De Afspraak-aflevering met ABVV-topman Bert Engelaar bewijst dat we andere media nodig hebben

In de aflevering van De Afspraak van maandag 31 maart mocht Bert Engelaar zijn verhaal komen doen over de nationale staking, de eerste sinds 2014. Engelaar is nationaal secretaris van het ABVV en vertegenwoordigt zo’n 1,5 miljoen leden waarvan velen de staking hebben opgevolgd. Enkel en alleen al op basis daarvan is hij een belangrijke stem in het maatschappelijk debat die dus ook gehoord moet worden.

De rolverdeling

Wie het format van De Afspraak een beetje kent, wist echter al op het moment dat je kon zien op welke stoel Engelaar moest plaatsnemen, dat er naar hem niet al te veel geluisterd zou worden. In De Afspraak hangt aan elke stoel namelijk een duidelijke rol vast. De tweede stoel van links, dat weten trouwe kijkers, is de stoel van de beklaagde.

Tegenover Engelaar aan de rechterkant van de presentator, Bart Schols, zat Bart Verhaeghe, bekend als projectontwikkelaar en voorzitter van Club Brugge. Zijn stoel is doorgaans weggelegd voor de gast die ‘het gezond verstand’ van ‘de gewone Vlaming’ dient te vertolken. Gezien de framing die deze aflevering domineerde, namelijk dat gewone mensen de vakbonden beu zijn, nam Verhaeghe de rol van aanklager op.

Expert De Wit zei expliciet dat hij eigenlijk niet zo thuis is in pensioenmaterie

Helemaal links aan de tafel zat Julien De Wit, columnist voor Trends. Terwijl Schols als presentator vooral vragen moet stellen en een onwetende houding moet aannemen, kreeg De Wit de rol van expert toebedeeld.

Die rol krijgt hij, voor alle duidelijkheid, niet op basis van zijn expertise. Hij zei tijdens de aflevering zelfs expliciet dat hij eigenlijk niet zo goed thuis is in de pensioenmaterie. Maar die rol krijgt hij, omdat hij goed is in het verbeelden van expertise binnen het format. In deze aflevering nam hij de rol van rechter op zich.

Voor de volledigheid: helemaal rechts zit ten slotte steevast iemand die een boek heeft geschreven, een toneelvoorstelling of een film heeft gemaakt en eigenlijk enkel daarover wil spreken. Deze persoon wacht netjes tot die aan het einde van de aflevering eindelijk aan de beurt komt. Die rol werd in deze aflevering met verve vervuld door Louise Van Assche.

Het vonnis

Het oordeel stond, zoals dat in zulke schijnprocessen altijd het geval is, natuurlijk van tevoren vast.

Engelaar had nog honderden en één voorbeelden kunnen geven van hoe het anders kan. Hoe er meer geld bij de grote vermogens gehaald zou kunnen worden. Hoe er echt wel groepen in de samenleving zijn met meer privileges dan leerkrachten of het spoorpersoneel. Het zou niet baten.

Hij had, zoals Yanis Varoufakis het ooit verwoordde, net zo goed het Zweedse nationale volkslied kunnen zingen. Het oordeel zou precies hetzelfde zijn geweest.

Meneer de regering heeft sowieso gelijk en meneer Engelaar heeft ongelijk

“Ik ben geen pensioenexpert”, zo sprak rechter De Wit, “ik wil hier absoluut niet beweren er één te zijn, maar het gaat over een aantal knopjes die worden ingedrukt door het beleid. En ik vind grosso modo dat we zelfs nog niet doen wat nodig is om dit land gezond te krijgen. En dat is gewoon een realiteit die we stilaan moeten gaan aannemen.”

Vrij vertaald: Ik ben hier eigenlijk niet helemaal in thuis, maar meneer de regering heeft sowieso gelijk en meneer Engelaar heeft ongelijk. Daar is eigenlijk geen discussie over mogelijk, dat is gewoon een realiteit die we moeten gaan aannemen.

