"Stop de aanval op de mutualiteiten en hun medewerkers"

De voorbije maanden is het debat over onze gezondheidszorg opnieuw op scherp gezet. Opnieuw klinkt de roep om miljardenbesparingen en daarbij komt de sociale zekerheid al snel in het vizier. 

Het debat wordt wederom gereduceerd tot een financiële oefening, waarbij gezondheidszorg als een kost wordt bekeken in plaats van als een fundamenteel grondrecht voor elke burger. Een grondrecht dat noodzakelijk is om een menswaardig leven te leiden. Nochtans garandeert de Belgische Grondwet het recht op sociale zekerheid, gezondheidszorg en een menswaardig leven. Maar van de grondwet lijkt de Arizonaregering niet wakker te liggen. 

In het debat worden mutualiteiten steeds vaker onterecht geviseerd als ‘probleem’: duur, inefficiënt en overbodig. 

Dat beeld klopt niet. Mutualiteiten voeren opdrachten uit die bepaald worden door de overheid en het RIZIV, en dit in een steeds complexer wordende wereld, met steeds complexere wetgeving en complexere regels die moeten gevolgd worden. Het is dan ook tegenstrijdig dat dezelfde overheid die die regels bepaalt en die in het verleden reeds bespaarde op de mutualiteiten, nu kritiek uit op de opvolging door diezelfde mutualiteiten. 

Tussen 2015 tot 2018 werden al 10 procent van de totale administratiekosten geschrapt. Deze regering wil de mutualiteiten nog eens voor 30 procent van hun administratiekosten responsabiliseren, waardoor mutualiteiten moeten aantonen dat ze bepaalde resultaten halen. Zoniet verliest de organisatie opnieuw werkingsmiddelen. De gevolgen laten zich raden: de kwaliteit van de dienstverlening daalt in het dagelijks gevecht om via uitgebreide rapportage besparingen tegen te houden, terwijl kritiek op de mutualiteiten zal aanhouden. De overheid legt dan weer nieuwe maatregelen op, waardoor de hele discussie zich zal herhalen. Zo wil overheid de mutualiteiten in de pas te laten lopen, om ze weg te houden van kritiek op de woeste besparingsplannen van de overheid. 

Al deze veranderingen zorgen ervoor dat de werknemers van de mutualiteiten steeds meer werkdruk ervaren. Dossiers worden steeds complexer omdat mensen bij meerdere werkgevers aan de slag gaan, omdat er vaker een progressieve werkhervatting wordt aangevraagd en er steeds meer technisch ingewikkelde dossiers zijn zoals bijvoorbeeld bij zieke zelfstandigen. In tussentijd blijft het aantal dossiers maar stijgen. 

Tegelijk wordt men steeds meer verplicht te focussen op controle in plaats van werknemers te begeleiden naar een gezond leven. Dit is niet waarom mensen voor een mutualiteit komen/willen werken.

Leden voelen zich in deze procedures steeds minder gehoord. De gesprekken met leden worden wegens tijdsdruk soms te snel afgestopt. Ook de administratieve procedures zijn veeleisender. Meer nog: door de aanhoudende sociale druk gaan (zieke) mensen te snel terug aan de slag. Dan is het begrijpelijk dat leden tijdens een gesprek, wat zij als een controlegesprek aanvoelen, kwaad worden omdat ze zich niet gehoord voelen. En dan zijn het natuurlijk de medewerkers van de mutualiteiten die deze kwaadheid moeten opvangen. Agressie komt steeds vaker voor en het welzijn van werknemers komt steeds meer onder druk. 

Wanneer mensen het niet eens zijn met beslissingen, kunnen ze naar de arbeidsrechtbank stappen. Dan moeten de medewerkers van de mutualiteit, die al onder druk staan wegens de hoge werkdruk, hun standpunt documenteren en argumenteren. Dit is nog extra werk erbij voor werknemers die nu reeds te veel werk hebben. 

De regering wil dat ook mutualiteiten de druk op wie ziek is verhogen, zodat ze snel terug aan het werk gaan. Ook als ze er nog niet klaar voor zijn. Dit zorgt niet voor duurzame oplossingen maar verhoogt de kans dat mensen snel opnieuw uitvallen. 

