Mensen hebben duurzame jobs nodig, geen gevaarlijke kerncentrales

Donderdag 17 september verschenen berichten over een onderzoek voor een nieuwe kerncentrale op de industriële site van Chertal in de Luikse gemeente Oupey. Deze site ligt op nauwelijks 2 kilometer van Herstal en 8 kilometer van Luik. 

Het is sowieso onverantwoord kerncentrales te bouwen, zeker als dit dicht bij een stedelijke agglomeratie van honderdduizenden inwoners gebeurt. Bovendien, er bestaan veel goedkopere, sneller te bouwen en veiliger alternatieven.

In de aanloop naar hun actie op zaterdag 19 september op de site hadden twee dagen eerder actievoerders 5.500 flyers gebust in de wijken van Herstal, om de bevolking te informeren over dzee dreigende nucleaire ontwikkelingen, evenals over de positieve alternatieven.

Deze eerste actie werd georganiseerd door Verenigde Actie Kern Stop (VAKS) en Les Amis de la Terre. Met spandoeken, vlaggen, slogans, liedjes en flyers aan voorbijgangers, maakten de deelnemers duidelijk dat zij als actievoerd.st.ers net als de omwonenden ongerust zijn over deze recente ontwikkelingen. 

De actievoerd.st.ers benadrukten dat er veel betere alternatieven bestaan dan kernenergie. Ze begrijpen ook niet hoe een rationeel energiebeleid beroep wil blijven doen op kernenergie. Hun eerste eis is om andere, duurzame jobs te scheppen op de bedrijfsssite van Chertal. Hun alternatief omvat een energiebeleid met energiebesparingen, hernieuwbare en klimaatpositieve energie.

Federale regering ten dienste van nucleaire lobby

De Belgische regering, met N-VA en MR op kop, willen ten allen prijze op het nucleaire paard wedden. In het voorjaar 2026 kwam een principeakkoord tot stand, om te onderzoeken hoe de Belgische staat alle kerncentrales van Engie (1) kan overnemen. Ultra-liberale pro-nucleaire politici willen inderdaad een nationalisatie doorvoeren, maar dan een nationalisatie van aftandse installaties, met hoge kosten en grotere gevaren. 

We schreven het eerder al, dit is de kapitalistische staat ten dienste van de gehele nucleaire sector, met afwenteling van alle risico’s en kosten op de gewone mensen. Zogenaamde voorvechters van de vrije markt ontpoppen zich als voorstanders van verstaatsing van kernenergie. 

Engie houdt het echter voor bekeken om uitbater van kerncentrales te blijven wegens te hoge kosten en risico’s. Op wie gaan die kosten en risico’s dan nu vallen? Juist, op de gewone mensen, met gegarandeerde winsten voor de nucleaire privésector (onder andere de bouwers van de kerncentrales) en gegarandeerde verliezen voor de gemeenschap. 

Tegelijk ontwikkelt de overheid samen met de nucleaire lobby een beleid om zelfs nieuwe kerncentrales te bouwen. Eerder in 2026 werd bekend dat adviesbureau voor energie Tractebel in opdracht van de regering een studie had gemaakt. Die moest onderzoeken welke plaatsen in België geschikt zouden zijn om nieuwe kerncentrales te bouwen. Toen al werd Chertal aangeduid als mogelijke nieuwe vestigingsplaats, ee andere mogelijke vestigingsplaat is de site van de kerncentrales in Doel.

Men kiest er dus voor de verlenging van de oude kerncentrales te koppelen aan de bouw van nieuwe kerncentrales. Omdat de vergunning voor en de bouw van kerncentrales veel tijd in beslag neemt, willen ze ten allen prijze de oude reactoren langer aan de praat houden. Op die manier willen ze het marktaandeel van de nucleaire energie waarborgen (en mogelijk zelfs uitbreiden) nog voor nieuwe reactoren operationeel worden.

Herstal en omgeving hebben zware klappen gekregen door opeenvolgende bedrijfssluitingen betreft. Zo werd het groot staalcomplex op de site van Chertal gesloten, met verlies van duizenden banen, waaronder ook de hele toeleveringsketen rond het bedrijf. 

De werkzoekende mensen in de streek rekenen op duurzame tewerkstelling op deze leegstaande industriële staalsite. Daarom is het belangrijk dat de terreinen klaargemaakt worden om enkel duurzame tewerkstelling te creëren, met activiteiten in de hernieuwbare en circulaire sectoren. 

