250 jaar VS: waarom Trumps Amerika geen uitzondering is, maar de norm

We “vieren” op 4 juli dat 250 jaar geleden de onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten werd ondertekend. De hele wereld lijkt wel fan te zijn van de VS, van Hollywoodfilms tot Taylor Swift. Maar 250 jaar VS is ook 250 jaar normalisering van vestigingskolonialisme. 

Het is algemeen geweten en geaccepteerd dat de VS gebouwd is op genocide en slavernij van veel volkeren. Diezelfde principes die de eerste verovering van land en mensen structureerden en de VS creëerden in het land van honderden volkeren die er al duizenden jaren leefden, structureren het VS-imperialisme van vandaag. 

Vestigingskolonialisme

Vestigingskolonialisme is onlosmakelijk verbonden met imperialisme. Wie het imperialisme van de 21e eeuw wil begrijpen, moet daarom de specifieke dynamieken, structuren, waarden en principes bestuderen die vestigingskolonialisme vormen en in stand houden.

Een blik op deze vestigingskoloniale ontwikkelingen laat zien hoe de kloof tussen de woorden en daden van de VS al begint bij de Onafhankelijkheidsverklaring, waarin Inheemse en Zwarte mensen expliciet niet als volwaardige ‘mensen’ werden beschouwd. Het helpt begrijpen dat wat Trump vandaag doet niet “on-Amerikaans” is maar net helemaal in het plaatje past, en biedt een focus op het aanhoudende georganiseerde Inheemse verzet tegen de vestigingskoloniale onderdrukking. 

Vestigingskolonialisme is niet de enige lens om naar onze wereld van vandaag te kijken, maar wel een die bepaalde structurerende aspecten zichtbaar maakt die anders onderbelicht en moeilijk te begrijpen zouden blijven.

Het is geen verrassing dat een land dat gecreëerd werd uit diefstal en uitbuiting uitgroeide tot een grote imperialistische macht

Volgens de definitie komen vestigingskolonisten om te blijven, zetten ze in op het verwijderen van de mensen die al op het land leven om hen te vervangen, en vinden ze mythes uit om hun eigen toebehoren aan het land vanzelfsprekend te maken. Dat gebeurde ook in de VS. Via het stelen van land realiseerden ze de primitieve accumulatie[1] waardoor de ontwikkeling van het VS Amerikaanse kapitalistische systeem mogelijk gemaakt werd. 

Tegelijk werd die vestigingskoloniale logica mee deel van de identiteit van het land. De grondwet die op 4 juli 250 jaar oud is, was de grondwet van 13 kleine kolonies, op de oostkust van het continent. Die grondwet kwam er na een onafhankelijkheidsstrijd die gevoerd werd precies omdat de Britse kroon limieten wilde opleggen aan de groei van het grondgebied van de kolonies. 

Afbeelding

Manifest Destiny of de ‘goddelijke lotsbestemming’ van de kolonisten om steeds meer land in te nemen hield niet op bij het Noord-Amerikaanse continent. Van Puerto Rico tot Hawaii, zelfs in Nicaragua probeerden de VS-kolonisten een grondgebied te claimen. Het is geen verrassing dat een land dat gecreëerd werd uit diefstal en uitbuiting van arbeid en hele ecosystemen uitgroeide tot een grote imperialistische macht waarin diezelfde principes de maatschappij blijven structureren. 

Verzet 

We zien zo dat het vestigingskolonialisme een structuur is, geen eenmalige gebeurtenis. Vestigingskoloniaal beleid moet nog elke dag hardhandig gehandhaafd worden, want wat we steevast vaststellen is de tweede conclusie: vestigingskoloniale projecten zijn nooit compleet, er blijft altijd verzet. 

En dat verzet haalt regelmatig overwinningen. De Inheemse strijd tegen het VS-kolonialisme is nooit gestopt. De Land Back strijd van NDN Collective in de Dakota’s is één zo een voorbeeld van hoe de VS nog elke dag op verschillende terreinen haar onderdrukking moet handhaven. 

