Datacenters, monopolies en miljarden: wie wint bij de AI-boom?
De grote technologieondernemingen hebben sinds de AI-boom 1000 miljard dollar geïnvesteerd. Bijna al die investeringen werden aangewend voor de bouw van datacenters, de aankoop van chips die ze aandrijven en voor de energiesystemen die ze van stroom voorzien en afkoelen.
Die 1000 miljard dollar had kunnen ingezet worden voor alles en nog wat: investeringen in hernieuwbare energiebronnen, de ontwikkeling van nieuwe levensreddende geneesmiddelen, de bouw van woningen, openbare infrastructuur of voor wat mensen ook nodig hebben om te overleven en voorspoed te kennen.
In de plaats werd het afgeleid naar de bouw van energieopslorpende, waterabsorberende datacenters die LLM’s[1] aandrijven, die gebouwd zijn met de diefstal van tientallen miljoenen, afkomstig van de creatieve arbeid van de werkers, en die aanhoudend foute reacties produceren en ondertussen veel gebruikers kierewiet maken. Je kunt je nauwelijks een slechter gebruik van de gedeelde hulpbronnen van de samenleving inbeelden.
Monopolies
Je kunt argumenteren dat we in een vrijemarktmaatschappij leven en er bijgevolg geïnvesteerd wordt in overeenstemming met de wetten van de markt. Al dat geld en al die investeringen vloeien naar AI omdat het nu eenmaal de meest winstgevende inzet van de hulpbronnen is. En wanneer de maatschappij de winsten maximaliseert, doet ze tegelijk hetzelfde met de efficiëntie, en verzekert zodoende dat, alles welbeschouwd, iedereen uiteindelijk beter af is.
Er hapert heel wat aan dat verhaal. Vooreerst leven we niet in een vrijemarktmaatschappij. We leven in een kapitalistische maatschappij, dat wil zeggen: in een maatschappij die gedomineerd wordt door het kapitaal. Het kapitaal is niet verdeeld over tal van kleine bedrijven die elk dingetjes produceren in perfecte concurrentie met elkaar. Het kapitaal accumuleert totdat het geconcentreerd is in een handvol reusachtige monopolistische ondernemingen, die gecontroleerd worden door een klein aantal machtige mannen.
Bedrijfsconcentratie en monopoliemacht triomferen altijd over concurrentie en doeltreffendheid
Die reusachtige ondernemingen kunnen het zich veroorloven om te negeren wat op korte termijn rendabel is maar de eigenaars op lange termijn enorme rijkdom en macht zal opleveren. Amazon bijvoorbeeld bracht jarenlang zo goed als niets op terwijl Jeff Bezos al maar meer geld afleidde naar de uitbreiding van zijn bedrijf.
Investeerders bleven de koffers van Amazon met miljarden vullen omdat ze erop gokten dat Bezos een machtig monopolie kon uitbouwen. En ze hadden gelijk. Bedrijfsconcentratie en monopoliemacht triomferen altijd over concurrentie en doeltreffendheid.
Winstgevend noch efficiënt
Ondanks de hele AI-hype zijn LLM’s momenteel niet winstgevend. Voor OpenAI en Anthropic – de twee ondernemingen wier lot volledig verbonden is met de prestatie van hun LLM’s – blijft de winst voorlopig uit. En toch proberen beide ondernemingen naar de beurs te gaan en daar een waardering van 1000 miljard dollar te realiseren.
Waarom? Omdat die twee bedrijven met succes uitgestrekte gebieden van menselijke kennis hebben afgebakend, dat wil zeggen: ze hebben er de hand op gelegd en muren rond gebouwd. Nu verkopen ze die kennis terug aan ons in de vorm van vreemde, overgedienstige chatbots die al die kennis weer samenbrengen op onvoorspelbare – en soms volledig nutteloze – manieren.
Toch gaan de investeerders ervan uit dat die innovatie een revolutie zal teweegbrengen in de kapitalistische productie en dat één of beide bedrijven ongelooflijke macht zal/zullen blijven uitoefenen op de markt.
Op dit ogenblik bevinden we ons in een echte AI-bubbel
Alle andere bedrijven in het ecosysteem – zij die infrastructuur bouwen, chips produceren en datacenters aandrijven – zijn afhankelijk van de prestatie van de LLM’s in de kern van de ‘boom’. Dat is waarom bedrijven zoals Nvidia en Oracle opgesloten zijn in een circulair financieringsnetwerk met OpenAI. Zij pompen geld in OpenAI hoewel het verlieslatend is, omdat hun winsten afhankelijk zijn van het succes ervan.
En hier dringt zich een volgende correctie aan ons oorspronkelijke verhaal op. Op dit ogenblik bevinden we ons in een echte AI-bubbel. Dat betekent niet dat de technologie niet voortdurend de manier waarop onze economie werkt, zal veranderen, maar dat de technologie niet zo winstgevend zal zijn als de meeste investeerders verwachten, vooral op korte termijn. Met andere woorden: niet alleen zijn onze markten niet vrij, ze zijn ook niet efficiënt.
Zeepbel
De investeerders speculeren erop dat de huidige techcyclus dezelfde zal zijn als de laatste, toen ondernemingen als Google, Meta en Amazon heel het internet afbakenden. Bij veel van die ondernemingen bleef de winst lange tijd uit, niet omdat ze maximale winst op korte termijn wilden realiseren maar omdat ze investeerden om de dominante marktpositie te veroveren. De bedrijven van de AI-boom proberen nu net hetzelfde te doen, maar het werkt niet.
Vooreerst is er teveel concurrentie tussen de LLM-leveranciers in de VS. Het is nu niet alleen maar ChatGPT en Claude, Gemini and Copilot zitten hen serieus op de hielen. Vervolgens is er de concurrentie van China. De Chinese ondernemingen beschikken al over hun eigen LLM’s. Die zijn misschien niet zo goed als de originele maar ze zijn ongelooflijk goedkoop.
En dan is er nog het productiviteitsprobleem. Om op lange termijn rendabel te zijn, moeten de LLM’s worden ingezet door veel bedrijven die niet meteen hun abonnement opzeggen zodra een goedkopere versie beschikbaar is. Dat wil zeggen dat de productiviteitswinst door de invoering van de technologie evident moet zijn.
De wereld zal opgescheept zitten met honderden uit hun voegen barstende datacenters zonder voldoende klanten
Maar bij veel bedrijven blijft die aanzienlijke productiviteitswinst voorlopig uit. In die context is het niet duidelijk hoe al die LLM’s de winst zullen opleveren die nodig is voor een mooi rendement op die investering van 1000 miljard.
Wanneer de investeerders zich realiseren dat sommige gevallen bitter weinig rendement zullen opleveren, zullen ze hun geldkoffers gesloten houden. Bedrijven zullen ten onder gaan. En de wereld zal opgescheept zitten met honderden uit hun voegen barstende datacenters zonder voldoende klanten.
Dataverwerking zal ontzettend goedkoop worden, net zoals dat het geval was met de toegang tot het internet, nadat de telecombedrijven miljarden hadden uitgegeven aan de concurrentieslag bij de aanleg van vezelkabels in de jaren 1990.
Nadat de zeepbel is uiteengespat, zal de hausse weer op gang komen en zullen de waarderingen terugkeren naar redelijker niveaus. Enkele van de gigantische techbedrijven zullen de overblijfselen van de andere opkopen waardoor de markt nog meer geconcentreerd wordt. De technologie zal gemeengoed worden doordat ze in elk gebied van ons leven is geïntegreerd. De mensen zullen een meer realistische kijk hebben op wat AI kan en niet kan.
AI gebruikt nu al meer energie dan heel het Verenigd Koninkrijk
Uiteraard zullen miljoenen mensen tijdens de crisis hun baan en hun spaargeld verliezen. Rijkdom en macht zullen nog meer geconcentreerd zijn doordat de grootste techbedrijven hun failliete concurrenten zullen opkopen vooraleer hun controle te laten gelden over de technologische infrastructuur die de meeste andere bedrijven nodig hebben om te functioneren. Zij zullen gebruik maken van die macht om onze democratieën nog verder in te palmen en bij politici lobbyen voor een oorlog tegen hun buitenlandse concurrenten.
Ook onze leefomgeving zal voor altijd veranderd zijn. Erald Kolasi en Jesse Damiani hebben zopas een uitstekend rapport geschreven waarin ze de impact van de AI-boom op het milieu hebben berekend. Zij schatten dat AI in 2026 1,1% van de totale internationale vraag naar energie voor zijn rekening zal nemen. AI gebruikt nu al meer energie dan heel het Verenigd Koninkrijk.
Ondertussen blijven veel gemeenschappen verstoken van water, terwijl andere te maken krijgen met opvallende ‘hitte eiland'- effecten, door de verbazingwekkende hoeveelheden hitte die deze reuzen afgeven.
Na jaren van hype en duizenden miljarden dollars zullen we door de AI-boom achterblijven met een gegijzelde economie, een corrupte democratie en een verwoeste leefomgeving. Ze zullen zeggen dat de markten nu eenmaal zo werken: soms klimmen ze, soms dalen ze. Maar dat narratief verdoezelt hoe beslissingen worden genomen in kapitalistische economieën.
Aasgierkapitalisme
Zoals ik heb aangetoond in mijn boek Aasgierkapitalisme, worden kapitalistische economieën gekenmerkt door centrale planning die overal binnendringt. Monopolistische ondernemingen werken samen met corrupte politici om te beslissen wie wat krijgt, terwijl ze hun macht verbergen achter de sluier van ‘de markt’.
De AI-boom doet net hetzelfde. Enkele machtige kapitalisten hebben beslist dat we verschillende jaren al onze tijd en ons geld moesten uitgeven aan de ontwikkeling en invoering van AI – en zo gebeurde.
‘De markt’ besliste niet dat AI onze toekomst zou worden. Het kapitaal deed dat. En wanneer de verwoestende gevolgen van die beslissingen aan het licht komen, kunnen we niet toelaten dat ze zich verschuilen achter abstracte marktkrachten. Het kapitaal heeft ons die weg opgestuurd en het kapitaal moet nu betalen.
De politici zullen hun rijke sponsors niet aanpakken, dat is aan ons. Dus: blokkeer nieuwe datacenters, haal ze uit elkaar voor de onderdelen en organiseer jullie gemeenschap en werkplaats om terug te slaan.
Dat artikel verscheen eerder op de substack van Grace Blakeley. Daar kan je je ook abonneren. De vertaling is van Marina Mommerency.
Note:
[1] LLM’s (Large Language Models, ofwel grote taalmodellen) zoals Chatgpt, Gemini of Deepseek, zijn geavanceerde kunstmatige, ontworpen intelligentiesystemen om menselijke taal te begrijpen, te verwerken en te genereren.