Een kerncentrale daarentegen creëert gevaarlijke tewerkstelling, zowel voor de werknemers, als voor de omwonenden. Elke kerncentrale straalt bij normale werking toegelaten hoeveelheden radioactiviteit uit. Studies tonen aan dat zowel werknemers als omwonenden verhoogde kans hebben op het ontwikkelen van kankers.

En dan zwijgen we nog over incidenten en ongevallen. Fukushima (Japan, 2011), Tsjernobyl (Sovjetunie, 1986), Harrisburg (VS, 1979), Windscale (UK, 1957) en Tsjeljabinsk (Rusland, 1957), samen met nog andere zware ongevallen, zijn slechts het topje van de ijsberg van een groot aantal ongevallen en incidenten. 

De eerste doden vallen bij een zwaar ongeval altijd eerste in de kerncentrale zelf, waarna later ook omwonenden overlijden. Dat was zowel in Tsjernobyl als Fukushima het geval. De werklozen en omwonenden van Herstal, Oupeye, Luik en wijde omgeving verdienen beter.

Kerncentrales, duur en gevaarlijk

Kerncentrales zijn niet enkel gevaarlijk omdat er zware ongevallen kunnen gebeuren, of omdat ze bij normale werking de kans op kanker verhogen bij werknemers en omwonenden. Ze zijn ook gevaarlijk om andere redenen. 

Het kernafvalprobleem is nog steeds niet opgelost. Een “oplossing” met diepe berging, laat een problematische erfenis na voor meer dan 10.000 generaties. Verder produceert elke kerncentrale brandstof die gebruikt wordt of kan worden voor het aanmaken van atoombommen. 

Elke kerncentrale is tegelijkertijd een extreem gevaarlijk doelwit voor vijandige legers en (staat)terroristen. Eén grote kerncentrale bevat immers meer radioactiviteit dan de meeste atoombommen. Als die uit een aangevallen kerncentrale vrijkomt na een geslaagde militaire aanval, geraakt een land als België totaal ontredderd – wat ook de bedoeling van aanvallende militairen kan zijn.

Daarnaast zijn kerncentrales extreem duur. Op financieel en economisch vlak doorstaan zij de vergelijking niet met goedkopere hernieuwbare energie. Dat geldt ook als de systeemkosten van elk in rekening wordt gebracht, zoals back-up installaties voor kernenergie, en opslag voor hernieuwbare energie. 

Veel kosten worden bij kernenergie niet meegeteld: onderzoek (zoals het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol), de volledige kosten voor ontmanteling van gesloten reactoren en de afvalbehandeling. Dat geldt ook voor het ontbreken van een verzekering tegen ongevallen. Woningpolissen geven geen dekking tegen een nucleair ongeval.

De uitbaters van kerncentrales zijn zelf voor een onrealistisch laag bedrag verzekerd tegen grote ongevallen. Dat maakt dat de gewone mensen en de gemeenschap zelf de rekening mogen betalen, zowel voor duurdere elektriciteit uit kernenergie, als voor de gevolgen van zware ongevallen. Zo kan kernenergie alleen maar de energiearmoede vergroten en iedereen zwaardere kosten aanrekenen. Dit gebeurt terwijl er wel degelijk goedkopere alternatieven bestaan. 

Kernenergie bedreigt het klimaatbeleid

De nucleaire lobby heeft handig gebruik gemaakt van de klimaatcrisis. Kernenergie zou volgens de lobby geen CO2-uitstoot met zich meebrengen en zou zelfs het beleid ondersteunen voor het verminderen van CO2-uitstoot. 

Wat de nucleaire propagandisten er niet bij vertellen, is dat kernenergie in haar keten wel degelijk meer CO2 uitstoot dan beweerd – wanneer men alle stappen in de nucleaire keten mee verrekent, waaronder de uraniummijnbouw en -verrijking die veel CO2 uitstoten. 

Bovendien belemmert deze door het regeringsbeleidbeleid breed ondersteunde kernenergie de ontwikkeling en productie van goedkopere en veiligere hernieuwbare energie. Kernenergie is duurder, terwijl elke euro verspild aan kernenergie een hogere capaciteit én productie van hernieuwbare energie zou kunnen financieren. 

Kernenergie is tevens een weinig flexibele vorm van energieproductie, waardoor de productie van hernieuwbare energie bij overaanbod van elektriciteit wordt afgekoppeld ten bate van ononderbroken productie kernenergie. 

Het is ook niet voor niets dat aardgasbedrijven terug meer beginnen te investeren. Omdat nieuwe kernreactoren veel meer tijd nodig hebben voor aansluiting op het net, is er immers nog een langere periode waarin fossiel aardgas verkocht kan blijven worden.

