Hoe de VN vandaag kan ingrijpen om de genocide in Palestina te stoppen

Na tweeëntwintig maanden onafgebroken geweld, is de balans verpletterend duidelijk. Israël zal de genocide in Palestina niet uit eigen beweging stoppen. De Verenigde Staten, die al decennia de trouwste bondgenoot van Israël zijn, blijven onwrikbaar achter Tel Aviv staan.

Ook Europese landen zoals Duitsland en Groot-Brittannië en zelfs verschillende Arabische landen in de regio geven Israël vrij spel. De straffeloosheid is totaal en de politieke steun vanuit het Westen lijkt eindeloos.

Dat betekent dat de genocide en de apartheid alleen kunnen eindigen door de volgehouden weerstand van de Palestijnse bevolking zelf, door internationale solidariteit, en door de toenemende isolatie en verzwakking van het Israëlische regime.

Het doet denken aan de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika: een lange mars die niet gewonnen werd door vriendelijke onderhandelingen, maar door een wereldwijde coalitie van druk, sancties en verzet.

Wat kan vandaag al?

Wie de situatie analyseert, beseft dat de strijd tegen de genocide er één van lange adem is. Toch bestaan er vandaag al middelen die meteen ingezet kunnen worden.

Overal ter wereld kunnen burgers druk blijven uitoefenen via boycotacties, door te eisen dat overheden en instellingen desinvesteren uit bedrijven die profiteren van bezetting en oorlog, en door op straat te komen met massale betogingen en burgerlijke ongehoorzaamheid.

Dat de meeste staten de verplichting om in te grijpen bij een genocide naast zich neerleggen, is een beschamende vaststelling

Ook rechtszaken zijn een krachtig instrument: staten hebben de plicht om vervolgingen in te stellen tegen wie schuldig is aan genocide en oorlogsmisdaden. Ook wanneer die ver van hun grondgebied plaatsvinden.

Maar er is meer. De internationale gemeenschap kan ook directe bescherming eisen voor de Palestijnse bevolking. Het internationaal recht schrijft zelfs voor dat staten niet mogen toekijken bij genocide, maar verplicht zijn om in te grijpen. Dat de meeste staten deze verplichting naast zich neerleggen, is een beschamende vaststelling.

Uniting for Peace: vergeten mechanisme

Weinigen weten het, maar de VN beschikt al sinds 1950 over een bijzonder instrument dat precies voor dit soort situaties bedoeld is.

De Veiligheidsraad van de VN telt vijftien leden, waarvan vijf permanente (VS, Rusland, China, Frankrijk en het VK) die elk een vetorecht hebben: één ‘nee’ van hen volstaat om een resolutie te blokkeren. De Algemene Vergadering daarentegen omvat alle 193 lidstaten en beslist bij meerderheid of twee-derdemeerderheid.

In theorie – en in de praktijk – kan de Algemene Vergadering beslissen om een beschermingsmacht naar Palestina te sturen

Tijdens de Koude Oorlog werd de zogenaamde Uniting for Peace-resolutie 377(V) aangenomen. Die stelt dat wanneer de Veiligheidsraad verlamd wordt door een veto van een permanent lid, de Algemene Vergadering bevoegd is om op te treden.

Die resolutie werd door westerse staten gepromoot om het veto van de Sovjet-Unie te voorkomen of onschadelijk te maken. Om die reden achtte men het mogelijk om de Veiligheidsraad in vrijwel elke situatie te vervangen als die maatregelen vereiste om de internationale vrede en veiligheid te handhaven en te herstellen.

In theorie – en in de praktijk – kan de Algemene Vergadering beslissen om een beschermingsmacht naar Palestina te sturen. Zo’n VN-missie zou burgers kunnen beschermen tegen Israëlische aanvallen, veilige doorgangen voor humanitaire hulp kunnen openen, bewijs verzamelen van oorlogsmisdaden en helpen bij wederopbouw.

Er bestaat een precedent: in 1956 werd de eerste VN-vredesmacht naar de Sinaï gestuurd, ondanks het verzet van Groot-Brittannië, Frankrijk en Israël.

Het mechanisme ligt dus klaar, maar het wordt nauwelijks gebruikt. Het kan nochtans het verschil maken, want het omzeilt volledig het veto van de VS dat in de Veiligheidsraad elke nuttige maatregel blokkeert.

Nep-oplossingen

Intussen circuleren er wel verschillende voorstellen die het etiket “interventie” dragen, maar die in werkelijkheid niet bedoeld zijn om Palestijnen te beschermen.

Sommigen pleiten voor een beperkte groep internationale waarnemers die enkel registreren wat er gebeurt. Dat kan nuttig zijn voor rapporten, maar het heeft nooit een afschrikkend effect gehad op Israëlisch geweld.

Zulke scenario’s versterken de apartheid en de genocide, in plaats van ze te beëindigen

Anderen, zoals Frankrijk en Saoedi-Arabië, willen een zogenoemde “stabilisatiemacht” sturen. De details van die plannen verraden echter dat het vooral zou gaan om het controleren van Palestijns verzet en het terugkeren naar de situatie van vóór oktober 2023: een status quo waarin de Palestijnen opgesloten en langzaam uitgeroeid worden.

