N-VA bespaart niet, ze kiest wie mag blijven bestaan

Op een partijbijeenkomst in Ninove riep minister-president Matthias Diependaele dit voorjaar zijn achterban op om de Christelijke Mutualiteit, het grootste ziekenfonds van het land, in te ruilen. "Dat is dé vereniging die niets liever doet dan op onze kap zitten", zei hij volgens De Standaard. "Het wordt tijd dat we overstappen." Hij noemde meteen het alternatief, het Vlaams en Neutraal Ziekenfonds, dat volgens hem beter bij de waarden van zijn partij past.

Een minister-president die zijn burgers naar een politiek bevriend ziekenfonds stuurt en een ander bij naam wegzet, dat is op zich al merkwaardig. Maar het is geen uitschuiver. Het past in een reeks die al maanden loopt en die telkens hetzelfde patroon volgt. De N-VA legt stap voor stap de organisaties droog die haar tegenspreken, en ze noemt het besparen.

Wie slecht uitkomt, verliest

Het scherpst zie je dat in de subsidiestrijd over het sociaal-cultureel werk voor de komende jaren. De Vlaamse regering bespaart daarop, en dat mag, maar kijk naar wie de rekening krijgt. Twee vredesorganisaties, Vrede vzw en Vredesactie, vallen terug op het basisbedrag van 150.000 euro per jaar, voor sommigen meer dan een halvering, terwijl ze een positieve beoordeling kregen van de onafhankelijke commissies. Ook DeWereldMorgen zit bij de getroffenen.

De Federatie, de koepel van de sector, zegt dat de regering die besparingen verdedigt met het argument dat de organisaties zich niet "ondubbelzinnig" distantiëren van geweld. Hard bewijs daarvoor ligt er niet. En toen de uitkomst de partij niet beviel, trok diezelfde N-VA de geloofwaardigheid van haar eigen beoordelingscommissies in twijfel. Net die commissies werken volgens een decreet dat N-VA-minister Jan Jambon eerder zelf opstelde.

Een paar maanden eerder verbood de Vlaamse regering, op initiatief van minister Ben Weyts, organisaties al om subsidies te gebruiken voor juridische stappen tegen de overheid. Op het federale niveau ligt bovendien een wetsvoorstel klaar dat de regering toelaat "extremistische organisaties" te verbieden zonder dat er een rechter aan te pas komt. Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens noemt dat begrip te vaag en te willekeurig. Wie precies een extremist is, bepaalt dan de politiek zelf.

Eerst beslissen, dan luisteren

Het hoeft niet altijd over geld of over etiketten te gaan. Soms gaat het gewoon over wie mag meepraten. Mobiliteitsminister Annick De Ridder (N-VA) liet De Lijn snoeien in het leerlingenvervoer voor het buitengewoon onderwijs, met als gevolg dat kwetsbare kinderen langer op de bus zitten, soms meer dan anderhalf uur per rit. De vervoerregioraden, waarin lokale besturen advies geven over zoiets, mochten dat advies geven. Alleen had De Ridder de contracten met de vervoerders al aangepast voor dat advies binnen was. De inspraak kwam dus nadat de beslissing al vastlag.

Maar de begroting dan?

Hier komt het tegenargument, en het is een echt argument. De begroting moet in evenwicht, zegt de regering, en iemand moet inleveren. "Het gaat wél degelijk om mensen", zei De Ridder, ze schuift naar eigen zeggen geen facturen door naar de volgende generaties. Dat klinkt verstandig.

Alleen verklaart een lege kas niet waarom net de vredesbewegingen, de kritische verenigingen en het luidste ziekenfonds de rekening krijgen. De keuze van wie betaalt valt wel erg vaak samen met wie de partij vervelend vindt. Besparen betekent kiezen, dat is waar. Maar de N-VA kiest steeds dezelfde kant op. Dat is geen boekhouding meer, dat begint op opruimen te lijken.

En de pers?

Die zwijgt niet, laat dat duidelijk zijn. De VRT bracht de uithaal naar de CM, De Standaard spit de mobiliteitsdossiers van De Ridder helemaal uit, en het stuk dat u nu leest had zonder die berichtgeving niet bestaan. Het probleem is niet de stilte, het is de versnippering. Elk incident komt apart in beeld, als een begrotingskwestie of als de zoveelste vraag of De Ridder nu te eigenwijs is. De stukjes liggen allemaal in de krant. Bijna niemand legt ze naast elkaar, en zolang dat niet gebeurt verdwijnt het patroon telkens weer achter dat ene geruststellende woord: besparen.

Een democratie is meer dan de dag waarop u gaat stemmen. De N-VA wint verkiezingen, dat staat niet ter discussie. Maar tussen die verkiezingen in leeft een samenleving van vakbonden, ziekenfondsen, vredesgroepen en adviesraden die de macht tegenspreken en bijsturen. Knijp die één voor één af, en je houdt een bestuur over dat niemand nog kan tegenhouden. Dat heet geen besparen. Dat heet vrij spel.

Elias Godefroy is lid van Jong CD&V.