Tevens is kernenergie onbetrouwbaar, door onverwachts uitvallende reactoren. België kwam tweemaal dicht bij een black-out, in 2015 en 2018, doordat meerdere reactoren ongepland stilvielen. 

Bovendien is kernenergie weinig hittebestendig. Tijdens de hittegolven van 2026 moesten tientallen Europese reactoren uitgeschakeld worden of op een lager pitje gezet, omdat er te weinig koelwater was. En daarenboven, wat er nog was aan watervoorraad, was te warm.

Ten slotte bewijzen wetenschappelijke rapporten van het VN-klimaatorgaan (IPCC) dat er massaal broeikasgassen netto afgevangen en gebruikt of opgeslagen moeten worden. Een goede mix van verschillende hernieuwbare bronnen kan dit wel realiseren, terwijl kernenergie dat niet kan.

Kleinere kerncentrales, grotere problemen

Zogenaamde Small Modular Reactors (SMR) zijn nog problematischer dan de grote kernreactoren, ondanks alle beweringen van het tegendeel door de sector. Een kleine SMR van bijvoorbeeld 50 MW zal minder afval produceren dan een reactor van 1650 MW maar produceert ook 33 keer minder elektriciteit. 

Een studie door de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) onderzocht drie verschillende soorten zogenaamde ‘kleine’ reactoren (SMR’s). Die komt tot de conclusie dat deze drie soorten SMR’s een veelvoud (tot wel 35 keer) meer afval produceren per megawattuur (MWh) dan hun grote broers. 

Dat heeft deels te maken met het feit dat SMR’s, juist omwille van hun kleinere schaal, minder efficiënt kunnen omgaan met hun nucleaire brandstof. Daardoor hebben de meeste SMR-concepten nood aan zwaardere nucleaire brandstoffen, die op hun beurt ook weer meer problematisch afval produceren. 

Bovendien verhoogt dat afval nog eens het gevaar voor verspreiding van kernwapens. Elke SMR bevat of produceert immers materialen bruikbaar voor atoombommen. Dat gevaar wordt nog versterkt door de grotere verspreiding van kleine nucleaire reactoren wat de kans op diefstal vergroot in de kerncentrale zelf. Dat geldt eveneens voor het toegenomen aantal nucleaire transporten naar en van het grotere aantal locaties voor deze SMR-kerncentrales.

Militaire microreactoren

De militaire nucleaire lobby ijvert al langer voor de verdere ontwikkeling van SMR’s en nog kleinere kerncentrales (Micro Modular Reactors tot 20 MWe, MMR). SMR’s worden nu al massaal gebruikt in vliegdekschepen en militaire duikboten. 

De wapenlobby wil daarin nog verder gaan, met een mondiaal steeds groter wordende vloot van zulke vaartuigen. Zo werd in de jaren 1970 in de Sovjetunie een gelijkaardige reactor, zoals die in het SCK van Mol wordt ontwikkeld, gebruikt in hun Alpha-klasse duikboten. Met die reactoren zijn toen meerdere ongelukken gebeurd.

Nieuw is echter dat de militaire kernlobby hunkert naar een nieuwe generatie MMRs. Het is dan niet enkel de bedoeling om hiermee atoombommen te ontwikkelen. Maar men wil ook de dragers  zelf van atooombommen (vliegtuigen, kruisraketten, torpedo’s) aandrijven met deze nucleaire microreactoren, eerder dan zoals nu et vloeibare of vaste brandstoffen. 

Actie voor vrede

Als we een effectief vredesbeleid willen dat zowel voor mens als natuur goed is, dienen we de Siamese tweeling kernenergie en kernwapens te stoppen. Daarom moeten we ons richten op 100 procent hernieuwbare energie en een volledige kernuitstap, hand in hand met een actief vredesbeleid gebaseerd op veiligheid van alle landen en volkeren. 

Volgende afspraak is de Vredesdag op zaterdag 26 september. Om 11 uur gaat een die-in door op het Europaplein voor Brussel-Centraal. In de namiddag volgt een debat in het Centrum Garcia Lorca in de Voldersstraat 47 in Brussel. 

We betuigen tevens onze solidariteit met onze Nederlandse vrienden in Zeeland en Groningen voor hun event op 10 oktober om 10 uur, Stadhuisplein in Terneuzen, evenals op 15 november om 13 uur, voor een demonstratie op de Grote Markt in Groningen. 

Note:

1. Officieel is Engie een privébedrijf, maar het is voor 23,6 procent van de aandelen in handen van de Franse overheid als grootste aandeelhouder. De Belgische overheid heeft daarentegen geen enkele interne invloed op het bedrijf. Tractebel is volledig eigendom van Engie.