about
Toon menu
Analyse

De trojka en de machtsvraag: een ideologisch keerpunt?

Op 30 januari 2015, tijdens een persconferentie na een vergadering met Jeroen Dijsselbloem van de zogenaamde Eurogroep, deed de nieuwe Griekse minister van financiën Yanis Varoufakis een merkwaardige uitspraak. Hij betwistte het gezag van de zogeheten trojka – het orgaan dat de EU in het leven had geroepen om landen zoals Griekenland terug in het carcan van de begrotingsdiscipline te dwingen.
zaterdag 31 januari 2015

De trojka is samengesteld uit fiscale deskundigen van de Europese Centrale Bank, de Europese Commissie en het Internationaal Muntfonds, en sinds 2010 is het dit trio dat in Griekenland het radicale besparingsbeleid heeft gedicteerd. Het deed dit via recepten die zeer eenzijdig financieel waren, maar die via die financiële doelstellingen een enorme reeks zeer ingrijpende sociale en politieke maatregelen oplegden. De vernietigende effecten ervan op de Griekse economie, haar arbeidsmarkt, haar sociaal vangnet, de onderwijs- en gezondheidsinfrastructuur en alle andere door de overheid gesubsidieerde sectoren zijn intussen voldoende bekend.

De recepten van de trojka staan al lang bloot aan heftige kritiek van zeer prominente economen zoals Paul Krugman, Joseph Stiglitz, Thomas Piketty en, bij ons, Paul De Grauwe. Te snelle en radicale fiscale ingrepen gericht op het verlagen van de staatsschuld en het beperken van het begrotingsdeficit leiden naar fundamentele verzwakking van het economische weefsel en zullen dus, paradoxaal, de economische crisis verdiepen eerder dan oplossen.

Om het eenvoudig voor te stellen: wanneer 60 procent van de jongeren tussen de 18 en 30 jaar werkloos wordt, dan heeft dat gevolgen voor de deskundigheid van de arbeidskracht van de toekomst, en verlaagt het de binnenlandse consumptie zeer aanzienlijk (bijvoorbeeld – relevant voor deze leeftijdscategorie – op de vastgoedmarkt, waar jonge mensen de aankoop van een woning zullen uitstellen of afstellen). En de afbraak van de fundamentele infrastructuur die op middellange termijn het welzijn van het economische weefsel bepaalt – denk aan onderwijssystemen – kost fenomenale hoeveelheden geld om opnieuw op te starten en tot bloei te brengen, terwijl je met een generatie laag-opgeleiden achterblijft.

Escalerende ongelijkheid, zo toonde Piketty aan, is gewoon slecht voor de economie. In Griekenland is dat allemaal bijzonder evident geworden, en zelfs het IMF geeft al een paar jaar blijk van bezorgdheid over deze nefaste effecten van haar eigen crisisbestrijdend receptenboekje. Economie en samenleving blijken, tot spijt van wie het benijdt, wel degelijk aan dezelfde regels onderworpen te zijn, maar dan wel aan de regels van de samenleving, niet die van de economie. Wie zogenaamde “economische wetten” loslaat op de samenleving vernietigt allebei. Merkwaardig dat men dit slechts zeer traag lijkt te begrijpen, want iemand als Adam Smith had dat een paar eeuwen terug al goed door.

Hoe kan het dat dit volkomen kreupele model van crisisbeheer gedurende jaren zonder al te veel tegenstand is uitgevoerd – door een team van niet-verkozen technocraten, in dienst van de financiële “markten”, dat met het fiat van een politieke overheid (de EU) een beleid oplegt aan verkozen regeringen en parlementen, die ter zake geen enkele inspraak hebben terwijl de schade in de eigen samenleving dramatische proporties aanneemt?

Men kan dit enkel verklaren door wat dieper te gaan kijken. De trojka, haar gezag en haar vrijheid van handelen, zijn een uitkomst van een grote ideologische beweging binnen de EU, waarin “economie” losgemaakt wordt van “politiek” en erbuiten wordt geplaatst. Dit is een puur neoliberaal dogma: de “economie” gehoorzaamt enkel haar eigen wetten, niet die van een democratisch verkozen overheid. Die laatste moet gewoon volgen.

