Hoe de Belgische justitie vakkundig werd ontwricht

"De gebouwen spreken boekdelen: water dat door het Justitiepaleis stroomt, muren die afbrokkelen, ratten die dossiers aanvreten,... Gedetineerden raken in Brussel niet eens altijd tijdig op hun bestemming. Ook de uitvoering van straffen loopt spaak. Veel vonnissen in strafzaken worden simpelweg nooit uitgevoerd, gewoonweg door een gebrek aan middelen." (Belga 14 november 2025). 

Hoe is het zover kunnen komen? Dit kwam toch niet vanzelf?

Checks and balances

In zijn speech als president-elect zegde Democraat Obama wat er in zijn land intussen verkeerd was gelopen en wat er moet aan gedaan worden om het weer goed te krijgen: “Wij moeten onze instituties aanpassen om met die dreiging om te gaan. Maar wij moeten dat doen met een blijvend geloof in de rechtsregels en in het behoorlijk proces, in checks and balances en verantwoording”. 

Het Amerikaanse volk wilde het anders. Trump doet het tegendeel. Wat deden wij?

Het onderzoek over de achtentwintig moorden door de Bende van Nijvel werd gesloten. Ondanks dat er ook twee parlementaire onderzoeken over gehouden werden om de “disfuncties” te kunnen ontdekken en er heel wat werden vastgesteld, weet, buiten wie erin betrokken was, niemand wat er in het dossier staat. Ondanks dat er geen proces meer over kan gehouden worden en het voorlopig vooronderzoek is beëindigd wordt alles blijvend geheim gehouden.

De toenmalige justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) maakte in het onderzoek over misbruik in de kerk, eigenmachtig een volkomen illegale strafprocedure. Daarin moest het Openbaar Ministerie samenwerken met een commissie van de kerk en werd het monopolie van het OM over de beoordeling van wat strafbaar en vervolgbaar is aan die commissie overgelaten. 

Hoewel het Hof van Cassatie had geoordeeld dat de in beslag genomen stukken op de griffie moesten worden bewaard oordeelde een rechter van het Hof van Beroep, zonder dat de benadeelden ervan wisten, dat de “overtuigingstukken” moesten worden teruggegeven. 

De toenmalige procureur-generaal ‘vergat’ er cassatieberoep tegen aan te tekenen en gaf bevel de stukken terug te geven. Uit de onder ede afgelegde getuigenverklaring van de toenmalige procureur bleek dat er ook een andere, eveneens volkomen illegale organisatie, werkzaam was. Hij werd wegens de aanwezigheid van zijn substituut bij de huiszoekingen in de kerk ter verantwoording geroepen door een “multi-confessioneel team”.

Justitieminister De Clerck vervolgde een rechter die een veelpleger had vrijgesproken omdat vorige opgelegde straffen niet waren uitgevoerd en als recidivist zonder meer op straat was gezet. Sindsdien worden rechterlijke uitspraken niet of willekeurig uitgevoerd.

Werken is een autonome straf geworden, thuiszitten met een enkelband vervangt de opsluiting in de cel. Procureurs zijn niet meer verplicht om te vervolgen. Zij moeten nu ook onderhandelen, bemiddelen en seponeren.

De vereisten van het behoorlijk proces, een openbare behandeling met een daadwerkelijk rechterlijk toezicht, werd door de afkoopwet van justitieminister Koen Geens (CD&V) volkomen onderuitgehaald. De openbare behandeling met een daadwerkelijk rechterlijk toezicht werd vervangen door een geheime deal tussen de procureur en de advocaat van de verdediging die enkel over de te betalen geldsom ging. 

De procureur kreeg de bevoegdheid om niet te vervolgen, om te seponeren. De justitieminister kreeg de macht om het strafrechtelijk beleid te bepalen, op te leggen wat in de vervolging al dan niet belangrijk is.

Omdat de parlementsleden zich bedrogen voelden werd over de wordingsgeschiedenis van deze afkoopwet een waar parlementair onderzoek, gekend als de Kazachgate, gehouden. Alle “disfuncties” kwamen daarbij boven water. Hoge politici en magistraten gingen ver hun boekje te buiten om een verkoop van gevechtshelikopters door Frankrijk mogelijk te maken.

Omdat hij terecht oordeelde dat er in de Fortis-zaak wat ernstig was mislopen schreef de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie een brief aan de Kamervoorzitter. Deze toepassing van het grondwettelijk petitierecht, dat aan iedere Belg het recht geeft om zich bij de Kamervoorzitter te beklagen, werd afgewend.

Door de wet op de partijfinanciering werd het Parlement buiten spel gezet. Het geld en de daarbij horende macht kwam bij de partijvoorzitters terecht. Die bepalen wie verkiesbaar is, waar de verkozene mag gaan zitten, op welk knopje hij/zij moet drukken: De democratie werd een oligarchie. Parlementaire onderzoeken als over Publifin legden de graaicultuur bloot. De oligarchie werd een kleptocratie.

Bewust

Dit is er niet vanzelf gekomen. Deze “verloedering” van justitie werd met opzet georganiseerd. Het gebeurde ook met een bepaald doel. Het privébelang werd voor het algemene gesteld, de staat werd afgebouwd. 

Omdat het privé-initiatief op winst uit is werd geld onze God. Daar moet alles voor wijken. Justitie werd aangewend als de sterke arm der wet om deze hervorming van de maatschappij te kunnen doordrukken. 

De gevolgen zijn nu ook voor de modale burger zichtbaar: “Als je aan de rechtsstaat morrelt komt ook de welvaartsstaat in gevaar". Dat is wat nu gebeurt. Het politiek beleid blijft evenwel bij deze verdere verloedering. Wat niet legaal kan bekomen worden moet extralegaal gebeuren, activistische rechters moeten worden vervangen, afwijkende meningen bestuurlijk worden vervolgd. 

Andermaal lopen wij de VS achterna. Niet die van Obama maar die van Trump. Intussen beweert Europa dat het anders kan. Dat er aan onze grens een oorlog woedt en de genocide in Gaza voortduurt nemen wij erbij. Dat wij er vakkundig bij bedrogen worden ook. 

Dat de rechters, die ook maar mensen zijn, ervoor op straat komen is dus begrijpelijk. De wet legt hen evenwel een andere werkwijze op. Zij zijn verplicht op gemotiveerde wijze uitspraak te doen over de zaken die hen worden voorgelegd en zij hebben het voorrecht dat op eerlijke en onafhankelijke wijze te kunnen doen. 

Strafrechters moeten dat bovendien doen op actieve wijze. Zij zijn niet gehouden door wat de procureurs doen en vorderen, noch door wat de justitieminster hen oplegt. Het is hun essentiële opdracht recht te trekken wat krom is gemaakt.