Film Fest Gent, editie 53: Speuren naar schoonheid, vrijheid en verzet
Trevor Jones en Hildur Guðnadóttir ontvangen de World Soundtrack Awards, Videodroom verkent volgens programmator Wouter Vanhaelemeesch “het niemandsland tussen arthouse en grindhouse”, er is een expo over Jean-Luc Godard (Sentiments, signes, passions in KASK), de volgspot wordt andermaal gericht op (internationale) kortfilms en de betere langspeelfilms van het internationale festivalcircuit zijn present in de competitie en de officiële selectie van de 53e editie van Film Fest Gent.
We kunnen iets met ‘duimen’ en ‘vingers’ verzinnen, maar willen toch openen met hulde te brengen aan het Classics luik. En aan Film Fest Gent, dat in moeilijke tijden, op een moment dat (film)cultuur en subsidiëring onder vuur liggen, blijft investeren in deze jaarlijkse terugblik die nieuwe films helpt kaderen in beeldcultuur en filmgeschiedenis. Met dank aan Patrick Duynslaegher die als criticus films steevast in een cinematografische traditie plaatste en nu als curator de vinger blijft leggen op hoe auteurs hun stempel drukken op de ontwikkeling van cinema.
Het resultaat is een (her)ontdekkingsreis die een extra dimensie krijgt doordat de Classics vertoond worden in Auditorium 61 (Onderbergen 61), een zaal die zelfs voor Gentenaars een goed bewaard geheim is. Helaas is de filmliefhebber ondertussen minder vertrouwd met het oeuvre van de Franse filmmaker Éric Rohmer (1920-2010), een cineast die met ‘kleine’ films grote cinema maakt. De retrospectieve toont niet al zijn films maar wel zijn belangrijkste cycli: zes Contes Moraux, zes Comédies et Proverbes en vier Contes des Quatre Saisons. Aangevuld met de documentaire Éric Rohmer, esprit d’enfance (Pascale Bouhénic & Noël Herpe) en een Artist Talk met Rohmers vaste monteur Mary Stephen.
Films over gevoelens en gedachten
“Ik film omdat ik niet schilder, omdat ik niet schrijf”, antwoordde Éric Rohmer op de "Waarom?"-vraag. Voor hij cineast werd wou Rohmer, die zijn privéleven leidde als Maurice Schérer, schrijver worden. Al kan hij deze ambitie niet waarmaken, bleef zijn passie voor literatuur intact en al zijn films voeden. Dat werden er zo'n 25, in een carrière van 50 jaar.
De voormalige filmcriticus en paus van de Franse Nouvelle Vague is eerst en vooral een verhalenverteller, een regisseur gedreven door liefde voor het vertellen van verhalen gevat in drie reeksen (met parels als Ma nuit chez Maud, La Femme de l'aviateur, Les Nuits de la pleine lune en Conte d’été) of in individuele intieme avonturen (La Marquise d’O, L’Anglaise et le Duc, Les Amours d’Astrée et de Céladon).
Zijn oeuvre is coherent en doordrenkt van gevoel voor schoonheid, verzameld door een spiritueel auteur die zijn streven naar onafhankelijkheid vertaalde in een werkwijze en een stijl. Curator Duynslaegher benadrukt dat Rohmer zijn thema’s behandelt “met een finesse, een scherpzinnigheid en een bijna muzikaal gevoel voor variaties op dezelfde motieven, die zijn werk uniek maken”.
Cultuur en dialoog
Vertrekkende van Jean-Luc Godards Le Livre d’image (2018), ontwikkelde zijn medewerker Fabrice Aragno een expo: Sentiments, Signes, Passions. De tentoonstelling draait rond projecties en associaties. Bezoekers en toeschouwers kunnen zich hier onderdompelen in beelden uit Godards universum. Alleen, maar vooral ook samen. Want, zoals Godard benadrukte, “le cinéma est un transport en commun.”
Film is ook, in de woorden van Citizen Kane-regisseur Orson Welles, “a ribbon of dreams”. Tijdens een festival als Film Fest Gent maakt de bioscoop als popcornfabriekje plaats voor een ouderwetse filmzaal. Een universele plaats van dromen, cultuur en dialoog. Want de collectieve kunst die film is, wordt gemaakt door een groep mensen en wordt bij voorkeur bekeken door een gevulde zaal die een kijkervaring deelt.
Belevingen, ontdekkingen en ontmoetingen zijn dan ook nauw verweven tijdens een filmfestival. Voor editie 53 willen de organisatoren woord en beeld nog sterker verstrengelen. Bij de programmavoorstelling werd benadrukt dat de vertoningen nog sterker omkaderd gingen worden. Met talks (o.m. met Rohmers monteur Mary Stephen), met Q&A’s, met masterclasses, met filmlezingen, met de talkshow Talkies en met debatten.
Film en kritiek
“Iedereen heeft twee jobs,” schreef de Franse filmmaker en Cahiers du cinéma-criticus François Truffaut, “zijn eigen beroep en dat van filmcriticus.” Een van de gesprekken tijdens het festival gaat over filmkritiek en filmreflectie. Dat is best nuttig, gezien filmkritiek geregeld doodverklaard wordt en marketing filmjournalistiek in een wurggreep houdt. Maar met het nieuwe printtijdschrift FilmFix en uitgever Flaneur is er ook hoopvol nieuws. De vraag naar hoe filmkritiek vandaag nog een zinvolle impact kan hebben, is een van de vragen van het debat.
“De belangrijkste functie van filmkritiek is niet met sterren praten maar hardop nadenken over films en filmcultuur”, zei Ronald Rovers, Filmkrant hoofdredacteur, ooit. Om een van de grondleggers van filmkritiek, de Amerikaanse Pauline Kael, te citeren: “In de kunsten is de criticus de enige onafhankelijke informatiebron, al de rest is reclame.” Of Dirk Lauwaert: “De criticus is het geheugen van de kunst.”
Oorlog in tijden van kunst
In zijn openingswoord haalt programmadirecteur Wim De Witte de loftrompet boven voor openingsfilm Coward, omdat hij trots is op de krachttoer van regisseur Lukas Dhont die andermaal het filmfestival van Cannes veroverde. Maar ook omdat de tedere oorlogsfilm “vertelt over de zoektocht naar troost in de schoonheid van kunst, te midden van de gruwel van oorlog.”
Voor de goede verstaander: de boodschap van vrijheid via verbeelding is in deze donkere tijden urgenter dan ooit. En voor de politici die verder kijken dan hun selfies of portretten op de rode loper: “Kunst is geen luxe die we ons veroorloven wanneer het goed gaat. Ze is het meest nodig wanneer het slecht gaat.” Daar ben ik het volkomen mee eens.
De Witte illustreert zijn betoog met El Pampero Cine, de Argentijnse beweging die ontstond toen het land begin 21e eeuw in een grote economische crisis terecht kwam en jonge filmmakers als Mariano Llinás, Laura Citarella, Agustin Mendilanarzu en Alejo Moguillanksy reageerden met radicale, onafhankelijke films vol fantasie en vrijheid. Historias Extraordinarias, Trenque Lauquen, Pin de partie en Biografia de Jorge Luis Borges worden in Gent vertoond.
Er zijn daarnaast nog andere films die indruk maken met de cocktail verzet, verbeelding, schoonheid en vrijheid. Slotfilm Le Faux Soir van Michaël R. Roskam, Chicas Tristes (Fernando Tovar), Fatherland (Pawel Pawlikowski), Minotaur (Andrey Zvyagintsev), No Good Men (Shahrbanoo Sadat), Everybody to Kenmure Street (Felipe Bustos Sierra), Memory (Vladlena Sandu) en The Uprising (Paul Greengrass).
Een lang verlanglijstje
De Sint vond ik als kind maar een rare man. Lange verlanglijstjes laten pennen (en illustreren) om dan toch iets anders te geven. Het probleem met de verlanglijstjes bij Film Fest Gent is van een andere orde. Ze dreigen zo lang te worden dat je uiteindelijk toch nog films mist. Maar goed, we beginnen er aan. Met een persoonlijke noot.
Gabe Klinger, toen nog filmcriticus, logeerde ooit bij ons in Gent en liet als bedankje een cassette met Chicago blues muziek achter, een haast vergeten fysieke drager met unieke muziek. Daar moesten we aan denken toen we lazen dat hij zijn tweede film, Isabel, “in 16mm draaide om het ambachtelijke karakter van natuurlijke wijnen te weerspiegelen”. Deze prent over een vrouw die een wijnbar opent in São Paulo willen we degusteren.
