Waarom directe democratie de ultieme bescherming is voor het middenveld

Aan alle partners in het maatschappelijk middenveld,

Jullie strijden dagelijks voor de stem van de meest kwetsbaren. Jullie mobiliseren, informeren en wegen op het beleid. Dat is waardevol en broodnodig. Maar laten we eerlijk zijn: de muren waar jullie vandaag tegenaan lopen worden steeds hoger.

De weinige inspraakkanalen die er zijn, worden door de overheid stelselmatig verzwakt. Ondertussen hangt het zwaard van Damocles boven de broodnodige subsidies waar jullie werking van afhangt. De politieke wind hoeft maar te keren, en de financiering droogt op.
Zo wordt ook beweerd in De Standaard (17/12/2025) “Ook bij ons brokkelt de democratie af: het is problematisch dat zowel het middenveld als de rechtsstaat onder vuur ligt”.

Dit noemt men het primaat van de politiek, waar de kern van de macht bij de politiek ligt. Het zijn uiteindelijk, in laatste instantie, de politici die moeten beslissen. Maar in een democratie hebben politici niet alle macht, en zeker niet per definitie het laatste woord, het laatste woord behoort aan de bevolking, aldus Ico Maly.

Of zoals Julie Hendrickx Devos het stelde in DeWereldMorgen: “Het middenveld is het DNA van onze samenleving. Aanvallen op het middenveld zijn daarom aanvallen op u en mij en op onze democratie” (02/02/2026).

Defensief spelen werkt niet meer

Door de boot af te houden voor structurele, bindende instrumenten van directe democratie – uit angst dat 'de ander' er ook gebruik van maakt – laten we het initiatief volledig aan de overheid. En die overheid gebruikt die passiviteit vandaag om de weinige inspraak die we hebben af te nemen.

Van bedelen om inspraak naar structurele macht

Als we de spelregels van de democratie niet zélf mee vormgeven, worden we buitenspel gezet. Het antwoord op de angst voor subsidie-enveloppen of politieke willekeur ligt niet in méér lobbyen in de wandelgangen. Het antwoord ligt in bindende referenda op burgerinitiatief.

Waarom is dit ook in jullie belang?

Structurele bescherming

Een overheid kan een subsidie schrappen of een adviesraad negeren. Maar een overheid kan niet om een bindende volksstemming heen. Directe democratie geeft jullie en jullie doelgroepen de macht om zélf wet- en regelgeving voor te stellen, te verfijnen en af te dwingen.

Geen angst voor de achterban van 'de ander'

Ja, directe democratie is er voor iedereen. Dat betekent dat élk standpunt getoetst kan worden. Maar is dat niet precies de essentie? In een volwassen democratie overtuig je met argumenten in het publieke debat, in plaats van te hopen dat de overheid de poort voor de ander gesloten houdt. Wie gelooft in zijn eigen maatschappelijke visie, hoeft de stemming van de burger niet te vrezen.

Duurzame verandering

In plaats van telkens opnieuw te moeten protesteren of te bedelen om gehoord te worden bij een wisselende politieke meerderheid, verankeren we de stem van de burger in de wet. Zo bouwen we aan een samenleving die van onderop vorm krijgt.

De handreiking: Laat ons de instrumenten sámen bouwen

Bij Meer Democratie vzw werken we met eigen middelen, onafhankelijk en ongebonden. Wij willen de middenveldorganisaties niet hun unieke rol of expertise overnemen. Wel willen we hen de ultieme gereedschapskist aanreiken.

Laten we stoppen met lijdzaam toe te kijken hoe de overheid de democratische ruimte verkleint. Laat ons de krachten bundelen om bindende referenda mogelijk te maken. Geef jullie doelgroepen niet alleen een stem om advies te geven, maar geef hen, via uw organisatie, de pen om mee de wet te schrijven en er daarna over te stemmen. Dan heeft de bevolking het laatste woord. “Het is tijd voor een democratie die de daadkracht van het bestuur koppelt aan de wijsheid van de gemeenschap. Niet het primaat van de macht, maar het primaat van de verbinding vormt het fundament waarop wij een bestuurbare, menselijke toekomst kunnen bouwen”, schrijft Guido Cuyvers (De Wereld Morgen - maandag 29 juni 2026).

Doen jullie mee? 

Sluit u aan bij Meer Democratie vzw en steun onze actie om bindende referenda mogelijk te maken. Maar hiervoor moet de Belgische Grondwet worden aangepast. 
Zie: voorstelgrondwetsherziening2024.pdf

Doe dus mee en onderteken de petitie om de Belgische Grondwet aan te passen om bindende referenda in ons land mogelijk te maken: https://www.meerdemocratie.be/project/grondwetswijziging-voor-invoering-van-bindende-referenda

Onderteken de petitie op de kamer: https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/initiatives/i-988?locale=nl

Zie ook: https://www.meerdemocratie.be/met-petitie-deelnemen-aan-ons-project-grondwetswijziging

Marc Vanvelk is bestuurslid bij Meer Democratie vzw.