De bewust zelfvernietigende ‘logica’ van een zevende staatshervorming

“In 2024 telde België over alle niveaus samen 31.800 politici, bestuurders en kabinetsmedewerkers. Onderzoekers van UCL en Itinera kwamen toen uit op – even diep ademhalen – 54 ministers met alles samen 2.000 kabinetsleden, 592 parlementsleden, 13.300 gemeenteraadsleden en 9.580 bestuurders van intercommunales. 

Ter vergelijking: de metropolen Londen en Parijs tellen elk meer inwoners dan België en lijken het met een tiende van die ‘Belgische norm’ wel klaar te spelen.” Bob Van den Broeck, administrateur-generaal van het Agentschap van Justitie en Handhaving, heeft met deze opinie op Knack overschot van gelijk: 

“Als België een bedrijf was, dan was de holding failliet. Enkele filialen – nou ja – zijn nog levensvatbaar, maar dat is vooral door de ‘betonnen muren’ die zijn gebouwd tussen die filialen en het moederbedrijf. Het federale niveau is de ