30 jaar Oikos: er is nog hoop in duistere tijden en veel samen-moed
Beste mensen,
Het doet me oprecht veel plezier jullie hier vanavond zo talrijk te mogen verwelkomen. Dat is echt een hart onder de riem. Je zou het soms niet meer geloven, als je bijvoorbeeld commentaren op sociale media leest, maar we zijn nog steeds met heel veel mensen die blijven werken aan een betere wereld. En daarom is het goed elkaar vanavond te ontmoeten.
Het is nu precies dertig jaar geleden dat een aantal mensen, actief in diverse sociale bewegingen of bij de groene partij, of werkzaam als onderzoeker of bij een administratie, de nood voelden voor een nieuw platform, een nieuw tijdschrift. Een gedeelde ruimte die tot dan in het Nederlandse taalgebied ontbrak, waar je gedegen analyses en inspirerende toekomstperspectieven kon lezen.
Langer en met meer diepgang dan in de dagelijkse of wekelijkse media, maar ook toegankelijker dan Engelstalige wetenschappelijke tijdschriften. Ondertussen hebben we tal van thema’s onder de loep genomen, boeiende mensen geïnterviewd, thematische dossiers gemaakt die gretig gebruikt werden en worden in het onderwijs. Al 30 jaar lang is Oikos Tijdschrift een plek voor sociaal-ecologische inspiratie.
En ondertussen is de look and feel door de jaren heen veranderd, zoals je kan zien op deze foto van een editie van de eerste jaren. Maar de kern bleef: het aanbieden van collectieve denkkracht en gedeeld engagement.
Doorheen die dertig jaar hebben ook tal van vrijwilligers, steeds belangeloos, zich ingezet voor het tijdschrift. Het zou me te ver leiden om ze allemaal op te sommen, laat staan op het podium te roepen. Want ik zou er zeker vergeten.
Toch wil ik twee mensen expliciet bedanken voor hun bijzonder grote inzet, steevast achter de schermen. Ik roep ze dan ook graag even kort op het podium: Marc Heughebaert, voorzitter van Oikos Tijdschrift vzw met altijd een goed oog op de financiën, en Bruno Mostrey, de redactiesecretaris die het gelukkig blijft volhouden om mij te herinneren aan de deadline voor het edito.
Beste mensen,
Wat duidelijk was toen we met de redactie nadachten over het feestnummer dat we vanavond lanceren, was dat het geen Radio Nostalgie mocht worden. Daar is zeker tijd voor tijdens het glas dat we straks samen heffen.
Maar dat glas heffen we vooral op de toekomst, op de blijvende rol die Oikos Tijdschrift wil spelen, als platform van de sociaalecologische stroming in onze contreien. En waarom we vooral willen samenwerken, want naast 'moed' is 'samen' wat mij betreft een sleutelwoord voor de toekomst.
En daarom hebben we meer dan tien mensen gevraagd om te schrijven over wat voor hun moed betekent. En ook hoop. En dat niet vanuit een naïeve droomwereld – er zitten al genoeg slaapwandelaars in onze regeringen. Nee, we zijn vertrokken van het bekende gezegde van de Italiaanse filosoof Antonio Gramsci. "De oude wereld sterft, de nieuwe laat op zich wachten; in deze tussentijd verschijnen er monsters."
Deze woorden vatten de tijd waarin we leven. Of het nu gaat om de ecologische verhitting, de sociale verkilling of de democratische ontrafeling, de onzekerheid is tastbaar. En dan bestaat de kans dat we terugplooien op ons zelf, de moed verliezen. Terwijl we net nu alles op alles moeten zetten om een betere samenleving uit te bouwen.
En dan is het cruciaal om te beseffen dat moed geen zeldzame karaktertrek is, die je toevallig wel of niet bezit. Moed is een collectieve eigenschap. Het is iets wat ontstaat tussen ons, in de ruimte die we samen creëren. De filosofe Hannah Arendt noemde dat inter-esse, en dan ontstaat er een aandachtige en doorleefde gedeelde ruimte.
Het betekent dat we pas de moed vinden om tegen de stroom in te gaan en te blijven geloven in verandering, wanneer we voelen dat we er niet alleen voor staan. Dat is nodig, want de monsters van Gramsci zien we vandaag overal om ons heen.
Maar als we goed kijken, zien we ook de sociaal-ecologische bouwstenen van het nieuwe. Denk aan burgers die samen energiecoöperaties oprichten, steden die zich bevrijden van koning auto en activisten die moedig opstaan tegen genocidaal geweld.
Een nieuwe solidaire ‘wij’
De nieuwe wereld groeit overal waar mensen besluiten om samen moedig te zijn. Het opbouwen van die veerkracht vergt een nieuwe, solidaire 'wij’.
En wat dat betekent, horen jullie van drie panels. En tussendoor, en dat is allesbehalve toevallig, komt als vertegenwoordiger van de klimaatdichters Sarah Eelen klimaatpoëzie brengen. Want Oikos startte als tijdschrift voor milieu, politiek én cultuur.
“Hoop vergt toewijding aan de toekomst, en precies die toewijding maakt het heden leefbaar"
Sinds het eerste nummer staat er in elke editie een poëtische bijdrage. Die culturele dimensie is cruciaal – want daar zit de verbeelding. We kunnen pas een betere wereld creëren, als we ons die kunnen voorstellen, inbeelden en verbeelden.
Dat hopen we ook vanavond bij jullie te bereiken: het stimuleren van jullie verbeelding, het aanjagen van jullie goesting om te werken aan een betere wereld, de 'samen-moed' vinden om niet bij de pakken te blijven zitten.
En zoals gezegd, we zijn niet naïef, het gaat om de kunst om beter samen te leven op een beschadigde planeet. Dan is hoop niet vrijblijvend. Daarom eindig ik graag met een citaat van de inspirerende Amerikaanse schrijfster Rebecca Solnit:
“Hoop is niet lui in je sofa te zitten in de hoop dat je de lotto hebt gewonnen. Hoop is een bijl om deuren open te breken in noodgevallen. Hoop vergt toewijding aan de toekomst, en precies die toewijding maakt het heden leefbaar."
Note: Oikos is het Griekse woord oικοσ en betekent huis, gezin, huishouden. Je vindt het terug in de eco- van ecologie, economie, ecocide, ecotaks...
Oikos Tijdschrift
Je kan het feestnummer Oikos Tijdschrift 30 Jaar Oikos kopen in de betere boekhandel of hier bestellen. Ken je Oikos nog niet? Je kan een gratis proefnummer hier bestellen.