Tegelijk zien we ook dat als de VS vandaag akkoorden en zogenaamde wapenstilstanden sluit om ze kort daarop weer te schenden, dat ons niet moet verrassen. Van de honderden verdragen die de VS onderhandelde met Inheemse naties, hebben ze elk verdrag stuk voor stuk eenzijdig verbroken. 

Hedendaagse echo’s van het vestigingskolonialisme 

Echo’s van dit vestigingskoloniaal beleid zien we in het imperialistisch beleid van de VS. Denk bijvoorbeeld aan de massale etnische zuivering van het Noord-Amerikaanse continent, zowel via oorlog en direct geweld als via politieke beslissingen, zoals de Indian Removal Act van 1830, om het land vrij te maken voor kolonisten. Maar ook in het verwijderen van de Inheemse volkeren van Amchitka Island in Alaska na de tweede wereldoorlog, om het eiland te kunnen gebruiken om atoombommen te testen. 

Als voormalig Secretary of State Madeline Albright in 1996 zei dat een half miljoen dode Irakese kinderen het waard waren om Saddam Hoessein in toom te houden, dan is die dehumanisering geen aberratie. 

‘Elke dode bizon is een Indiaan minder’, was de slogan van de kolonisatoren

Echo’s daarvan zien we ook in het reservaatbeleid van de VS, waar Inheemse volkeren werden samen gedreven op kleine lapjes grond en dan toestemming moesten krijgen van de koloniale zogenaamde “Indian Agent” om het reservaat te mogen verlaten. Door op die kleine lapjes grond gevangen te zitten konden die volkeren niet in hun normale voedselvoorziening voorzien, en werden ze afhankelijk van overheidsvoedselvoorzieningen: meel, poedermelk, ingeblikt vlees, etc. 

De miljoenen bizons die over een heel groot stuk van het Amerikaanse continent leefden waren centraal in de culturen en economieën van de Inheemse volkeren die met hen samenleefden. Net daarom besloot de VS tot hun totale vernietiging. ‘Elke dode bizon is een Indiaan minder’, was de slogan. We zien vandaag hoe de VS een vergelijkbare tactiek toepast op Cuba: het afsnijden van alle mogelijke vormen van voedsel- en energievoorziening, tot de weerstand breekt en ze het eiland kunnen ‘inlijven’. 

Andere echo’s vind je in het beleid tegen vrouwen, bijvoorbeeld de praktijk van structurele geforceerde sterilisatie. Dat deden de VS zo massaal bij Inheemse vrouwen, dat onderzoek uit de jaren 1970 uitwees dat op sommige reservaten tot 80 procent van de vrouwen gesteriliseerd werd en er tegen het einde van dat decennium maar 100.000 Inheemse vrouwen van vruchtbare leeftijd nog kinderen konden krijgen. 

In Puerto Rico werd het zo normaal dat sterilisatie gewoon “de operatie” werd genoemd. In 2020 bracht een whisteblower naar buiten dat de in gevangenissen voor immigranten in de VS ook buitensporig veel hysterectomieën uitgevoerd werden, waarbij de baarmoeder geheel of gedeeltelijk wordt verwijderd.

Koloniaal beleid wordt traditioneel gezien als direct en lokaal: het bestuur of de exploitatie gebeurt dichtbij de bevolking en het gebied dat wordt gekoloniseerd. Imperiaal beleid gebeurt daarentegen op afstand: een staat oefent macht uit over een ander gebied van veraf, vaak via politieke druk, handel of militaire aanwezigheid.

Vestigingskolonies combineren deze twee vormen: ze streven ernaar uit te breiden over steeds meer land, direct controle uit te oefenen over de lokale bevolking, én langdurig aanwezig te blijven. Het is dus zowel een nabije als een verre macht. Ze zijn fysiek aanwezig, maar hun logica van expansie en controle strekt zich uit over steeds grotere gebieden en bevolkingen.