Daardoor kan men het “economische” probleem (begrotingstekort en overheidsschuld) van lidstaten laten leiden en beheren door een niet-verkozen technocratische club van financiële witch doctors – de trojka- die enkel de wetten van “de markten” in de gaten houden en niet die van de parlementen.

Noteer terzijde dat de begroting HET centrale beleidsinstrument is van regeringen. Het is via de begroting dat men een “rechts” of “links” beleid kan ontwikkelen. Neem de democratische controle over de begroting weg, en je hebt de kern van de soevereiniteit van regeringen afgenomen. En voor de “democratie” heeft dat gevolgen, want het maakt niet uit of je links dan wel rechts stemt. Daardoor staakten en betoogden we evenveel tegen de regering Di Rupo als tegen die van Michel. De EU-begrotingsakkoorden zijn simpel gesteld een machtsgreep, en dus rijst de vraag waar die macht nu ligt.

Het antwoord is helder

Voorzitter van de Europese Commissie Juncker liet de Grieken rap weten dat “democratie niet in de weg mag staan van Europese akkoorden”. Vreemd – dit is een politiek argument dat enkel slaat op het akkoord om de economie te depolitiseren. Dus: de Grieken moeten zich (democratisch) akkoord verklaren met een (democratisch) EU-besluit om de economie (ondemocratisch) te laten beheren door bankiers en managers.

En wat even vreemd is, is het feit dat men destijds (en nu) voor de Britten voortdurend een “opt-out” voorzag, met name wanneer EU-maatregelen de “vrijheid” van economische en financiële markten zouden beteugelen of een reeks sociale rechten voor werknemers zouden opleggen – terwijl de Grieken enkel tot absolute gehoorzaamheid verplicht zouden moeten zijn aan wat de EU in haar belobbyde waanzin ooit heeft beslist.

Wat Varoufakis op 30 januari 2015 deed komt neer op het her-politiseren van de economie. Hij bracht dus een fundamenteel punt op, geen detail, en het punt is van ongemeen belang voor de toekomst van de gehele EU. Hij stelt immers de machtsvraag opnieuw.

Het is niet aan bankiers om de werkloosheidsuitkeringen en het armoede- of onderwijsbeleid van soevereine lidstaten te bepalen. Het is aan de verkozen regeringen om dat te doen. Daarvoor zijn ze verkozen: om met een mandaat van hun electoraat een beleid te voeren. We verkiezen leiders niet om hun beleid door te schuiven naar leiders die wij niet hebben verkozen: Merkel, Cameron, of de Trojka en Goldman Sachs.

Het lijkt een simpel gegeven, en zo vanzelfsprekend in een democratie dat het naïef klinkt. Maar Varoufakis gaat met die simpele boodschap een enorme ideologische oorlog in met potentieel enorme gevolgen voor het machtsregime waarin we leven, en dus voor elk van ons in ieder aspect van ons leven. Hij draait in enkele minuten de evolutie terug van de Europese “common sense” die spectaculair is gegroeid sinds 2008, die zelfs de “linkse” partijen in de EU heeft meegezogen, en die nu plots op een breekpunt is beland.

En Varoufakis heeft prima redenen: het beleid van de trojka – het “volgen van Europese akkoorden” dus – heeft de economische crisis in Griekenland verdiept en heeft er een immense sociale en politieke crisis aan toegevoegd. Dit trojka-beleid werkt dus niet, want Griekenland voert het al jaren uit met de gekende desastreuze gevolgen.

De niet-verkozen keizers blijken geen kleren aan te hebben, hun “deskundigheid” blijkt niet op te wegen tegen die van democratisch verkozen verantwoordelijken – ook Varoufakis is een econoom, geen dilettant, maar hij legt verantwoording af tegenover een verkozen parlement en niet tegenover de rating bureaus in Wall Street.

