Mieke Schauvliege: "Defensie verklaart de natuur in Vlaanderen vogelvrij"

Op 6 september organiseert de vzw Front voor Drongengoed een fietstocht in en rond het gelijknamige natuurgebied. Het initiatief kadert in een reeks activiteiten om geld in te zamelen voor de juridische strijd die men wil voeren tegen de regeringsbeslissing om een megakazerne te bouwen in Ursel, pal in het hart van het grootste natuurdomein van Oost-Vlaanderen. 

De politica die de voorbije maanden de meeste parlementaire vragen stelde over het dossier is Mieke Schauvliege. De fractieleidster van Groen in het Vlaams Parlement woont zelf in het nabijgelegen Aalter - de kazerne zou in deelgemeente Ursel komen - en vindt dat de ontwikkeling van een megakazerne absoluut moet tegengehouden worden. In een uitgebreid gesprek zet ze uiteen hoe de beslissing om de kazerne uitgerekend daar neer te poten, er is gekomen en waarom ze zo gebeten is om zich er tegen te blijven verzetten.

Vriendjespolitiek boven inhoudelijke keuzes

Oorspronkelijk koos men voor Geraardsbergen als locatie om een megakazerne te bouwen in Oost-Vlaanderen, maar uiteindelijk viel de keuze op Ursel. Hoe is die ommekeer er volgens u precies gekomen?

Vijf à zes jaar geleden heeft men vanuit Defensie alle gemeenten van Oost-Vlaanderen aangeschreven met de mededeling dat ze een locatie zochten om een ‘kazerne van de toekomst’ te bouwen. Ze wilden op die site een wisselwerking mogelijk maken tussen militaire tewerkstelling, burgertewerkstelling en industrie. Dat werd naar de lokale besturen toe gepresenteerd als een geweldige kans om de tewerkstellingsgraad in hun gemeente op te drijven. 

Verschillende steden en gemeenten stelden zich kandidaat, maar Aalter heeft toen géén officiële kandidatuur ingediend. Dat dossier is niet op het schepencollege gepasseerd, maar vanuit het privé-e-mailadres van Pieter De Crem is er wél een kandidatuur uitgegaan. 

Uiteindelijk zijn er in 2022 op de ministerraad twee dossiers op tafel gelegd: Geraardsbergen en Ursel. Na een grondige studie van die dossiers werd er uiteindelijk gekozen voor Geraardsbergen. 

Het dossier van De Crem was onnauwkeurig en zat juridisch wankel in elkaar. Er werd bovendien totaal geen melding gemaakt van het feit dat de site in beschermd natuurgebied ligt. De keuze voor Geraarsbergen ging gepaard met een uitgebreide motivering waarom het een geschiktere locatie was. Als je bijvoorbeeld kijkt naar het argument van tewerkstelling, dan is Geraardsbergen ook een logischere keuze. De tewerkstellingscijfers in de regio van Aalter zijn immers van de hoogste in Vlaanderen, terwijl in Geraardsbergen de werkloosheidsgraad hoog ligt.

Waarom is Geraardsbergen als locatie dan uiteindelijk toch niet doorgegaan?

De Vlaamse regering moest een RUP opmaken om een bestemmingswijziging te doen en Zuhal Demir heeft om electorale redenen beslist om dat niet te doen. We zaten toen dicht bij de verkiezingen en er was protest van enkele boeren omdat er landbouwgrond zou ingenomen worden voor de kazerne. 

In Geraardsbergen zijn er toen 10.000 handtekeningen verzameld tegen de komst van de kazerne en er was dus protest van enkele boeren. Nu zitten we in Drongengoed al aan meer dan 12.500 handtekeningen, is er ook veel protest en kunnen ze zich aan een lange juridische strijd verwachten.

En wat heeft volgens jou de doorslag gegeven om uiteindelijk toch voor Ursel te kiezen?

De goede relatie tussen de nieuwe defensieminister Theo Francken en toenmalig burgemeester Pieter De Crem heeft een grote rol gespeeld. Ze hebben niet onderzocht wat de meest geschikte plek was om een bepaalde activiteit te ontplooien, maar hebben eerst beslist om ‘iets’ in Drongengoed te doen en zijn dan gaan nadenken over welke activiteiten ze daar kunnen uitrollen.

Dus verschillende steden en gemeenten hebben tijd en energie gestoken in dossiers die achteraf totaal overbodig bleken?

In het eerste plan was er sprake van een militaire kazerne voor 1000 militairen van de landmacht, terwijl er nu plots sprake is van een kazerne en een vliegoefenschool. Ze spreken niet meer van de landmacht omdat ze zich realiseren dat ze dat niet kunnen verantwoorden in dat natuurgebied. En er liggen daar nu eenmaal twee lange vliegbanen. Nergens anders in Oost-Vlaanderen vind je dat.