Mutualiteiten spelen een essentiële rol in onze sociale zekerheid. Het zijn ledenorganisaties die hun leden ondersteunen om zo lang mogelijk gezond te blijven, om een goed leven te leiden waarbij ze hun verantwoordelijkheid kunnen nemen in de maatschappij. De opdracht gaat dan ook veel verder dan controle of administratie. 

Medewerkers van mutualiteiten staan dicht bij de mensen, ze begeleiden langdurig zieken en ondersteunen hen bij de terugkeer op de werkvloer. Ze zorgen ervoor dat gezondheidszorg toegankelijk en betaalbaar blijft. 

De negatieve beeldvorming is dan ook niet alleen onjuist, maar ook respectloos tegenover de duizenden medewerkers die zich dagelijks inzetten voor de gezondheid en het welzijn van iedereen. Zij doen dit met grote verantwoordelijkheidszin, ondanks de krimpende budgetten. We zijn het dan ook beu dat mutualiteiten en hun medewerkers telkens opnieuw aangevallen worden in een georganiseerde imago-bashing die de weg moet vrijmaken voor de volgende besparingsronde in de sociale zekerheid. 

En ja, het kan beter. Elke organisatie moet blijven evolueren en ernaar streven om het steeds beter te doen. Maar dat doe je in overleg met oog voor de verantwoordelijkheid van alle spelers, niet door een deeltje van de puzzel aan te vallen en alle schuld bij hen te leggen,

met als enige doel om hen te doen verdwijnen. Want laat ons eerlijk zijn. De werkingsbudgetten van de mutualiteiten zijn slechts een heel klein deeltje van de gezondheidszorg. Met het doen verdwijnen van mutualiteiten zullen de problemen totaal niet opgelost zijn, enkel verdwijnt een van de sterkste verdedigers van een gezondheidszorg die voor iedereen werkt.

Zieken zijn geen misbruikers van het systeem maar net slachtoffers van de maatschappij 

Het dogma van de Arizonaregering (en voorgaande regeringen) is duidelijk: het is de individuele verantwoordelijkheid van elke Belg om een volledige carrière fulltime te werken. En dank liefst nog wat meer. Wie dat niet doet of kan, is volgens hen verdacht en maakt misbruik van de welvaartstaat. Men wijst vooral naar de individuele verantwoordelijkheid van de burger, alsof mensen er bewust voor kiezen om ziek te worden. Door het blijvend herhalen van deze foutieve, polariserende boodschap, wil men het maatschappelijk kader scheppen om de rechten van élke Belg uit te hollen. Het debat wordt gewoon herleid tot een puur financiële oefening. Gezondheidszorg wordt behandeld als een kost in plaats van als een fundamenteel recht. 

Zo verglijden we langzaam maar zeker naar een Amerikaans systeem waarbij gezondheidszorg en ziekte een privilege is voor mensen met goedbetaald werk en/of met een aanzienlijk eigen vermogen. Maar de besparingen en privatiseringen maken het helemaal niet goedkoper en zeker niet beter. In 1980 lag de gemiddelde levensverwachting in de VS in lijn met die van andere welvarende landen. Mede dankzij de besparingen en privatisering in de gezondheidszorg in de voorbije decennia bengelt Amerika vandaag onderaan die lijst. 

Onze regering wil ons doen geloven dat door besparing en privatisering we allemaal goedkoper af zijn maar net het tegendeel is echter waar. In de VS gaat 18 procent van het bruto binnenlands product (bbp) naar gezondheidszorg, in België 10 procent. Dus neen, ons goed georganiseerde Belgische systeem is geen geldverkwistende machine. 

De focus op besparingen gaat voorbij aan de fundamentele oorzaken van de druk op de begroting en de sociale zekerheid: de invoering van de taxshift slaat jaarlijks een gat van zo’n bijna 10 miljard euro in de begroting. De uitbreiding van flexijobs, studentenarbeid (waarop geen sociale lasten betaald moeten worden), het uitblijven van een aanpak van fiscale ontwijking en fraude, … deze beslissingen zorgen ervoor dat er steeds een begrotingstekort zal blijven.