Bizar is dat. Wanneer klimaatwetenschappers met harde bewijzen komen aanzetten, doen dezelfde opiniemakers dat af als doemdenken. Dan vraagt men zich af of er wel een draagvlak is bij de bevolking om aan klimaatbeleid te doen. Maar als Bart De Wever beweert dat er geen alternatief is voor zijn beleid, dan accepteert men dat blindelings als een waarheid die niet kan worden tegengesproken.

Het proces

De glansrol in het hele schijnproces werd vertolkt door Bart Verhaeghe. Waar Engelaar geen twee zinnen na elkaar kon zeggen zonder onderbroken te worden en door de andere gasten fronsend werd aangekeken, werd de monoloog van Verhaeghe vooral met bewonderend geknik onthaald.

Verhaeghe hield een vurig pleidooi voor ondernemerschap. “Ziek zijn of niet ziek zijn. Depressie of geen depressie. Als ondernemer moet je doordoen”, zo sprak hij. “Je moet maar de gekken vinden die nog bereid zijn in deze samenleving hun energie en kapitaal in te zetten en die het lef hebben om het risico te nemen om voor anderen werkgelegenheid te creëren.”

“Dat is de essentie, en daar wordt nooit over gesproken. Daar slaap je nachten, dagen, jaren niet van, en dat is ondernemen. En daar is bijzonder weinig respect voor. Er is geen vakbond voor ondernemers. Ik wil dat alleen maar eens opbrengen: het staat iedereen vrij om ondernemer te worden. Ga ondernemen! Pak uw verantwoordelijkheid en geef zin aan je leven!”

Opvallend is het respect waarmee Verhaeghe spreekt in naam van ondernemers

Er valt natuurlijk heel wat aan te merken op de speech van Verhaeghe. Niet in het minst dat natuurlijk niet iedereen zomaar ondernemer kan worden. Of in ieder geval: niet iedereen heeft evenveel kans om er geld mee te verdienen, een groot startkapitaal en de juiste connecties zijn daarbij doorslaggevend.

Wat echter opvalt in de aflevering is het respect en de achting waarmee Verhaeghe spreekt in naam van de ondernemers. Vooral in contrast met de neerbuigende houding naar Engelaar die 1,5 miljoen arbeiders en bedienden vertegenwoordigt. Om dat op te merken, hoef je niet eens het geluid aan te zetten. De lichaamshouding van Schols en De Wit spreekt boekdelen.

Eigen media

De calimero-rede van Verhaeghe slaat dan ook nergens op. Grote ondernemers hebben niet enkel een regering die hen op hun wenken bedient, maar ook media ter beschikking waar ze dag in dag uit hun boodschap mogen verkondigen. Vakbonden en middenveldorganisaties daarentegen komen nauwelijks aan bod. En als ze aan bod komen, is het in een format dat voor hen heel erg nadelig is.

Ik wens Engelaar een uitstekende mediatraining toe om zich de volgende keer beter te kunnen verdedigen. Maar willen sociale bewegingen echt hun stem kunnen laten horen, dan moeten ze vooral uit dat dwingende format breken, en daar zijn andere media voor nodig. Media die niet in handen zijn van een handjevol superrijken, niet onderhevig zijn aan de commerciële logica en niet plooien voor de druk van de N-VA.

Sociale bewegingen hebben hun eigen media nodig

Als er iets is dat we kunnen leren uit deze aflevering van De Afspraak, dan is het wel dat sociale bewegingen hun eigen media nodig hebben. Met DeWereldMorgen proberen we die rol zo goed mogelijk te vervullen. We doen dat met een klein budget, een klein team, veel vrijwilligers en een groot engagement. Zo maakten we in samenwerking met verschillende experten, vrijwilligers en middenveldsorganisaties een uitgebreid dossier over de plannen van de regering De Wever.

Maar het is niet genoeg. De realiteit is dat, wil de sociale beweging haar stempel drukken op het maatschappelijk debat, niet enkel wij, maar ook andere alternatieve media zoals MO*, Apache en anderen nood hebben aan meer middelen. Ik kan alleen maar hopen dat wie actief is in sociale bewegingen, ook bereid is om daarin te investeren.

Lees het dossier over de plannen van de regering De Wever hier.

DeWereldMorgen steunen kan hier.