Waarom Trudeau’s uitspraak ‘ik ben een zionist’ problematisch is

Canada ziet een toename van antisemitische incidenten, bedreigingen en haatmisdrijven. Daarom besloot het land het Nationaal Forum voor de Bestrijding van Antisemitisme te organiseren op 6 maart. Hierbij werden federale, provinciale en gemeentelijke leiders en politie en juridische medewerkers samengebracht om de groeiende bedreiging van de openbare veiligheid door antisemitisme te bespreken.

Tijdens dat Nationaal Forum zei de voormalige Canadese premier Justin Trudeau, die op dat moment nog premier was, dat hij een zionist is en dat niemand bang zou moeten zijn om zichzelf zo te noemen.

De Israëlische ambassade in Canada was blij met deze uitspraken en complimenteerde de verklaring op X en moedigde mensen aan om zionisme te steunen. Want, in hun ogen, doet het steunen van zionisme antisemitisme afnemen. Maar het idee dat zionisme antisemitisme kan bestrijden, is problematisch.

Trudeau’s uitspraak dat hij een zionist is, roept vragen op. Vooral gezien de problematische geschiedenis van het zionisme en de impact op de Palestijnen.

Volgens VN-Speciaal Rapporteur voor Mensenrechten Francesca Albanese is zionisme een inbreuk op het recht op autonomie van de Palestijnen. "Antisemitisme, net als alle vormen van racisme, is weerzinwekkend en moet bestreden worden als een wettelijke en morele plicht. Maar je ertegen verzetten mag niet betekenen dat je de rechten van anderen negeert," schreef ze op X.

Wat is zionisme?

Zionisme is een nationale beweging en ideologie die streeft naar een onafhankelijke Joodse staat. Deze ideologie ontstond eind 19e eeuw in Oost-Europa, maar bereikte na de Tweede Wereldoorlog een hoogtepunt. Naar aanleiding van groeiende discrminatie en vervolging tegen Joden in Europa, met de holocaust als dieptepunt, ontstond er een groeiend verlangen naar een onafhankelijke Joodse staat.

Een van de eerste grondleggers van de ideologie was Theodor Herzl, een Joodse Oostenrijkse journalist. In 1894 moest Theodor Herzl als journalist een rechtszaak volgen die plaatsvond in Frankrijk waar de Joodse leger-officier Alfred Dreyfus vals werd beschuldigd van spionage voor Duitsland. Dit schandaal leidde Herzl naar het schrijven van het boek De Joodse Staat, waar hij vermeldt dat er geen toekomst is voor Joden in Europa en waarin hij zijn zionistische ideologie deelt.

Daarna organiseerde hij het eerste zionistische congres in 1897. Tijdens het congres werd voorgesteld om een thuis te creëren voor het Joodse volk in Palestina. Het land werd voor hen als een historisch thuis gezien, vanwege de diepe religieuze banden van het Joodse volk met het gebied.

Het is belangrijk om te onthouden dat zionisme niet zo groot was op dat moment, het werd pas groter en krachtiger toen het Westen zich ermee ging bemoeien.

In hun gesprekken hielden ze geen rekening met de bewoners die daar al woonden. Hoewel hij wordt gezien als de grondlegger van zionisme, is het belangrijk om te onthouden dat zionisme niet zo groot was op dat moment, het werd pas groter en krachtiger toen het Westen zich ermee ging bemoeien.

Zionisme kreeg steun van het Westen

De Britten openden al in 1838 hun eerste consulaat in Jeruzalem. Daar moedigden ze Joden aan om zich in Palestina te vestigen en beloofden hun bescherming. Dit gebeurde al voor de zionistische congressen van Theodor Herzl, maar meer om koloniale redenen dan zionistische.

Het zionisme werd beïnvloed door koloniale belangen

Het zionisme werd beïnvloed door koloniale belangen omdat Groot-Brittannië, in de late 19e en vroege 20e eeuw hun invloed in het Midden-Oosten wilden uitbreiden en versterken. Het zionisme, dat pleitte voor de oprichting van een Joodse staat in Palestina, bood een kans voor Groot-Brittannië voor economische en politiek strategische voordelen in de regio, bijvoorbeeld vanwege het Suezkanaal.