Tegelijk blijft de rol van werkgevers onderbelicht en blijven slechte en ongezonde arbeidsomstandigheden schering en inslag. Een steeds maar toenemende werkdruk, grotere flexibiliteit, uitbreiding van de overuren, afschaffing van de zondagsrust, hogere werkdruk 

en minder bescherming zorgen net voor méér langdurig zieken. Tegelijk worden responsabiliseringsmechanismen voor werkgevers afgebouwd of afgeschaft. 

Hoe kunnen we voorkomen dat mensen ziek worden en het zo lang duurt voor men zijn/haar leven terug op de rails kan krijgen? 

Het stijgende aantal langdurig zieken wordt door de Arizonapartijen foutief gestigmatiseerd als “misbruikers van het systeem” terwijl ze eigenlijk net slachtoffer van politieke beslissingen en winstbejag zijn. De stervende kanarie in de steenkoolmijn moet blijkbaar worden gestraft. 

En zo gaan we voorbij aan de belangrijkste vraag: Hoe kunnen we voorkomen dat mensen ziek worden en het zo lang duurt voor men zijn/haar leven terug op de rails kan krijgen? 

Dit is nu net waar onze mutualiteiten voor staan: zij blijven de mens zien in de hele discussie en zij streven de zuiver financiële logica te beantwoorden met de verhalen van u en ik. Ze vangen ze de gevolgen op van maatschappelijke problemen zoals stijgende werkdruk, stress en toenemende flexibiliteit waardoor steeds meer mensen uitvallen. Dat werk is minder zichtbaar dan begrotingscijfers, maar essentieel voor het functioneren van onze samenleving. 

Onze visie als vakbond 

Als vakbond, als afgevaardigden van het personeel van de mutualiteiten, vertrekken wij vanuit een duidelijke keuze: wij willen een samenleving waarin mensen centraal staan en niet gereduceerd worden tot een kostenplaatje. Werken moet een middel zijn om goed te leven, niet omgekeerd. Wij verwerpen een beleid dat sociale zekerheid uitholt ten voordele van winstbejag, een beleid dat mensen stigmatiseert wanneer ze door ziekte uitvallen. We willen dat zowel de overheid als de werkgevers hun verantwoordelijkheid nemen om werkbaar werk te voorzien dat het mogelijk maakt om te blijven bijdragen tot aan de pensioenleeftijd. 

De echte doelstelling moet zijn om te voorkomen dat mensen ziek worden en bij uitval perspectief te bieden om stap voor stap te herstellen en - waar mogelijk - een duurzame terugkeer naar werk mogelijk maken. Hoe kunnen we dus betere werk- en leefomstandigheden creëren zodat mensen kunnen blijven deelnemen en bijdragen aan de maatschappij? 

Besluit 

De discussie over de toekomst van mutualiteiten is in essentie een discussie over de toekomst van onze samenleving. Willen we een systeem dat vertrekt vanuit wantrouwen en blinde besparingen, een systeem waarin wie pech heeft en ziek wordt, als opgejaagd wild wordt behandeld? Of kiezen we voor solidariteit, menswaardigheid en gedeelde verantwoordelijkheid als fundament van onze samenleving?

Hoe we de sociale zekerheid organiseren en financieren, zegt veel over het niveau van onze beschaving en de mate waarin we solidariteit ernstig nemen. Blijven besparen zonder het bredere maatschappelijke kader in vraag te stellen, dreigt dit belangrijke fundament van onze samenleving te ondergraven. Laat ons ervoor zorgen dat we steeds de mens achter de ziektecijfers blijven zien en zorg blijven dragen voor elkaar. 

Echte verandering vraagt daarom een gezamenlijke inspanning. Niet alleen van ons - de mutualiteiten - maar ook van de overheid, de werkgevers, het RIZIV, de artsen en hun vertegenwoordigers. Iedereen moet bereid zijn om mee verantwoordelijkheid te nemen en naar oplossingen te zoeken. 

Mutualiteiten en hun medewerkers vormen één van de bakens waarin de mens centraal staat in de gezondheidszorg, waarbij er echt gekeken wordt hoe we hen op een zo efficiënt mogelijke manier duurzaam kunnen laten deelnemen aan de maatschappij. Net daarom verdienen zij steun, geen afbraak.