De feiten staan dus aan de kant van Varoufakis, de ideologie moet volgen. Het wordt nu voor alle partijen en bewegingen, links en rechts, een zeer dringende zaak om zich te bezinnen over de ideologische “common sense” die ze de laatste jaren hebben gedeeld. Ze moeten zich dus bezinnen over de machtsvraag die plots weer open voor discussie blijkt.

Wie leidt een open en democratische samenleving, en wier belangen moeten erin worden gediend? Die van de “markten”? of die van de mensen? De vraag is bedrieglijk eenvoudig, want je hebt ballen nodig om ze opnieuw te beantwoorden op de manier die we de laatste jaren zijn afgeleerd. En het gezicht van Dijsselbloem na de uitspraak van Varoufakis maakte duidelijk dat zo’n antwoord enkel op verbijstering en afgrijzen kan rekenen in de kringen die het afgeleerd zijn.

De partijen en bewegingen zetten daar best haast achter, want het transatlantische handelsverdrag TTIP dat thans op de onderhandelingstafel ligt dreigt het machtsregime, dat Griekenland heeft geleid tot een week terug, en daar volslagen vernietigend is gebleken, via een vloedgolf aan nieuwe wetten, regels en instellingen in ons aller bestel te verankeren.

Bronnen:

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

7 reacties

  • door Guy Bourgeois op zaterdag 31 januari 2015

    Kijk naar de lonen van politici en technocraten in EU-instellingen. 'Marktconforme" democratie - betaald met belastinggeld weliswaar. Het cynisme en de wereldvreemdheid krijg je er gratis bij.

  • door Roland Horvath op zaterdag 31 januari 2015

    1. Een duidelijk artikel en een belangrijke ideologische keuze. Parlementen bekomen vooral bevoegdheid door die bevoegdheid uit te oefenen, de macht wordt hun gewoonlijk niet gegeven. Hierin is het Europees Parlement EP tekort geschoten. Het had de Trojka al lang kunnen afwijzen. Het EU bestuur had daar niet omheen gekund. Vooral de aanwezigheid van het IMF is storend: Het equivalent in de VS: De federale regering zou het IMF er bij roepen als een staat bijvoorbeeld Californië failliet is.

    De 28 regeringen en parlementen van de lidstaten moeten dezelfde blaam krijgen. Eén van de redenen voor hun passiviteit is dat ze ongeveer niets weten van geld, of beter van de macro economische aspecten daarvan. Geld heeft veel gezichten. Voor een staathuishouding is geld secundair, het materiële is primair. Maar het EU/Merkel bestuur =28+1 regeringen en parlementen kan daar niet mee omgaan.

    2. Het economisch beleid van de EU wordt voorgesteld als een common sense politiek, een wet van Meden en Perzen, een onaantastbare, onfeilbare leer waarbij er slechts één mogelijkheid is die uitsluitend bekend is bij de deskundigen, de technocraten van de Trojka. Die verheven economische logica staat buiten en boven het politieke, het sociale, het democratische. Dat is ook de redenering achter de onafhankelijkheid van de centrale banken in BE/DE/VS/EU. Onafhankelijkheid ten opzichte van het parlement.

    Een even rare benaming is de tem 'zakenkabinet', alsof die objectieve keuzes maken. Hun keuzes zijn ook subjectief en ze behartigen de belangen van de ene groep meer dan die van de andere. Economie is een sociale wetenschap en een deel van de sociale ordening van de maatschappij.

    Het TTIP, het te onderhandelen vrijhandelsverdrag EU -VS, is even ziek. Vertegenwoordigers van het bedrijfsleven vooral de banken nemen er aan deel, geen parlementsleden. Democratische inhoud, nul komma nul. Het TTIP moet de EU definitief en ten eeuwigen dage een kolonie maken van de VS. Die grap hebben de VS al uitgehaald met veel landen, altijd met voor die landen desastreuze gevolgen. Dat de EU, de Europeanen met al hun pretentie, zich ook laten ringeloren door de VS, moet op hen een geweldige indruk maken. Wellicht hebben de VS voor niemand meer misprijzen dan voor de EU.

