Opinie

Flexibel werk duwt vooral vrouwen dieper in onzekerheid

maandag 10 november 2025 - 14:20

Sophia Honggokoesoemo,

Fauve Peirelinck,

Sanne Coremans

Via digitaal platformwerk, zoals Uber of Babysits, kunnen mensen gemakkelijk tijdelijk werk vinden. Maar wat in eerste instantie lijkt op flexibiliteit en autonomie, duwt vooral vrouwen in onzekerheid. Op 11 november is het de dag van het feminisme. Tijd om deze ongelijkheid te belichten.

Digitaal platformwerk is een opkomende vorm van werk waarbij mensen via een online platform, zoals een app of website, kortdurende opdrachten uitvoeren voor klanten. Het platform fungeert als tussenpersoon en koppelt vraag aan aanbod: een persoon biedt zijn of haar dienst aan en ontvangt hiervoor een vergoeding. Denk bijvoorbeeld aan rijden voor een taxibedrijf, eten bezorgen, op kinderen letten of huishoudelijke taken uitvoeren.

Tijdens de coronapandemie kreeg platformwerk een stevige boost. Maaltijdbezorging of boodschappen aan huis werden plots onmisbare diensten. Sindsdien zijn ze niet meer weg te denken. Maar veel platformwerkers bevinden zich in een grijze zone wat betreft hun arbeidsstatus, sociale bescherming en rechten. Werknemers zijn namelijk meestal geen echte werknemers in loondienst en krijgen zelden traditionele secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals betaald verlof of opbouw van sociale rechten.

De opkomst van de platformeconomie, van zorg tot schoonmaak en kinderopvang, lijkt tewerkstellingskansen te bieden, maar in de realiteit versterkt ze vaak bestaande ongelijkheden. In een arbeidsmarkt waar flexibiliteit vaak synoniem is voor onzekerheid, worden vooral vrouwen richting precaire jobs geduwd: tijdelijke contracten, lage lonen, beperkte sociale bescherming en onvoorspelbare werkuren zijn steeds vaker de realiteit.

Een nieuwe Europese richtlijn wil de arbeidsvoorwaarden van platformwerkers verbeteren, zonder de voordelen van de platformeconomie uit het oog te verliezen. Want hoewel deze manier van werken volgens sommigen flexibiliteit en innovatie stimuleert, maskeren ze vaak slechte en onzekere werkomstandigheden als informaliteit, precariteit, inkomensonzekerheid, een verhoogde kwetsbaarheid voor uitbuiting, lange uren en andere risico’s met zich mee.

Vrouwelijk werk, onzichtbaar binnen de platformeconomie

Volgens Elief Vandevenne, onderzoeker aan de Interface Demography onderzoeksgroep aan de VUB, is er veelal een eenzijdig beeld van platformeconomie. De platformeconomie wordt vaak gelinkt aan mannelijke beroepen zoals taxichauffeur of maaltijdbezorger. Het werk binnen platformeconomie uitgevoerd door vrouwen is minder zichtbaar.

"Een aanzienlijk deel van de platformjobs wordt uitgevoerd door vrouwen, vooral in sectoren als huishoudhulp, schoonmaak en kinderzorg", zegt Vandevenne. Deze platformen, zoals Babysits, Care.com en Bsit, krijgen veel minder aandacht in het publieke debat. "De platformisering breekt geen bestaande rechten af, maar bouwt voort op historische ongelijkheden en kan die zelfs versterken."

"De lonen zijn laag, de jobs vaak deeltijds en fysiek zwaar belastend"

Hoewel de platformisering van huishoudelijk werk voorlopig beperkt is in België, zien we een gelijkaardige tendens in sectoren zoals het dienstenchequesysteem binnensijpelen. Ook Ben Deboignies van de studiedienst ACV Voeding en Diensten bevestigt dit. "Sinds 2004 tracht het dienstenchequesysteem huishoudhulp zonder enige vorm van sociale bescherming in België te regulariseren. Terwijl België hierin een uniek model heeft, met huishoudhulpen in dienst van ondernemingen en volledige sociale bescherming", stelt Deboignies.

"Wel blijven er grote uitdagingen", zo gaat hij verder. "De lonen zijn laag, de jobs vaak deeltijds en fysiek zwaar belastend, en er is weinig maatschappelijke erkenning. De sector telt vandaag 145.000 werknemers, waarvan een groeiend aandeel vrouwen met een migratieachtergrond."