Nog grotesker zijn de plannen van Donald Trump, die openlijk pleitte voor een Amerikaanse bezetting van Gaza, of de voorstellen van Israël zelf om Arabische bondgenoten als bezettingsmacht in te zetten. Zulke scenario’s versterken de apartheid en de genocide, in plaats van deze te beëindigen.

Falende Veiligheidsraad

In theorie beschikt de Veiligheidsraad over de bevoegdheid om onder Hoofdstuk VII van het VN-Handvest gewapende interventies op te leggen. Maar iedereen weet dat dit een dode letter is, zolang de Verenigde Staten hun veto inzetten.

Dat betekent dat er slechts twee mogelijke uitkomsten zijn: ofwel een resolutie die helemaal in het voordeel van Israël wordt geschreven, ofwel een veto dat elke effectieve bescherming onmogelijk maakt.

Wie dus gelooft dat de redding via de Veiligheidsraad moet komen, vergist zich. De weg naar gerechtigheid en een einde aan de genocide loopt niet door de Veiligheidsraad, maar eromheen.

Wat de Algemene Vergadering kan doen

De Algemene Vergadering beschikt wel degelijk over reële slagkracht. Met een twee-derdemeerderheid kan ze staten oproepen tot sancties en een wapenembargo tegen Israël. Ze kan beslissen om Israël de toegang tot de VN te ontzeggen, net zoals destijds gebeurde met Zuid-Afrika.

Ze kan de oprichting van een tribunaal ondersteunen om Israëlische leiders te vervolgen voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid, apartheid en genocide. Ze kan oude VN-mechanismen tegen apartheid nieuw leven inblazen.

Israël heeft geen wettelijk recht om een gewapende beschermingsmacht in Palestina tegen te houden

En vooral: ze kan beslissen om een gewapende beschermingsmacht te sturen naar Gaza en de Westelijke Jordaanoever, op uitnodiging van de Palestijnse staat.

Volgens recente uitspraken van het Internationaal Gerechtshof heeft Israël geen enkele soevereiniteit in die gebieden. Het land heeft dus geen wettelijk recht om zo’n missie tegen te houden.

Hoe werkt dat in de praktijk?

De procedure is niet ingewikkeld. Eerst wordt in de Veiligheidsraad een voorstel tegengehouden door een veto. Daarna kan een lidstaat de hervatting vragen van een buitengewone zitting van de Algemene Vergadering.

Daar wordt een resolutie opgesteld, in samenspraak met Palestina, en vervolgens goedgekeurd met twee-derdemeerderheid. Daarna krijgt de secretaris-generaal de opdracht om landen te zoeken die troepen willen leveren. De missie kan dan samengesteld en ingezet worden.

Een meerderheid voor een vredesmissie van de VN in Palestina is haalbaar, zoals eerdere stemmingen aantonen

Juridische obstakels zijn er niet. De moeilijkheid is puur politiek: de Verenigde Staten zullen alles in het werk stellen om staten onder druk te zetten, te chanteren of te kopen, zodat de vereiste meerderheid niet wordt gehaald. Maar die meerderheid is haalbaar, zoals eerdere stemmingen over Palestina aantonen.

Cruciaal moment

Op 18 september verstrijkt de deadline die de Algemene Vergadering vorig jaar oplegde aan Israël om de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof te respecteren. Diezelfde resolutie beloofde “verdere maatregelen” bij niet-naleving. Niemand kan nu nog beweren dat er tijd verloren kan worden.

Intussen breidt de tragedie zich verder uit. In Gaza heerst hongersnood. De bombardementen en de bezetting gaan onverminderd door. Door het nieuwe offensief tegen Gaza-stad worden de inwoners massaal verdreven naar een concentratiekamp ten zuiden van de Gazastrook, van waaruit ze dan later zullen gedeporteerd worden naar het buitenland.

De geschiedenis zal streng oordelen. Wie nu niets doet, maakt zich medeplichtig

Op de Westelijke Jordaanoever nemen kolonistengeweld en militaire razzia’s steeds grotere proporties aan. Er wordt binnenkort begonnen aan de bouw van nieuwe nederzettingen die een toekomstige Palestijnse staat onleefbaar en onmogelijk maakt. De situatie is catastrofaal en de klok tikt genadeloos verder.

De geschiedenis zal streng oordelen. Wie nu niets doet, maakt zich medeplichtig. De kans om geloofwaardig te blijven in het pleidooi voor mensenrechten en internationaal recht ligt voor het grijpen. Die kans heet Uniting for Peace. Op 9 september komt de Algemene Vergadering samen. Het is nu of nooit.

Bronnen:

- How the UN could act today to stop the genocide in Palestine - What’s UN Resolution 377A, can it help in efforts to stop Israel-Gaza war? - A Humanitarian Action by the UN General Assembly in Gaza?