    3/ Niemand is fanatieker dan een bekeerling. De Leider van de EU, de Duitse eerste minister Angela Merkel, domineesdochter, natuurkundige is een heruitgave van Margaret Thatcher, kruideniersdochter, scheikundige. Beide kwamen/zijn bij de leiding van de staat en in contact met vertegenwoordigers van het grootkapitaal, van de Grote Multinationale Ondernemingen GMO. Dat maakt hen zuiverder in de financiële leer dan een Rothschild. Bovendien kunnen/konden beide niet steunen op kennis door studie. De Duitse staat en zeker de Duitse christen democraten houden er verouderde financiële ideeën op na. Afgezien van een portie leugen en hypocrisie bijvoorbeeld de 1,5 euro jobs voor veel Duitse werknemers, bijvoorbeeld het voor een groot gedeelte kwijtschelden van de Duitse schuld in 1953, zij doen niet hetzelfde. Dat alles geeft een rigide politiek. Ook ten opzichte van Griekenland GR, ook als blijkt dat daardoor alles fout gaat, ook als daardoor de hele EU gaat ontploffen.

    4/ De GMO hebben in de tijd van Barroso, een zetbaas van de VS, een machtsgreep gepleegd. Ze zijn er in geslaagd de EU op te zadelen met een nefaste zelfs desastreuze politiek. Begrotingscontrole en versneld afbouwen van de overheidsschuld waardoor de overheden van de lidstaten in geld moeilijkheden komen en moeten besparen op de Sociale Zekerheid SZ en overheidseigendommen verkopen. Het ESM en de weigering om de banken te hervormen. Tevens worden de lonen verlaagd, het tegendeel van wat nodig is, namelijk: Meer koopkracht door meer bedrijfslasten, evenveel als voor het begin van de overcapaciteit in 2008, toen de investeringen verminderden omdat ze niet meer totale winst opbrachten. De GMO willen minimale bedrijfslasten en al helemaal geen sociale lasten. Die betalen ze in India en Afrika ook niet, waarom dan wel in de EU. De GMO zijn de oorzaak van - en de drijvende kracht voor de absurde en gestoorde politiek van de EU.

    5/ Nogmaals, het Europees parlement heeft weer een kans om zich in de discussie te mengen en een oplossing af te dwingen. Ze moeten daarbij voor ogen houden dat 100 of 200 miljard euro uit het niets creëren, door de ECB kan gedaan met een vingerknip. Ongeveer 200 miljard is voldoende om Griekenland normaal te laten functioneren. Inflatie zal dat niet veroorzaken in GR want ongeveer 600 miljard is het land uit gevlucht richting Zwitserland.

  • door Charles ouvry op zondag 1 februari 2015

    De Heilige Geest neemt Lazard Ltd onder de arm!

    Als een investment bankje uit de Bermuda’s plotseling de Griekse bailoutpiste oprijdt is dit zeker niet om de Troïka in de wielen te rijden…. en dan is minister van financiën Yanis Varoufakis de opdrachtgever, de rest is gelul….

    http://dealbook.nytimes.com/2010/05/04/lazard-confirms-it-is-advising-greece/

    Zeker als je de minister z’n baasje daarna hoort verklaren: "I am absolutely confident that we will soon manage to reach a mutually beneficial agreement, both for Greece and for Europe as a whole." "No side is seeking conflict and it has never been our intention to act unilaterally on Greek debt".

    Geen wonder dat je de CEO van Lazard ondertussen al hoort mekkeren dat het absoluut noodzakelijk is dat de Griekse staatsschuld met ½ moet gereduceerd worden (pakweg 100 miljard €) dan is het een wensdroom te denken dat de wereldwijd banken dit op hun balans zullen inschrijven… Lazard niet en geen enkele bank maar helaas wel de spreekwoordelijke Europese Jan met de Pet… Voor diegenen die een winnaar zoeken bij dit alles: op de NYSE is Lazard genoteerd onder tickersymbol LAZ

