Dag van het Feminisme: "Om geweld tegen vrouwen te stoppen, moeten we veel verder kijken dan politie en justitie"

Beeld: Your Name van ninjaDesign, via Canva Teams

dinsdag 10 november 2026 - 11:42

Helenka Spanjer

“Geweld tegen vrouwen voorkomen is meer dan mensen vertellen hoe ze zich kunnen beschermen of daders achteraf straffen.” Het vraagt volgens vrouwenorganisatie Furia om het bouwen aan gemeenschappen waarin iedereen veilig kan zijn. Op woensdag 11 november, de 55ste Dag van het Feminisme, onderzoekt Furia samen met internationale organisaties en experts in de Arenberg in Antwerpen hoe we geweld echt kunnen voorkomen.

Pas wanneer er een geweldsincident tegen een vrouw plaatsvindt, laait vaak het publieke debat op over de veiligheid van vrouwen in onze samenleving. Daarom kijkt vrouwenorganisatie Furia op woensdag 11 november, de 55ste Dag van het Feminisme, samen met internationale organisaties en experts in de Arenbergschouwburg in Antwerpen naar de wortels van het probleem. Hoe ontstaat geweld tegen vrouwen en hoe kunnen we het stoppen? Hoe ziet een rechtvaardige aanpak eruit, voorbij de roep om strengere straffen en meer weerbaarheid?

Meer nodig dan ingrijpen door politie

“Er zijn veel stappen vooruit gezet de laatste jaren voor vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel of huiselijk geweld”, vertelt Sofie De Graeve van Furia vzw. “Zo zijn er Zorgcentra na seksueel geweld gekomen speciaal voor de opvang van slachtoffers van seksueel geweld. En er zijn Veilige Huizen die iedereen betrokken bij de aanpak van intrafamiliaal geweld samenbrengen.”

“Dit zijn grote stappen, maar toch is er nog altijd zeer veel geweld tegen vrouwen. Ook missen veel slachtoffers nog altijd echte erkenning en optimale hulp.” Er moet volgens Furia daarom veel meer gebeuren dan enkel ingrijpen door politie en justitie. “We moeten veel verder kijken.”

Veel slachtoffers missen nog altijd echte erkenning

“Uiteraard wil ik niet dat de dader ermee wegkomt”, benadrukte een slachtoffer van seksueel geweld aan Furia, die graag anoniem blijft. “Maar wat ik vooral wil, is dat die erkent dat het fout was, beseft wat de impact is en dat het nooit meer gebeurt.”

“Als slachtoffers erkenning willen, dan zijn ze niet zozeer uit op straf of vergelding, maar wel op erkenning van wat er gebeurd is en daders die daar verantwoordelijkheid voor nemen”, legt De Graeve uit. “Bovenal willen ze vooral dat het geweld stopt en dat er niet nog meer slachtoffers vallen.”

“Zo hebben slachtoffers van intrafamiliaal geweld nodig dat ze geloofd worden als ze eindelijk ermee naar buiten komen. En dat ze niet als reactie te horen krijgen waarom ze dan niet vertrokken zijn.” Dat laatste gebeurt nog vaak volgens De Graeve.

Hele samenleving moet veranderen

“We stellen vast dat er nog veel schort op verschillende niveaus waaraan gewerkt moet worden om als samenleving geweld tegen vrouwen te voorkomen.” Op de 55e Dag van het Feminisme in de Arenbergschouwburg gaat Furia op zoek naar hoe feministische rechtvaardigheid eruitziet. Wat moet er nog gebeuren om te zorgen voor echte veiligheid, herstel en regie voor slachtoffers? Zodat daders echt verantwoordelijkheid nemen en de gemeenschap zich inzet om dat geweld te voorkomen.

Stel je voor dat we enkel elke dader van grensoverschrijdend gedrag in de gevangenis stoppen, de gevangenissen zitten nu al overvol

“Waar we het op de Dag van het Feminisme over willen hebben, is transformative justice”, vertelt De Graeve. “Dat is veel ruimer dan enkel de dynamiek tussen dader en slachtoffer, maar gaat om de verandering die nodig is in de gehele samenleving.”

“Want stel je voor dat we enkel elke dader van grensoverschrijdend gedrag in de gevangenis stoppen? De gevangenissen zitten nu al overvol. Daar is geen beginnen aan. Bovendien is niemand daar beter van geworden. Dat is niet de oplossing”, aldus De Graeve.

“We moeten vooral aan de slag gaan met factoren die dat geweld faciliteren en iedereen moet daarin zijn verantwoordelijkheid nemen. Het gaat hierbij om alle bijstanders, en om de patriarchale machtssystemen in onze cultuur op werk, in de samenleving en in het politieke beleid."

"Denk aan de manier waarop onze sociale zekerheid georganiseerd is", legt De Graeve uit. "Er is een grote sociaal economische ongelijkheid. In een studie van 2024 tonen statistische cijfers van een Europese enquête dat vrouwen met een klein inkomen zoals werkloze vrouwen, vrouwen met een handicap of een chronische ziekte veel kwetsbaarder zijn voor geweld."