Toen ze voor Geraardsbergen kozen op basis van hun inhoudelijk dossier, waren ze helemaal niet op zoek naar landingsbanen, terwijl ze die nu plots wel gebruiken om hun keuze voor Ursel te rechtvaardigen. Daarnaast moesten ze in Geraardsbergen nog extra gronden verwerven en men beweert dat dit veel te lang zou duren. Persoonlijk denk ik dat ze daar waarschijnlijk veel sneller van start hadden kunnen gaan, want daar ligt geen Europees beschermde natuur. 

Als ze in Drongengoed een vergunning proberen te bekomen zonder alternatievenonderzoek, dan zal dit aangeklaagd worden en zal die vergunning op Europees niveau vernietigd worden. Dat zal voor flink wat vertraging zorgen en misschien moeten ze wel afzien van hun plannen. Dat Defensie in Ursel al eigenaar is van een stuk, is voor Europa ook geen criterium waarom het een hogere score zou krijgen in het afwegingskader van het alternatievenonderzoek. Europa gaat er immers van uit dat een overheid onteigeningsmogelijkheden heeft. Eigendom is dus geen criterium.

Geen doordacht beleid

De voorbije maanden en jaren zijn er flink wat plotwijzigingen geweest in de mogelijke bestemming van het gebied. Hoe kijkt u daar naar?

Er is duidelijk een gebrek aan visie en consistent beleid. Enkele jaren geleden had minister Kris Peeters (CD&V) een dossier klaarliggen om van gans het Drongengoed één groot natuurgebied te maken. Als de geplande verkoop van het militaire gedeelte aan het Agentschap voor Natuur en Bos toen was doorgegaan, dan was er van dit dossier nu geen sprake. Maar Pieter De Crem heeft die verkoop tegengehouden. 

Onder De Crem als defensieminister (hij was defensieminister tussen eind 2007 en eind 2014) is er een serieuze centralisatie-oefening in gang gezet en werden er verschillende militaire domeinen gesloten en verkocht. Tijdens de vorige legislatuur werd er dan beslist om terug te decentraliseren. 

Francken heeft van de geopolitieke context gebruik gemaakt om heel veel geld los te weken binnen de regering én hij had heel goede connecties met De Crem. Daarom heeft hij het dossier van Drongengoed terug op tafel gelegd en beslist om toch voor Ursel te kiezen, ondanks alle bezwaren en de gegronde redenen waarom dat dossier eerder werd afgevoerd.

Hebt u begrip voor de verhoogde defensie-uitgaven?

Ik betreur vooral dat er geen doordacht beleid is. Als er eerst een grondige analyse zou gemaakt worden van wat er echt nodig is en hoe Vlaanderen het Europees leger kan versterken, dan kan je nog enigszins begrip opbrengen voor die beleidskeuze. Maar wat er nu gebeurt is dat er enkele gebieden die reeds verkocht waren aan gemeenten om natuur of parken in te ontwikkelen, terug worden aangekocht door defensie. Zelfs gebieden waarvoor al ruimtelijke plannen werden opgemaakt én goedgekeurd om er natuurgebied van te maken, worden nu teruggekocht. 

Die keuzes zijn niet gebaseerd op een grondige afweging, maar men maakt gewoon gebruik van de tijdsgeest en neemt haastige beslissingen. Er is een grote zak geld voor defensie en men geeft het uit nu het kan.  

“Als er in Natura2000-gebied uitgebreide militaire activiteiten worden toegelaten, dan verklaar je alle natuur in Vlaanderen vogelvrij”

Waarom vindt u de keuze om een megakazerne in het Drongengoed te implementeren zo problematisch?

Dat gebied heeft de grootste natuurbeschermingsgraad op het Vlaamse én het Europese niveau. Als er midden in dat gebied uitgebreide, verstorende militaire activiteiten worden toegelaten, dan verklaart men alle natuur in Vlaanderen vogelvrij. De Europese habitatrichtlijn is heel duidelijk en zegt dat je geen Europees beschermde natuur mag vernietigen. Als je dit toch wil doen in Natura2000-gebied, dan moet je hiervoor dwingende redenen kunnen aantonen, een alternatievenonderzoek doen en compensaties voorzien (ADC-toets).

En dat is hier niet gebeurd?

Over de dwingende redenen kan je nog discussiëren. Je zou kunnen stellen dat er oorlogsdreiging is en dat de ontwikkeling van een megakazerne daarom voor de veiligheid van ons land te verantwoorden is. Maar wij hebben geen alternatievenonderzoek gezien. Volgens ons is dat er ook gewoonweg niet, terwijl het er had moeten zijn voordat er een akkoord werd gesloten. De natuurcompensaties moeten dan weer gebeuren in de buurt van het Drongengoed en vormen daarom een potentiële bedreiging voor de landbouwers. Die compensaties moeten in principe trouwens ook al gerealiseerd zijn voordat ze aan de werken mogen starten.