Het militarisme van de VS vandaag vindt zijn oorsprong in het gewelddadige koloniseren van het continent dat ze nu claimen

Manifest Destiny, de zogenaamde goddelijke lotsbestemming dat Europese kolonisten het Noord Amerikaanse continent zouden overnemen, is een flexibel begrip, dat zo ver rijkt als volledig Abya Yala, het Inheems woord voor het volledig Amerikaanse continent. Denk maar aan de Monroe & ‘Donroe’ doctrines.[2] 

Het militarisme van de VS vandaag vindt zijn oorsprong in het gewelddadige koloniseren van het continent dat ze nu claimen. Het tweede amendement, het recht op het dragen van wapens, komt rechtstreeks uit de tijd van koloniale milities die aan de steeds opschuivende grens de strijd met de Inheemse volkeren voerden. 

Bij de kolonisatie van wat nu de VS is kon een nieuwe staat uitgeroepen worden van zodra de verhouding kolonisten-Inheemsen een bepaald percentage haalde. Dus moesten de Inheemse volkeren vermoord of verdreven worden. De Inheemse mensen die resten werden samengedreven, om plaats te maken voor de akkers en weiden van de kolonisten.

We zien dit terugkeren in de huidige kolonisatie van Palestina door Israël. Dat Israël vandaag zo massaal militair geweld gebruikt tegenover de Palestijnse bevolking, heeft veel te maken met de demografische verhouding tussen Israëli’s en Palestijnen. Behalve een vestigingskolonie, is Israël tegelijk ook een soort satelliet van het VS imperiale project, deel van het pointillistisch rijk dat Daniel Immerwahr beschrijft in How To Hide an Empire. 

Immerwahr legt uit dat de VS niet langer zo veel land actief moet koloniseren – wat ook onderdrukkend beleid en extra kosten vraagt – om die hoeveelheid land te kunnen controleren. Het is een pointillistisch imperium geworden van kleine, geïsoleerde eilanden, protectoraten en territoria, die ze controleren, niet met traditionele koloniale overheersing, maar met militaire basissen overal in de wereld: meer dan 800 van henzelf, en dan nog enkele tientallen van de andere grootmachten die de VS mogen gebruiken.

Er waren vele eeuwen vóór de VS, er kunnen ook nog vele eeuwen na de VS volgen

Als we de ogen openen voor de wankele basis waarop de VS gebouwd is, kan de strijd tegen het VS-imperialisme zo misschien wel nieuwe bondgenoten en strategieën ontwikkelen. Het kan ons helpen beseffen dat er al tienduizenden jaren een grote verscheidenheid aan volkeren, culturen en economieën uitgebouwd waren op het continent dat de VS nu claimt, en dat vele van die volkeren er vandaag nog zijn en de strijd voor hun soevereiniteit doorzetten. 

Er waren vele eeuwen vóór de VS, er kunnen ook nog vele eeuwen na de VS volgen. 

Laura M. De Vos is universitair docent Noord Amerikaanse Inheemse studies en is co-auteur van ‘Voorbij Winnetou & Pocahontas’. 

Notes:

[1] Primitieve accumulatie is het proces waarbij middelen van bestaan, zoals land en gemeenschappelijke hulpbronnen, onteigend worden van de bevolking en geconcentreerd in de handen van enkelen, waardoor kapitalistisch eigendom ontstaat. Dit legt de basis voor kapitalistische productie, door arbeid te scheiden van directe toegang tot middelen om te overleven. (nvdr) 

[2] De ‘Donroe doctrine’ is een nieuwe bijnaam voor Trumps huidige buitenlandbeleid in de Amerika’s, een woordspeling op Monroe Doctrine + “Don” (Donald Trump).
Ze ziet heel Noord- en Zuid-Amerika als invloedssfeer van de VS. Ze rechtvaardigt harde middelen - militaire interventies, marineschepen in het Caraïbisch gebied, sancties en economische druk - om migratie, drugshandel en vooral Chinese en Russische invloed in Latijns-Amerika terug te dringen. 
In tegenstelling tot de oorspronkelijke Monroe-doctrine (1823), die vooral zei ‘Europa, blijf uit het westelijk halfrond’, gaat de Donroe-doctrine veel verder door de regio te behandelen alsof het een soort uitgebreid Amerikaans thuisfront is. (nvdr)