen als zelfstandige. “Het is bij die laatste groep dat fraude wat makkelijker om de hoek komt kijken. Maar uiteindelijk is het een heel kleine groep die de boel belazert.”
“Het declaratiesysteem houdt weinig rekening met de werkelijkheid van de zorg”
Fraude mag niet en Deflo is dan ook niet tegen controles door mutualiteit of Riziv. “De controles door het Riziv bewijzen ook dat een mogelijke fraudeur wel degelijk wordt gepakt.” Maar Deflo stelt dat de focus van nieuwe regelgeving dus niet moet liggen op fraudebestrijding, maar op het wegwerken van fundamentele onjuistheden in het systeem.
“Het declaratiesysteem houdt weinig rekening met de werkelijkheid van de zorg. Thuisverzorgenden moeten hun routes plannen, hun administratie doen. Dat doen ze nu meestal buiten werkuren, omdat deze uren niet gefactureerd kunnen worden. Het verhoogt de al veel genoemde werkdruk in deze sector.”
Hij noemt ook de verandering van de zorg. “We weten dat soms bij mensen die bedlegerig zijn en de hoogste zorgscore C hebben de thuisverpleegkundige de enige persoon is die zij gedurende de hele dag zullen zien. Er moeten allerlei zorghandelingen worden verricht, maar uiteindelijk voelt zo’n verpleegkundige ook wel de druk om een gesprek te voeren. Terwijl er aan de andere kant ook de druk is om weer door te moeten naar andere patiënten.”
Oplossing is niet fraudebestrijding maar verruiming van wat een thuisverpleegkundige 'werk' mag noemen
“Als er inderdaad een beloning per uur zou zijn, dan zal niet alleen de wondverzorging, maar ook dat gesprek meetellen.” Het zijn die ongeziene uren en recente veranderingen in de zorg, die wat Deflo betreft, meegenomen moet worden in de hervorming van de sector. Want de vraag naar thuiszorg neemt toe en verandert van aard nu mensen ouder worden. Daarbij wordt de hospitaalverpleging tegenwoordig vaak kort gehouden met het idee dat mensen snel naar huis kunnen dankzij de thuiszorg.
De essentie van de oplossing in de thuiszorg is voor Deflo dus niet fraudebestrijding, maar een verruiming van wat een thuisverpleegkundige ‘werk’ mag noemen. “Wat we echt nodig hebben, is een andere kijk op zorg.”
