De verkeerde Europese spoedconferentie
De conferentie gaat niet over de duizenden mensen die de voorbije maand stierven door extreme hitte en andere gevolgen van de klimaatineenstorting. Niet over de tientallen mensen die verdronken toen ze al zwemmend Ceuta probeerden te bereiken. Niet over de vele honderden die de voorbije jaren hun leven verloren in de Middellandse Zee. De spoedconferentie gaat over "grootschalige en ongecontroleerde pogingen tot illegale grensoverschrijding aan de Europese buitengrens".
Migratie, klimaat, economie en demografie zijn geen afzonderlijke dossiers
Die buitengrens ligt bovendien deels op het Afrikaanse continent, in Ceuta: een enclave die haar bestaan dankt aan een koloniaal verleden waarin Europese mogendheden gebieden tot hun eigendom verklaarden. Vijf eeuwen later blijft het discours opvallend hetzelfde. Opnieuw staat bezit centraal. Opnieuw lijkt de grootste zorg dat "ons" grondgebied wordt bedreigd.
Dat is de verkeerde discussie.
Europa praat over grenzen, terwijl de echte grens die we overschrijden de grens van de leefbaarheid is. We debatteren eindeloos over wie binnen mag, maar nauwelijks over de voorwaarden om überhaupt nog samen te kunnen leven.
Die leefbaarheid staat onder druk. Oogsten mislukken of leveren kleinere opbrengsten op. Drinkwater wordt schaarser. Energievoorziening komt in het gedrang wanneer kerncentrales bij extreme hitte onvoldoende koelwater hebben. Bossen en woongebieden branden af. Dit zijn geen verre toekomstscenario's meer, maar het Europa waarin we vandaag leven.
De Amerikaanse wetenschapsfilosoof Donna Haraway roept op om "in de complexiteit te blijven". Dat betekent weerstand bieden aan eenvoudige vijandbeelden en oog houden voor de samenhang tussen verschillende crises. Migratie, klimaat, economie en demografie zijn geen afzonderlijke dossiers. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend.
Politiek die zich uitsluitend richt op macht, grenzen en kortetermijnwinst faalt in haar fundamentele opdracht
Europa vergrijst in snel tempo en heeft mensen nodig om zorg, economie en samenleving draaiende te houden. Tegelijk blijft onze welvaart steunen op een consumptiemodel dat een groot deel van de ecologische schade uitbesteedt aan andere delen van de wereld. Zo kunnen wij pronken met dalende uitstoot, terwijl de productie van onze consumptiegoederen elders natuur vernietigt, water vervuilt en mensen kwetsbaar maakt. Vervolgens kijken we verbaasd wanneer mensen die gevolgen niet langer kunnen dragen en op zoek gaan naar een leefbare toekomst.
De echte spoedconferentie zou daarover moeten gaan.
Niet over hogere hekken, maar over een beleid dat leefbaarheid centraal stelt. Niet over eigendom, maar over verantwoordelijkheid. Niet over de volgende verkiezingen, maar over de volgende generaties.
Politiek die zich uitsluitend richt op macht, grenzen en kortetermijnwinst faalt in haar fundamentele opdracht. De vraag is niet alleen hoe we onze grenzen beschermen, maar vooral hoe we ervoor zorgen dat Europa (binnen de grotere globe) ook over vijftig jaar nog leefbaar is.
Dat vergt leiders die verder durven kijken dan de horizon van één regeerperiode. Want de grootste bedreiging voor Europa komt niet aan onze grenzen aankloppen. Ze is al lang binnen.