"Concreet blijken deze vrouwen driemaal kwetsbaarder voor psychisch partnergeweld te zijn, zesmaal kwetsbaarder voor fysiek partnergeweld en tienmaal kwetsbaarder voor seksueel partnergeweld. Dat is een zeer overtuigende sociaal economische link, en daar moeten we iets tegen doen."

Werkloze vrouwen, of vrouwen met een handicap of een chronische ziekte zijn volgens een studie veel kwetsbaarder voor geweld

Maar de huidige actieplannen van de regering tegen geweld bestaan vooral uit maatregelen voor verbetering van politie, justitie en hulpverlening. "Het sociaal economische luik is vandaag een blinde vlek en dat moeten we meenemen voor een betere aanpak van geweld", stelt De Graeve. "Om een voorbeeld te geven: als je weg wilt uit een gewelddadige relatie, heb je een dak nodig boven je hoofd, maar vind dat maar vandaag in de huidige wooncrisis."

Wat kunnen we hiertegen doen? De Graeve: "Niet meer inkorten op je uitkering als je gaat samenwonen, want dat maakt je afhankelijker van de persoon met wie je samenwoont. Dat is een structurele maatregel die de regering zou kunnen nemen. Ook pleiten we voor een HerstelPakket met onder andere direct financiële hulp, zodat mensen de eerste kosten kunnen betalen als ze weggaan bij een partner, zoals een woning vinden, juridische kosten, psychische bijstand en hulp voor de kinderen."

Reactie omgeving kan meer schade aanrichten dan feit op zich

Daarnaast blijkt de manier waarop mensen reageren op wat hen is overkomen, ook een grote impact te hebben, aldus Furia. “Dit geldt zowel voor reacties van professionals als van de mensen in hun omgeving. Als die de ervaring van het slachtoffer in vraag stelt of daarover oordeelt, kan dat bijna nog erger zijn voor het slachtoffer dan het feit op zich”, zegt De Graeve. “Technisch noemt dit ‘secundaire victimisatie’.”

“Toen ik eindelijk aan mijn zus voorzichtig mijn hart luchtte over het psychisch geweld van mijn ex, was haar eerste reactie: ‘Maar waarom heb je zo lang gewacht en ben je niet meteen vertrokken?’”, getuigde een slachtoffer van partnergeweld aan Furia. En een ander slachtoffer van seksueel geweld vertelde aan de vrouwenorganisatie: “Wat ik meegemaakt heb, was erg, maar hoe mijn omgeving reageerde, maakte dat ik me nog een keer slachtoffer voelde.”

Zeven op de tien slachtoffers van geweld spreekt eerst een naaste aan in plaats van een professional of politie. “We hebben hierin dus allemaal een verantwoordelijkheid”, legt De Graeve verder uit. “En daar is educatie en sensibilisering voor nodig. Zodat we als bijstanders de tools hebben om te reageren als een slachtoffer verhaal doet. Nog te vaak krijgen slachtoffers van seksueel geweld nu te horen: ‘Ja maar had je gedronken?’, ‘Wat had je aan?’, ‘Waarom was je zo laat nog op straat?’,‘Je bent zelf meegegaan’, of ‘Je hebt die binnengelaten’.

Wat ik meegemaakt heb, was erg, maar hoe mijn omgeving reageerde, maakte dat ik me nog een keer slachtoffer voelde

Alsof ze het zelf hebben uitgelokt? “Dit ‘victim blaming’ is vaak nog sterk aanwezig in de hoofden van mensen”, stelt De Graeve. “Terwijl we intussen weten dat dat helemaal niet zo is. Het kan iedereen overkomen. Maar de realiteit aanvaarden dat dit ons allemaal op elk moment kan overkomen, is bijzonder heftig. Er zit een psychologisch beschermingsmechanisme onder het idee dat ‘zolang je maar niet te kort gerokt loopt of niet dronken op straat rondzwalkt, je dit niet zal overkomen'.

Maar we mogen niet vergeten dat bij 80 procent van de gevallen van seksueel geweld de dader een bekende is. Iemand uit je vriendenkring of uit je familie. ‘De vreemde’ uit de bosjes, dat is bij een minderheid van de gevallen.

Gemeenschapsopbouw

We moeten dus vooral met elkaar aan de slag. Het gaat hierbij ook om gemeenschapsopbouw, waaronder werken in de wijken en jeugdwerk, in scholen en op het werk. “Samen bouwen aan een samenleving die zorgt voor elkaar. Want met straffen en weerbaarheid alleen, gaan we er niet komen."

De Dag van het Feminisme wil daarom inspireren en mensen uitnodigen om samen na te denken over de maatschappelijke veranderingen die nodig zijn om geweld tegen vrouwen aan de basis aan te pakken. Op het programma staan twee panels. Het eerste panel brengt internationale ervaringen en nieuwe inzichten over transformative justice samen. Het tweede panel focust op de praktijk in Vlaanderen.

Tot slot stelt Furia op de Dag van het Feminisme ook haar eisenbundel met aanbevelingen voor. “We gaan een aantal structurele veranderingen moeten doorvoeren”, aldus De Graeve.