De boeren: kind van de rekening?

Volgens jou dreigen er dus boeren in de omgeving onteigend te worden om bijkomende natuur op hun gronden te ontwikkelen?

Ja. Als je een alternatievenonderzoek hebt gedaan en er blijkt echt geen enkele andere mogelijkheid te zijn dan het op die site te doen, dan moet je de natuur die daar is compenseren met natuur van dezelfde kwaliteit. De natuur die er is in het Drongengoed, is er gekomen omwille van bepaalde omstandigheden zoals een specifieke bodemopbouw en het feit dat de natuur daar jaren zijn gang heeft kunnen gaan. 

Dat kan je niet in een vingerknip realiseren en je kan en mag dat ook niet realiseren aan de andere kant van Vlaanderen. Ze zullen diezelfde hectares moeten compenseren rondom het Drongengoed. Dus dan ga je landbouwgrond moeten opofferen om daar nieuwe natuur te realiseren. Dat verwezenlijken gaat bovendien jaren duren.

Aan welke natuurschade die gecompenseerd moet worden, denkt u dan concreet?

Als men daar effectief het centrum van de militaire opleiding in de luchtvaart van wil maken, dan gaat dit zeer veel lawaai met zich meebrengen. Dan wordt er bijna non-stop gevlogen hé. Dat is iets heel anders dan er af en toe een militair vliegtuig laten landen of in het weekend sportvliegtuigjes laten vliegen, zoals nu gebeurt. 

Er zal dan in elk geval veel bijkomende geluidshinder zijn voor de omwonenden. Daarnaast kan je verwachten dat er schade zal zijn door waterverontreiniging, eutrofiëring en luchtverontreiniging. Ook bijkomende verlichting zal voor problemen zorgen. 

Natuurorganisaties waarschuwen er bijvoorbeeld voor dat als er ‘s nachts met vliegtuigen geland zou worden, dat een grote impact zou hebben op enkele zeldzame soorten, zoals de nachtzwaluw. De aanwezigheid van bepaalde insecten zal immers verminderen en die nachtzwaluw eet vooral insecten. Het is een heel ecosysteem dat verstoord zal worden. 
En natuurlijk zullen er veel infrastructuurwerken nodig zijn om de megakazerne te bouwen en het militair domein toegankelijker te maken.

Beseffen de boeren rondom het Drongengoed dat dit er mogelijks zit aan te komen?

Nee, ze beseffen dat nog niet. De Boerenbond heeft vrij snel na de bekendmaking van de beslissing een persbericht verstuurd waarin stond dat ze er tegen waren en dat die plannen een bedreiging vormden voor de landbouw. Maar de Boerenbond zwijgt nu. Het persbericht werd ook offline gehaald. Ik heb de indruk dat ze een nieuwe strategie volgen. 

Ze gaan proberen om landbouw als een strategische sector te laten erkennen op Europees niveau en als dwingende maatregel kan dat dan ingezet worden voor het algemeen belang. Waarschijnlijk hopen ze om zo de gevolgen van de ADC-toets te kunnen ontwijken en buiten die zone van compensatie te vallen. 

In de Commissie Leefmilieu, natuur en ruimtelijke ordening zijn er ook wat kritische vragen gesteld, onder andere door Bart Dochy (CD&V), die de bedreiging voor de boeren wél lijkt te zien. Maar bij de lokale boeren zelf lijkt er nog geen besef te zijn van wat er mogelijks op hen afkomt.

Verwacht je dat de lokale politici het nog lastig gaan krijgen met deze beslissing?

De N-VA in Aalter zegt: ‘We gaan met onze activiteiten geen millimeter buiten het militair domein, zodat er geen schade zal zijn’. Volgens ons is dat totaal onrealistisch, al is het maar omdat er nieuwe wegen moeten getrokken worden die buiten dat militair gebied gaan. 

Ik denk dat ze het draagvlak tégen de kazerne toch onderschatten. De duizenden ondertekenaars van de petitie zijn niet alleen maar ‘groene fundamentalisten’. Het is niet omdat mensen akkoord gaan met investeringen in defensie, dat ze ook vinden dat waardevolle natuur hier zomaar voor opgeofferd moet worden hé. 

Sommigen uitten het verwijt dat veel ondertekenaars van de petitie niet uit de regio van Aalter komen. Maar als ik in Drongengoed rondloop, dan merk ik dat veel mensen ook van buiten de regio komen. Het is een waardevol rust- en stiltegebied dat veel mensen aantrekt en die rust dreigt onherroepelijk verstoort te worden, wat men ook beweert. Het belang van dit prachtige, uitzonderlijke natuurgebied overstijgt het strikt regionale niveau.