Ook waarschuwt Deboignies voor commercialisering en digitalisering. "Er is een sterke concentratie en commercialisering van de sector, waarbij de grootste drie ondernemingen een derde van de markt bezetten. Ondernemingen met een sociale finaliteit staan hierdoor onder druk, wat de kwaliteit van begeleiding en tewerkstelling bedreigt."

"Daarnaast neemt de digitalisering toe: sinds juni 2025 zijn dienstencheques in Vlaanderen volledig digitaal." Gebruik van applicaties kan inderdaad het administratief werk binnen de dienstenchèquessector inperken door bijvoorbeeld prestaties digitaal te beheren. Maar belangrijk is dat digitalisering leidt tot ondersteuning en versterking en niet tot verdere vervreemding en misbruik.

"Vrouwenbewegingen kunnen ons helpen bij het bepleiten van eerlijke en respectvolle arbeidsomstandigheden voor iedereen"

Swati Kamble, doctoraatonderzoeker aan de universiteit van Genève, was betrokken bij een onderzoek naar platformeconomie op wereldniveau. "Sectoren met een overwegend vrouwelijk personeelsbestand worden vaak ondergewaardeerd. De opkomst van de platform- en gig-economie (een economie op basis van tijdelijke opdrachten) maakt traditioneel werk informeel en beïnvloedt vrouwen zo op unieke manieren", zegt Kamble.

In dit onderzoek is er ook aandacht voor de lange geschiedenis van vrouwelijke arbeiders en feministische bewegingen in het organiseren voor arbeidsrechten. Kamble stelt daarom ook dat het cruciaal is om het bewustzijn te vergroten.

"Om deze structurele ongelijkheden aan te pakken, moeten actoren uit het maatschappelijk middenveld, vrouwencollectieven, vakbonden en digitale platforms samenwerken. Inspirerende voorbeelden van over de hele wereld laten zien hoe vrouwen zich inzetten voor veilig en waardig werk. Deze bewegingen kunnen ons helpen bij het bepleiten van eerlijke en respectvolle arbeidsomstandigheden voor iedereen."

Onzichtbaarheid van vele precaire jobs

De arbeidsmarkt wordt steeds flexibeler, met bijhorende onzekerheid: precaire contracten, lage lonen, beperkte sociale bescherming en onvoorspelbare werkuren zijn steeds vaker de norm. Vrouwen, en in het bijzonder vrouwen met een migratieachtergrond, zijn oververtegenwoordigd in dit laagbetaald en onbeschermd werk. Wat betekent dit voor hun arbeidsmarktpositie? En hoe zorgen we ervoor dat werk duurzaam en voldoende verloond is?

"De belofte van emancipatie via werk, vertaalt zich zelden in reële vooruitgang voor vrouwen"

Volgens Annelies Scheers, onderzoeker binnen digitalisering, diversiteit en democratie aan de UHasselt, wordt door het huidige tekort aan arbeidskrachten in Vlaanderen, sterk gekeken naar de aanbodzijde van de arbeidsmarkt. Zij die niet werken worden geactiveerd naar ‘no-matter-what’-jobs.

"Wat bedoeld is als emancipatiebeleid via werk, werkt in de praktijk dus vaak ongelijkheid in de hand. De focus op werk als doel op zich laat weinig aandacht voor jobkwaliteit, keuzevrijheid en structurele uitsluiting", stelt Scheers. "De belofte van emancipatie via werk vertaalt zich zelden in reële vooruitgang of autonomie voor deze vrouwen. Integendeel, zij worden vaak opnieuw vastgezet in een beperkt keuzekader dat hun afhankelijkheid bestendigt."

Volgens Scheers is hierbij een duurzamer alternatief van arbeidsbemiddeling nodig met een “mens-eerst” in plaats van een “werk-eerst”-logica. "Dat principe omvat zowel de cliënt als de bemiddelaar. Voor cliënten betekent dit erkenning van hun ambities, ervaringen, talenten en structurele belemmeringen, in plaats van hen louter richting de snelst beschikbare job te duwen."