Het kanaal is een cruciale doorgang naar Azië, en de controle over Palestina zou Groot-Brittannië helpen deze strategische positie te beschermen.

Ook wilde Groot-Brittannië niet dat er een vorming zou komen van een sterke verenigde Arabische staat, of dat hun imperialistische rivaal Frankrijk de regio zou domineren.

Een mijlpaal in Britse steun aan het zionisme was de Balfour-verklaring van 1917. In deze brief verklaarde de minister van Buitenlandse Zaken Arthur Balfour dat de Britse regering een ‘Nationaal Tehuis voor het Joodse Volk in Palestina’ steunde en zich zou inspannen om dit te realiseren. Dit paste dus binnen de bredere Britse strategie om hun politieke en economische invloed in Azië en Afrika uit te breiden.

Ook nu heeft Israël nog een grote strategische waarde voor het Westen. Robert F. Kennedy Jr., neef van president John F. Kennedy en de huidige minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken in de VS, stelt dat Israël essentieel is voor de Verenigde Staten.

Israël is al meer dan zeventig jaar een strategische partner van de VS vanwege zijn geografische ligging in het Midden-Oosten, wat een regio is met belangrijke handelsroutes. Doordat Israël en de VS goede bondgenoten zijn, kunnen de Amerikanen makkelijker invloed uitoefenen in het Midden-Oosten.

De geopolitieke steun van de VS aan Israël werd nog duidelijker kort na 7 oktober 2023, toen de Verenigde Staten onmiddellijk oorlogsmateriaal leverden zoals grote hoeveelheden munitie en geld.

Zionisme en zijn gevaren

Zionisme was een poging om antisemitisme op te lossen, zonder de racistische oorsprong van het zionisme in Europa in vraag te stellen. Na de Holocaust werd de oprichting van een Joodse staat versneld.

Groot-Brittannië had Palestina als haar mandaat sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog.

Hoewel Groot-Brittannië in eerste instantie het zionisme steunde, ontstonden er steeds meer conflicten tussen de Joodse zionisten en de bevolking die al leefde in Palestina. Hierdoor besloot Groot-Brittannië om zich terug te trekken en het conflict aan de Verenigde Naties over te dragen. Dat leidde tot het VN-plan voor de verdeling van Palestina en de oprichting van de staat Israël in 1948.

Veel Arabische en Europese Joden werden aangemoedigd om naar Israël te emigreren en mee te werken aan de opbouw van de Joodse staat.

Het probleem met het zionistische streven was dat Palestina geen leeg land was

Het probleem met het zionistische streven was dat Palestina geen leeg land was. Tot eind december 1947, een half jaar voor de oprichting van de staat Israël, bestond twee derde van de bevolking in Palestina uit Arabieren, die bovendien de meerderheid van de grond bezaten.

Toen Israëlische leiders in 1948 de onafhankelijkheid van Israël uitriepen, verwierpen Arabische landen het verdelingsplan tussen Israël en Palestina en brak er oorlog uit tussen Israël en de omringende landen. Tijdens deze oorlog verdreven zionistische milities ongeveer 750.000 Palestijnen uit het gebied dat later Israël zou worden, met als doel een Joodse meerderheid te creëren door etnische zuiveringen te plegen. Die bovendien nog steeds doorgaan.

Daarom stelt Francesca Albanese dat geen enkele ideologie de onteigening van een volk of de ontkenning van hun recht op zelfbeschikking mag rechtvaardigen. Canada heeft wettelijke verplichtingen om de zelfbeschikking van Palestijnen te ondersteunen, niet te belemmeren. Trudeau zijn uitspraken onderdrukken het recht van de Palestijnen in plaats van hen te ondersteunen en volgens Albanese leidt dit alleen maar tot nog meer discriminatie.