  • door Carlos Pauwels op maandag 2 februari 2015

    Wat lopen er toch oenen rond in de EU, bij de ECB en bij het IMF. Alleen in Griekenland schijnt er een econoom te zijn die het licht gezien heeft, samen met nog wat anderen, zoals De Grauwe, die nu verafgoodt wat hij vroeger verketterde en omgekeerd. En wie 240 miljard steun verleent, heeft recht van spreken. De grote schuldigen van de Griekse crisis zijn de Grieken zelf: belastingontduiking op grote schaal, corruptie, fraude en nog meer van dat fraais. En dat van hoog tot laag. Een nationale sport in Griekenland. Misschien kunnen ze eens proberen met leningen uit te schrijven met de bedoeling geld op te halen op de privé markt. Dan zijn ze af van die bemoeizuchtige trojka. Veel succes gewenst. Nog een mogelijkheid om aan die trojka te ontsnappen is een Grexit. Voor niemand goed, maar wie niet waagt blijft maagd. Zou die nationale sport niet de oorzaak kunnen zijn van de huidige problemen in plaats van die oenen van de EU, de ECB en het IMF?

    • door Frakke Zevenenzestig op dinsdag 3 februari 2015

      Zou het niet eerder de internationale sport van dubieuze praktijken van Goldman Sachs en de roekeloze leningen van hoofdzakelijk Duitse maar ook andere insolvabele Europese banken zijn die zowel als oorzaak van het Griekse bankroet als de inzet van 240 miljard steun kunnen worden gezien? En daar komt bovenop dat door de enorme kapitaalsverschuiving van West naar Oost in het laatste decennia zowel de ECB als het IMF internationaal heel wat van hun vroegere slagkracht zijn verloren. Of dacht u nu werkelijk dat de Europese zenuwachtigheid over Oekraïne gaat wanneer de Grieken vriendelijk met Rusland aan tafel zitten?

      • door Carlos Pauwels op donderdag 5 februari 2015

        Verklaar u eens nader voor wat betreft die roekeloze leningen. Ik vermoed dat u insinueert dat Griekenland wel eens steun zou kunnen zoeken bij Rusland. Als dat klopt moet u zich maar eens informeren over hoe het momenteel met Rusland gaat. Er is een recessie in Rusland en de Roebel is in vrije val. De Russen zullen Griekenland zien komen denk ik. De grote oorzaak van de huidige toestand in Griekenland ligt in Griekenland zelf. In andere commentaren heb ik het al gehad over de belastingontduiking en de corruptie in Griekenland en over de rederijen en de Grieks Orthodoxe kerk die geen belastingen betalen. En het over het bedrog ook van de modale Griek. Het zijn de Grieken die jaren lang gekozen hebben voor die corrupte partijen die dat allemaal toelieten. Dan moeten ze nu niet komen bleiten.

        • door Frakke Zevenenzestig op vrijdag 6 februari 2015

          Wel dat is vrij eenvoudig. Eerst overspoelt men Griekenland met goedkope leningen zonder zich verder vragen te stellen, vervolgens gaat het fout en dan moeten de banken gered worden. Waarmee? Met hoofdzakelijk belastingsgeld van de EU. Hoe? Met een zogeheten “steun” van 240 miljard aan Griekenland, die rechtstreeks naar de crediteuren (die banken dus) gaat. Wat Rusland betreft. Die hebben inderdaad behoorlijk wat economische hoofdbrekers op dit moment (en andere ook), maar louter monetair wil ik er even op wijzen dat ze vrijwel geen staatsschulden hebben en over flinke financiële reserves beschikken. En Europa? Daar gaan ze nu geld drukken..... Het is me in ieder geval niet ontgaan dan er een initiatief van Moskou naar Athene loopt dat in diplomatieke termen omschreven wordt als “de noodzaak de samenwerking tussen Rusland en Griekenland aanzienlijk te verbeteren, met name in de sectoren van economie, energie, toerisme, cultuur en transport”. Dus als je het beeld in je hoofd had van een Griek die met een bedelkommetje in een platzak Moskou aankomt, sorry dan, maar dat insinueerde ik niet, nee. In ieder geval, de situatie in Griekenland kan nog vele kanten uit.

        Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties