De overwinning van Lula: “Een nieuwe krachtsverhouding in de samenleving, die verder reikt dan de muren van het parlement”

João Pedro Stédile is oprichter en lid van de nationale coördinatie van de Beweging van Landloze Landarbeiders (MST). De Partij van de Arbeid van België (PVDA) sprak met hem over de omstandigheden waarin links de krachten van de duisternis kon verslaan.

Hoe is de overwinning van Lula en het Braziliaanse volk onthaald in Brazilië zelf, bij de basis, de arbeiders, boeren, vrouwen en inheemse volkeren?

De verkiezingsoverwinning van Lula is een politieke overwinning voor het hele Braziliaanse volk, dat in de tweede ronde massaal in actie is gekomen om extreemrechts te verslaan. De manier waarop we hebben gewonnen, wekt enorm veel vreugde en vertrouwen bij het hele volk, en vooral aan de meest georganiseerde delen van de arbeidersklasse en van links.

Het is ook een overwinning van de jongeren, die de straat op trokken en zowat de voorhoede vormden van de massale mobilisatie.

Hoe verklaart u deze overwinning?

Verschillende geledingen van de werkende klasse maken momenteel hun analyses en evaluaties. Bij de MST is onze evaluatie dat de ommekeer in de tweede ronde te danken is aan een combinatie van verschillende factoren. Er was niet één doorslaggevende factor.

Zo waren er de jongeren en boeren die in volksbewegingen georganiseerd zijn. Zij trokken de straat op omdat ze zich bewust werden van het gevaar van een fascistische regering. De volksmassa's vreesden voor hun rechten en kwamen in actie.

Daarnaast waren er de open brieven die Lula schreef aan verschillende bevolkingsgroepen, zoals katholieken, evangelische christenen, de gemeenschappen van de terreiros [Afro-Braziliaanse religies, nvdr] en de vrouwen. Ook de inzet van verschillende influencers op sociale media speelde een rol.

Ten slotte was er de actieve deelname van artiesten en muzikanten. Zij namen zelf het initiatief en droegen bij aan de agitatie en propaganda tegen Bolsonaro en voor Lula.

Wat zijn de belangrijkste thema’s waarop Lula de komende maanden concrete vooruitgang kan boeken voor de werkende klasse?

Lula weet dat hij zijn overwinning te danken heeft aan de inzet van het volk. En hij weet dat het volk die steun nu ook vertaald wil zien in de manier waarop hij zal regeren. Hij zal garanties moeten geven dat er concrete maatregelen komen die de levensomstandigheden van de bevolking op korte termijn kunnen verbeteren. Tegelijk moeten andere maatregelen het land op weg zetten naar een debat over een ontwikkelingsproject voor Brazilië.

Lula kondigde al aan dat hij de manier van besturen in Brazilië grondig wil veranderen, met meer rechtstreekse inspraak van de bevolking en met behulp van nieuwe technologieën. Hoe zou dat er in de praktijk kunnen uitzien?

Hij beseft dat hij afhankelijk is van de georganiseerde bewegingen om het land efficiënt te kunnen besturen. Het zal niet enkel komen van akkoorden tussen politieke partijen. Ik denk dan ook dat er ruimte is om met Lula in gesprek te gaan over nieuwe manieren om het volk inspraak te geven, bijvoorbeeld via volksraadplegingen, debatten, referenda, publieke consultaties enzovoort. We moeten een zo breed mogelijk scala aan democratische instrumenten inzetten om het maatschappelijk debat te stimuleren en het volk inspraak te geven in de beslissingen van de regering.

Lula zegt dat hij de president van alle Brazilianen wil zijn en dat hij streeft naar inclusie en dialoog met alle geledingen van de samenleving. Hoe gaat hij dat aanpakken?

De manier waarop we de verkiezingen hebben gewonnen, heeft een nieuwe krachtsverhouding in de samenleving gecreëerd, die verder reikt dan de muren van het parlement. Daarom denk ik dat Lula maar één weg heeft: regeren met de volksmassa’s. Hij moet daarin het voorbeeld geven: concrete maatregelen voorstellen die de bevolking ten goede komen en tegelijk, wanneer dat nodig is, massale mobilisaties aanmoedigen.

En voor ons, linkse bewegingen en organisaties, ligt de uitdaging erin de energie die tijdens de campagne op straat is vrijgekomen, om te zetten in organisatie en in de verdere opbouw van krachtsverhoudingen bij het volk.

Wat mogen we verwachten en vrezen van het bolsonarisme? Zal het proberen de macht te heroveren? Waarop moeten we ons voorbereiden, zowel binnen het Braziliaanse politieke en maatschappelijke leven als daarbuiten?

Om te beginnen is het duidelijk dat imperialistisch extreemrechts in de Verenigde Staten via allerlei internationale netwerken opereert. Ze hebben het zogenaamde Schild van de Amerika's opgericht, een samenwerkingsverband van extreemrechtse regeringen die de repressieve maatregelen van de VS ondersteunen.

Daarnaast blijven Marco Rubio en andere figuren banden smeden met extreemrechts in de Spaanstalige wereld. Ze willen zo hun politieke en ideologische netwerken in Latijns-Amerika versterken. Daarbij richten ze zich vooral op de financiering van rechtse krachten en op inmenging in verkiezingsprocessen.

Maar hier in Brazilië hebben de verkiezingen de krachtsverhoudingen veranderd. En de vlucht van Bolsonaro naar de Verenigde Staten – hij vreesde hier gearresteerd te worden wegens de talrijke corruptiezaken waarvoor hij zich zou moeten verantwoorden – was een politieke zelfmoord.

Extreemrechts in Brazilië is teruggevallen op zijn normale niveau. Het heeft geen leider meer die mensen kan overtuigen, en zijn electorale gewicht is opnieuw kleiner geworden. In de plaats daarvan treedt een meer gematigd rechts naar voren, vertegenwoordigd door de huidige gouverneur van São Paulo, Tarcísio de Freitas, een reservekapitein van het leger.

Hij heeft zich al opgeworpen als presidentskandidaat voor 2030. Hij kan andere groepen ter rechterzijde en in het centrumrechtse kamp rond zich verzamelen. Met andere woorden: vanaf nu worden Tarcísio en zijn project onze belangrijkste tegenstander.

Het tijdperk van de bolsonaristen is voorbij. Zij zullen de rest van hun leven in Miami of in de gevangenis doorbrengen.

Wat betekent deze overwinning voor Latijns-Amerika en de krachtsverhoudingen in de regio? En voor de strijd tegen de Nationale Veiligheidsstrategie van het Amerikaanse imperialisme, dat met de zogenaamde Donroe-doctrine streeft naar een totale overheersing van het hele westelijke halfrond?

Onze overwinning was een nederlaag voor het Amerikaanse imperialisme, voor zijn bedrijven, en voor het beleid van Trump en Netanyahu. We hebben de Donroe-doctrine verslagen. Dankzij onze campagne konden we bij de Braziliaanse bevolking het anti-imperialistische bewustzijn versterken en de verdediging van de nationale soevereiniteit centraal stellen. En we hebben kunnen voorkomen dat de invloed van de VS zich verder kon verspreiden in Latijns-Amerika.

We kunnen nu de banden met Mexico, Uruguay, Venezuela en Cuba aanhalen, en weerwerk bieden aan de allianties van extreemrechts.

We hebben ook de paranoia doorbroken die bij links leefde: de overtuiging dat de machtige digitale platformen van Meta en de andere bigtechbedrijven onoverwinnelijk waren, omdat we in Peru, Colombia en Honduras hadden verloren door hun toedoen.

Nu hebben we bewezen dat wij hen ook kunnen verslaan. Maar dan wel op voorwaarde dat we dicht bij de bevolking staan, en dat we in dialoog gaan en samenkomen met de arbeidersklasse. En natuurlijk moeten we alle mogelijke ruimte op sociale media benutten, maar zonder de straat de rug toe te keren…

We merken dat onze overwinning de volksbewegingen en linkse partijen in heel Latijns-Amerika kracht geeft. Dat kan het moreel versterken om bij de volgende verkiezingen Milei en andere rechtse figuren te verslaan.

We hopen ook dat de straatprotesten in Europa doorgaan en op hun beurt een bron van inspiratie worden voor alle sociale strijd en voor alle volkeren die in verzet komen.

Welke rol kunnen Lula en Brazilië spelen in de huidige internationale situatie, die onstabiel en moeilijk is?

Lula blijft een belangrijk politiek referentiepunt in Latijns-Amerika. Hij blijft zich inzetten voor het multilateralisme en heeft de politieke wil om de samenwerking met China uit te breiden. Maar volgens mij kan hij vooral een grote bijdrage leveren door het samenwerkingsverband tussen de BRICS-landen te versterken en te blijven aandringen op de democratisering van de Verenigde Naties.

Welke mogelijkheden zijn er om de rol van de dollar in het internationale financiële systeem terug te dringen en meer ruimte te creëren voor andere munten?

Het economische beleid van de volgende regering-Lula zal een moeilijke opdracht worden, omdat het botst met de economische macht van de burgerij, het financiële kapitaal en de transnationale ondernemingen.

De grootste uitdaging wordt de vraag hoe we de basisrente kunnen beheersen. Die wordt bepaald door de centrale bank en heet in Brazilië de Selic-rente. Ze bepaalt alle andere rentevoeten in de economie. Vandaag staat die rente op een astronomisch hoog niveau van 14 procent per jaar. Veertig procent van de federale begroting gaat op aan rentebetalingen.

Daarnaast wacht ons de uitdaging om – in samenspraak met de arbeidersklasse – een nationaal ontwikkelingsproject uit te werken. Dat moet inzetten op herindustrialisering en massale investeringen in wetenschap en technologie. Zo kunnen we jongeren opnieuw perspectief bieden op werk en een inkomen.

Welke concrete initiatieven voor internationale solidariteit moeten we ontwikkelen en ondersteunen?

Wij, de linkse organisaties, moeten principieel solidair zijn. Alleen solidariteit kan de mensheid redden. Het moet een leidraad voor het leven zijn.

We moeten solidair zijn binnen onze eigen klasse en in onze samenleving, maar ook internationaal met alle volkeren die strijden tegen imperialisme, kolonialisme en elke vorm van uitbuiting en discriminatie.

Ik hoop dat de Europese bewegingen en linkse organisaties meer solidariteit zullen tonen met het Palestijnse volk, de migranten uit Afrika, de volkeren van de Sahel en de Westelijke Sahara, en hier in Latijns-Amerika met het Cubaanse en het Venezolaanse volk.

Bert De Belder is verantwoordelijk voor het departement Internationale Relaties van de Partij van de Arbeid van België (PVDA)

Afbeelding