Vrouwen zijn bondgenoten, geen toeschouwers

De arbeidsmarkt verandert en past zich voortdurend aan nieuwe technologische mogelijkheden aan. Deze evolutie mag echter nooit leiden tot een achteruitgang in arbeidsrechten of -omstandigheden. Technologie en innovatie moeten de kwaliteit van werk versterken, niet ondermijnen. Een overheid kan hierin actief optreden door gelijkheid, waardig werk en sociale bescherming centraal te stellen - en daarbij de werknemer als uitgangspunt te nemen.

Om te beginnen moet de overheid bescherming bieden via duidelijke afspraken rond loon, werktijden en contractvoorwaarden, met voldoende garanties voor iedereen en in elke sector. Bescherming tegen exploitatie en misbruik is noodzakelijk, wat vraagt om effectieve controle door de arbeidsinspectie zodat inbreuken snel worden opgespoord en aangepakt. Vrouwen moeten bovendien de kans krijgen om op een veilige manier hun rechten op te nemen of hulp te zoeken, zonder angst voor represailles of verlies van werk.

Het recht op waardig werk, gaat hand in hand met het recht op een eigen stem

Ook werkgevers dragen verantwoordelijkheid. Vrouwen die werk zoeken, mogen niet dienen als buffer voor sectoren met personeelstekorten: de focus moet liggen op duurzame loopbanen, met correcte lonen, doorgroeikansen en bescherming tegen uitbuiting.

Programma’s voor levenslang leren bereiken momenteel vooral wie al sterk staat op de arbeidsmarkt, waardoor de Mattheus-effecten worden versterkt: wie veel heeft, krijgt nog meer. Een inhaalbeweging is nodig, waarbij net de groepen met de grootste nood aan vorming prioriteit krijgen.

Nieuwe digitale tools kunnen processen ondersteunen, maar mogen het persoonlijke contact nooit vervangen. In sectoren zoals de platformeconomie en de dienstenchequesector leidt digitalisering tot afstand: huishoudhulpen staan er steeds vaker alleen voor, zonder nabijheid van consulenten of begeleiding, wat isolement creëert. Daarom is het aangewezen om het budget dat vrijkomt door efficiëntie of subsidiëring opnieuw te investeren in nabijheid, begeleiding, vorming en welzijn.

Ten slotte zijn vrouwen bondgenoten, geen toeschouwers. Het recht op waardig werk gaat hand in hand met het recht op een eigen stem, die wordt meegenomen in de vormgeving van de tewerkstelling. Vrouwen brengen ervaring en deskundigheid binnen. Betrek hen daarom en integreer hen als experten op de werkvloer, binnen instellingen en overlegstructuren.

Ervaringsdeskundigheid is geen fait divers maar strategisch noodzakelijk. Werk voor structurele en gedragen oplossingen samen met initiatieven of verenigingen van vrouwen met een migratieachtergrond: zij kennen de noden van binnenuit en zien vaak wat voor overheden onzichtbaar blijft.

Sophia Honggokoesoemo is stafmedewerker bij LEVL.

Fauve Peirelinck is inhoudelijk medewerker bij Furia vzw.

Sanne Coremans is beleidsmedewerker bij Netwerk tegen Armoede.

Op 11 november vindt de dag van het feminisme plaats in Lucy’s Antwerp. Deze jaarlijkse bijeenkomst - de opvolger van de vroegere Nationale Vrouwendag - is sinds 1972 hét moment voor feministische ontmoeting, debat en beleidsvoorstellen in België, georganiseerd door Furia vzw.

Een greep uit het programma:

11u – 13u: Furia en deBuren organiseren een keynote & gesprek over feminisme voor de 99%. Matilde De Cooman geeft een presentatie en daarna gaat Samira Azabar in gesprek met activist Eline Engelen, huishoudassistent Nadia Ameziane en docent en Furialid Griet Braeye. Na het gesprek volgt er een performance van schrijver en theatermaker Maxine Palit De Jongh. Zij brengt een gedeelte uit Vecht, een toneelstuk over de verwoestende gevolgen van de toeslagenaffaire in Nederland.

14u – 15u30: Panel 'Van kwetsbaarheid naar weerbaarheid: sociaal-economische gelijkheid als motor van preventie van gendergerelateerd geweld' met Fatma Arikoglu (ella vzw), Josefien Cornette, Galia Veleva (Kannet vzw), Mawda Abbas & Jente Konings (GAMS)

16u – 17u30: Spel 'Mens erger je wel: de pensioenkloof' (Zelle, ZIJkant & ABVV)

Het volledige programma en meer info vind je hier.