Vijfdaagse staking in Belgische gevangenissen: “Iedereen met expertise zegt dat deze maatregelen niet werken”
In de Belgische gevangenissen wordt er sinds zondagavond 6 september gestaakt. Deze staking zal lopen tot volgende vrijdag 22u en dus vijf dagen duren. Er heerst al langer onvrede bij het gevangenispersoneel. “Wij staken omdat de problemen in gevangenissen van overbevolking, personeelstekort, gevaarlijke situaties … niet opgelost raken. Het is niet de eerste keer dat we moeten actievoeren”, vertelt De Kaey. Deze problemen slepen al langer aan.
De stakingsweek wordt aangekondigd na een overleg tussen de bonden, het kabinet van minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) en het gevangeniswezen: “We hebben een groot probleem met de manier waarop de minister en de regering denken een oplossing te vinden voor de overbevolking in de gevangenissen."
"En wij zijn niet de enigen die dat vragen: directeurs van gevangenissen uiten hun bedenkingen over wat de regering beslist heeft, maar ook advocaten, magistraten, mensen die zetelen in commissies van het gevangenisleven, professoren en academici. Iedereen die er verstand van heeft, zegt dat de getroffen maatregelen niet werken.” De Kaey refereert daarmee naar de twee reeksen noodmaatregelen die de regering doorgevoerd heeft, die volgens hem geen structurele verbetering brachten.
Privé-beveiliging is een beperking, geen oplossing
Een van de grote problemen in de gevangenissen is het grote tekort aan personeel. Minister Verlinden onderzoekt of het inhuren van private bewakingsagenten een oplossing kan bieden. Maar daar zijn de vakbonden niet voor te vinden.
“Wij voeren een gezagsfunctie uit, enkel voor statutair personeel. Dat is belangrijk want statutaire leden leggen een eed af. Ze kunnen niet zomaar ontslagen worden zoals iemand van een privébedrijf. Wij hebben de verplichting er op toe te zien dat de regelgeving goed wordt toegepast”, aldus De Kaey.
Een tweede luik gaat om de wet op private veiligheid. Deze wet laat niet toe dat iemand uit een privébedrijf rechtstreeks of onrechtstreeks contact heeft met gedetineerden. Er is een beperking van wat mag: iemand die op deze manier contractueel in dienst is, mag volgens de wet zelfs niet op een scherm toezicht houden op gedetineerden.
“Zelfs wanneer voor hun neus toch een gedetineerde iemand zou aanvallen, zouden ze niet mogen interveniëren. Wat is dan de meerwaarde qua veiligheid? Ik heb liever dat er een personeelslid zit die wél kan tussenkomen, dan voel ik mij veiliger", vindt De Kaey.
Nieuwe gevangenissen in Antwerpen en Haren
In de Begijnenstraat in Antwerpen wordt de opening van een nieuwe gevangenis voorzien in november. Deze opening zal de overbevolkingsproblemen volgens De Kaey niet oplossen: “Bij deze nieuwe capaciteit gaan 86 gedetineerden van de oude Begijnenstraat naar de nieuwe. Er verhuizen 140 personeelsleden mee. Na Nieuwjaar wordt er waarschijnlijk een nieuwe fase ingegaan, en wordt er meer personeel overgezet. Voor de nieuwe gevangenis volledig in gebruik is, gaan we dus een periode hebben met een groot tekort aan personeel.”
De verbetering van de situatie omtrent de overbevolking is voor De Kaey een van de pertinentste eisen: “Als de overbevolking verbetert, dan heb ik tijd om personeelskaders aan te vullen, dan wordt de werkdruk verlaagd en zullen we de gevallen van agressie zien afnemen.”
De Kaey vervolgt: “Vorig jaar heeft de regering een noodwet doorgevoerd die de situatie verslechtert. De noodwet die in maart van dit jaar is afgeklopt, gaat de situatie nog slechter maken.” Wat de minister moet doen, volgens De Kaey, is teruggaan naar de regering, naar premier De Wever, en eisen dat er andere maatregelen getroffen worden.
Staken, voor het personeel én voor de gedetineerden
Gezien de staking langer dan twee dagen duurt, kunnen gevangenissen cipiers opvorderen om een minimale bezetting te voorzien. Sinds 2019 is er de wet op penitentiair statuut en kan men vanaf de derde dag personeel opvorderen. De vakbond werd gedwongen hun acties daarop af te stellen. Dat heeft volgens de vakbondsman geleid tot verslechtering van de situatie voor gedetineerden.
Gedetineerden hebben, volgens De Kaey, vaak veel begrip voor de situatie van het personeel en de stakingen en acties van de vakbonden, want het gaat evenzeer om hun leefsituatie. Een gedetineerde die een cel met drie moet delen, “heeft geen probleem dat er gestaakt wordt, omdat er deels gestaakt wordt opdat hij die ruimte terug voor zichzelf heeft”.
In Antwerpen werd er in 2004 vier weken gestaakt, en in 2005 vijf weken. Dat had toen al te maken met tekort aan personeel en te hoge werkdruk. “In de periode van 2004-2005 kwamen gedetineerden naar mij toe om te zeggen dat ze tijdens de avondwandeling niet naar binnen gingen komen, uit protest tegen het feit dat het gevangenispersoneel moest staken om te zorgen dat het beter wordt, omdat hun leven concreet geraakt wordt. Als onze problemen als gevangenispersoneel verbeteren, dan kunnen zij sneller op een normale werking rekenen.”
De Kaey getuigt dat tijdens die periode vrienden, familie en kennissen van gedetineerden naar het piket kwamen. Er was geen enkele animositeit: als het gevangenispersoneel geen actie voert, wordt de toestand van de gedetineerden slechter.