Film en literatuur zijn zo'n thema's dat ons maar blijven boeien. We kijken dan ook uit naar het Thomas Mann-verhaal Fatherland (Pawel Pawlikowski) en naar Patrick Wangs portret van "de rockster van de Franse poëzie" Arthur Rimbaud (A. Rimbaud), de ode aan Federico Garcia Lorca La Bola Negra (Javier Ambrossi & Javier Calvo), Radu Judes adaptatie van Octave Mirbeaus satirische roman Le journal d'une femme de chambre, La Gradiva van Marina Atlan en de verfilming van Virginia Woolfs Mrs. Dalloway door Rachel Rose (The Last Day).
En de grote kanonnen? Die staan ook op ons lijstje. Cameron Winter at Carnegie Hall (Paul Thomas Anderson), Bucking Fastard (Werner Herzog), Fjord (de Gouden Palm van Cristian Mungiu), Ink (Danny Boyle fileert Rupert Murdoch), Paper Tiger (James Gray), Soudain (van Drive My Car-regisseur Ryūsuke Hamaguchi) en de double bill Tutti Frutti & This is how a child becomes a poet (Céline Sciamma). Nieuwsgierig zijn we ook naar Jonah was here, het deels in Gent gedraaide rouwdrama van Nathalie Teirlinck.
Verzekerde vervreemding
Un bon petit soldat hebben we ondertussen al kunnen afvinken. Stéphane Brizé (La Loi du Marché, Un Autre Monde) houdt van beklijvende, donkere films waar combatieve maar fragiele personages in een neerwaartse spiraal belanden. Dit binnen de muren van een (door opportunisme en mannen geregeerde) verzekeringsmaatschappij spelend drama is niet anders. Centraal staat een vrouwelijke Human Resources manager die ontdekt dat er weinig menselijk blijft wanneer het woordje ‘human’ geschrapt wordt en ‘resource’ overblijft.
De werknemer als wegwerpproduct, de onderneming als cynische machine; we hebben het nog gezien in films. Maar Brizé focust op de morele dilemma’s én de onmogelijke spagaat privé-werk die het individu ten onder doet gaan. Hij gebruikt huis clos, stevige muziek en een wervelende montage (een flinke portie jump cuts) om een deprimerende, claustrofobische en zenuwachtige sfeer te creëren.
De emoties komen sterk binnen terwijl de kijker de zaal verlaat met de vragen waarmee het personage worstelt. Wettigt ambitie slaafs en immoreel gedrag? Kan een werknemer overleven in een toxische omgeving? Moeten vrouwen op de werkvloer geen extra prijs betalen voor carrière verzuchtingen? Hoeveel van onze tijd, vrijheid en identiteit willen we opofferen voor werk? Wanneer start het verzet?
Un bon petit soldat (een verwijzing naar de brave, volgzame werkneemster, intens vertolkt door Alba Rohrwacher) is een ijzingwekkend portret van vervreemding en uitbuiting (lees: de mechanismen van het kapitalisme). Maar tegelijk ook een pleidooi voor vrijheid en verzet. Een aanrader voor elk zichzelf respecterend filmlijstje.
FILM FEST GENT, Editie 53, van 7 tot 18 oktober. In Kinepolis, Sphinx Cinema, Studio Skoop, Kunstencentrum Viernulvier, KASK Cinema, Auditorium 61, De Bijloke, Miry Concertzaal, De Koer, Club Wintercircus. Info www.filmfestivalgent.be
VIDEODROOM,. Kunstencentrum Viernulvier, van 26/09 tot 29/10. O.m. Blandman X & The Evil Dead, Mary Lattimore & Old Joy, Filip Wauters & Dead Man Nah & The Street Fighter, Circuit des yeux ft. Alan Sparhawk & Nosferatu.
SENTIMENTS, SIGNES, PASSIONS. Expo over Jean-Luc Godard, KASK (Bijloke), van 8/10 tot 18/10.
26th WORLD SOUNDTRACK AWARDS. 10/10 in Muziekcentrum De Bijloke
