Belgische Palestina-betogers slaan alarm: we worden geshadowbanned!

“Jullie moeten ons helpen”, zegt Emilie in een filmpje op Instagram. Samen met vele anderen staat zij vaak op de Beurs in Brussel om haar stem te laten horen tegen de genocide in Gaza. Ook op Instagram klinkt hun stem: ze berichten over het onrecht in Palestina, én over het onrecht dat hier gebeurt op de Beurs, zoals politiegeweld en hun Palestijnse kameraden die zonder reden worden opgepakt.

Ze halen ook geld op voor hun families en voor andere Palestijnse families die in nood zijn. En hun verhaal vindt gehoor: ze hebben duizenden volgers en duizenden likes.

Maar nu worden ze ineens ernstig geshadowbanned, vertelt Emilie. “Sommige Instagram-story’s hebben plots maar 40 views, posts maar 66 likes.” Het gaat om hun eigen accounts, maar ook om de accounts die ze gebruiken om geld op te halen voor Palestijnse families in nood. “We hebben deze dagen 90 euro opgehaald, terwijl we eerst 300 euro per dag ophaalden.”

Palestijnse perspectief wordt geshadowbanned 

Shadowbanning, je hoort er af en toe over, bijvoorbeeld bij activisten die het gevoel hebben dat ze worden gecensureerd omdat ze ineens minder likes, views en reacties krijgen.

Dat gevoel is niet ongegrond. Bedrijven als Meta (Facebook en Instagram) en X kunnen een post van een gebruiker onvindbaar maken, zonder het account te verwijderen en zonder de persoon te informeren. Of ze doen dit iets subtieler door via algoritmes berichten die als ‘omstreden’ worden gezien sneller naar de achtergrond te duwen. 

Meta ontkent aan shadowbanning te doen

Wat voor soort berichten dat zijn? Wel, onder andere mensen die opkomen voor het Palestijnse perspectief, zo zegt de toezichtraad van moederbedrijf Meta. Sinds 7 oktober zagen ze "hoe Meta berichten lager plaatst, zodat het bereik ervan afneemt". Het gaat hier om berichten over Palestijnen dus. 

Meta ontkent dit, en ontkent überhaupt het bestaan van shadowbanning. Precies dát is volgens de toezichtraad de kern van het probleem: “Meta heeft er geen duidelijk beleid over, en transparantie ontbreekt volledig.”

En dat is niet het enige. Onlangs kwam naar buiten dat de automatische vertaling van Instagram het woord "terrorist" toevoegde aan gebruikers die zichzelf omschreven als Palestijns in hun Instagram-profiel. Meta zegt dat het gewoon een fout was.

Het zijn wel erg veel fouten. Zo meldt de raad dat, in het voorjaar van 2021, Meta ook berichten met de term ‘Al-Aqsa’ verwijderde. Medewerkers zouden hebben gedacht dat dit naar de Al-Aqsa Martelarenbrigade verwees, die op Meta’s lijst van gevaarlijke personen en organisaties staat. Een lijst die zou moeten helpen om ‘verheerlijking van terrorisme snel te detecteren en te verwijderen’.

Maar gebruikers bedoelden vaak gewoon de Al-Aqsa-moskee in Jeruzalem, een van de heiligste plekken in de islam, waar op dat moment de Israëlische politie was binnengevallen. Die lijst van gevaarlijke personen en organisaties is trouwens sowieso problematisch, vindt de toezichtraad. Op basis van die niet-openbare lijst verwijdert Meta geautomatiseerd berichten waarin namen van de lijst voorkomen. 

Die automatisering maakt slecht onderscheid tussen neutrale berichtgeving en ‘verheerlijking van terrorisme’. Daardoor kunnen Palestijnse journalisten bijvoorbeeld geen nieuws over Hamas plaatsen zonder te vrezen voor beperkingen op hun account. De raad maakt zich daar zorgen over: “Mensen in het oorlogsgebied worden gecensureerd op basis van slecht beleid. Dat is een probleem.”

We hebben Mark Zuckerberg nooit verkozen

Sociale media lijken een plek te zijn waar alles mogelijk is, waar elk perspectief gehoord wordt. Maar dat is verre van waar. Allereerst heb je natuurlijk het winstgevende oogmerk van een platform als Instagram: het prefereert sensationele content omdat die meer likes en schermtijd oplevert. Want hoe langer we blijven hangen, hoe meer informatie over ons gedrag verzameld wordt en als product verkocht wordt. 

“Mensen in het oorlogsgebied worden gecensureerd"

Het is Harvard-professor Shoshana Zuboff die ons in haar boek over surveillance-kapitalisme waarschuwt voor de wetteloosheid waarin onze privacy wordt geschonden. En dat geldt ook voor de vrijheid van meningsuiting.

Sociale media is geen democratische ruimte: we hebben Mark Zuckerberg niet verkozen, we hebben de regels die worden gehandhaafd niet gekozen en we hebben er bovendien nauwelijks zicht op. 

Er kan dus heel eenvoudig worden valsgespeeld: bijvoorbeeld door een bepaald perspectief net wat harder te laten klinken dan een andere. En hoewel Meta mysterieus doet over het bestaan en gebruik van shadowbanning, windt Mark Zuckerberg, de CEO van Meta, er geen doekjes om: hij betuigde eerder zijn steun aan Israël, en liet weten dat inhoud die lijkt op Hamas-verheerlijking gevlagd zal worden. 

Ondertussen

En zo kan alles wat meneer Zuckerberg als ‘Hamas-verheerlijking’ aanmerkt, worden gecensureerd: (bekende) mensen met een moslimachtergrond, journalisten in oorlogsgebied die over de situatie berichten, mensen die onrecht aankaarten, of mensen die geld ophalen voor Palestijnse gezinnen die dringend hulp nodig hebben omdat Israël een genocide pleegt.

Onze democratie, we zijn er o zo trots op. We voeren haar maar al te graag op als uithangbord van ‘westerse waarden’ wanneer het ons uitkomt, 'vrijheid van meningsuiting' en zo. Het wordt tijd dat we daar ook actief naar gaan handelen, en dat we óók deze online ruimte, die beslist niet minder invloed heeft op ons echte leven, democratiseren en controleren.