Een leerlingenraad is geen ideeënbus

Scholen zetten steeds vaker in op participatie. Toch blijft die inspraak nog te vaak symbolisch. Wanneer leerlingen naar hun mening wordt gevraagd, maar daar vervolgens niets mee gebeurt, dreigt participatie te verworden tot schijnparticipatie.

Denk aan het smartphoneverbod op school, een onderwerp dat bij veel scholieren op protest stuitte. Een directie kan een nieuw smartphonebeleid uitwerken en vervolgens vragen wat leerlingen ervan vinden. Maar vaak liggen de grote lijnen dan al vast, waardoor er nauwelijks ruimte overblijft voor echte inspraak.

Het kan ook anders. Een school kan leerlingen vooraf vragen: ‘We willen ons smartphonebeleid aanpassen. Wat loopt vandaag goed en wat kan beter?’ De leerlingenraad kan vervolgens de antwoorden bespreken en op basis daarvan in overleg gaan met de directie en de schoolraad. Daarna krijgen de leerlingen te horen welke voorstellen worden overgenomen en welke niet.

Dat is betekenisvolle participatie. Inspraak begint niet wanneer een beslissing al genomen is, maar wanneer ze nog vorm krijgt.

Waarom leerlingen inspraak geven? 

Op die vraag heb ik een eenvoudig antwoord: omdat leerlingen de school vanuit een uniek perspectief kennen. Zij brengen er elke dag uren door. Ze volgen de lessen, maken toetsen, gebruiken digitale platformen en merken als eersten wanneer regels in de praktijk niet werken.

Dat betekent natuurlijk niet dat leerlingen altijd gelijk hebben. Directies, leerkrachten en beleidsmakers beschikken vaak over kennis en verantwoordelijkheden die leerlingen niet hebben. Maar leerlingen hebben iets wat die volwassenen missen: ervaring uit de eerste hand. Zij zien hoe beslissingen die in vergaderzalen worden genomen, uitpakken op de speelplaats, in de klas en in de gangen van de school.

Precies daarom is hun stem zo waardevol. Niet omdat ze altijd gelijk hebben, maar omdat ze dagelijks ervaren wat het effect van beleid in de praktijk is. Wie beter beleid wil maken, kan het zich niet veroorloven om dat perspectief te negeren.

Een leerlingenraad is geen activiteitencomité 

Soms zijn leerlingenraden enkel bezig met het organiseren van activiteiten, schoolfeesten, verkoopacties en meer. Daar is natuurlijk niets mis mee, maar een leerlingenraad heeft een groter doel dan dat. Leerlingenraden zouden ook betrokken kunnen worden bij het uitwerken van schoolreglementen, het welzijn van de leerlingen, de communicatie tussen de directie en de leerlingen, en het evaluatiebeleid. Net daar kan de leerlingenraad echt het verschil maken door de ervaringen van leerlingen te verzamelen en naar de directie te brengen. 

Een leerlingenraad zou dus niet enkel dingen moeten organiseren voor de leerlingen van de school, maar ook moeten vragen wat zij zouden willen veranderen aan de school waar ze elke dag leren.

Het ergste is niet ‘nee’

Neen, een school hoeft echt niet elk voorstel van de leerlingen over te nemen. Dat vragen we ook niet. Wat we wel vragen is dat onze voorstellen serieus worden genomen.

Wat er wel zou moeten zijn is een feedbacklus. Dit is wanneer de leerlingen iets voorstellen, daarna bekijkt de school het voorstel, ze maken een beslissing en de school verantwoordt hun beslissing. Dus zelfs wanneer het antwoord neen is, zullen veel leerlingen al blij zijn dat hun mening serieus is genomen.

Ook buiten de schoolpoort is dit belangrijk

Deze participatie reikt verder dan de school alleen, want leerlingenparticipatie stopt niet aan de schoolpoort. Voor veel jongeren is school de eerste plek waar ze kennismaken met besluitvorming en participatie. Als jongeren daar ervaren dat ze wel hun mening mogen geven, maar er vervolgens niets mee gebeurt, kan dat een vertekend beeld van onze participatieve democratie creëren. 

Wanneer leerlingen echter merken dat er wél iets met hun mening wordt gedaan, en ook als hun voorstel niet wordt overgenomen, kunnen ze leren waarom dat zo is. Daarom is leerlingenparticipatie meer dan een manier om meningen over het beleid te verzamelen; het is een oefening in democratie.

Geef ons niet enkel een stem, geef ons invloed

Leerlingenparticipatie gaat over meer dan meningen verzamelen, het gaat erom dat onze ervaring en ideeën serieus worden genomen en meegewogen in het beleid. Een leerlingenraad hoeft niet altijd mee te beslissen en krijgt niet altijd gelijk. 

Maar wat wel moet, is dat wanneer leerlingen de moeite doen om hun stem te laten horen, die stem ook ergens terechtkomt en ertoe doet. Want een leerlingenraad is geen ideeënbus en geen activiteitencomité. Het is een plek waar leerlingen samenkomen om te bedenken hoe ze hun school beter kunnen maken. Geef scholieren daarom niet enkel een stem. 

Geef ons invloed.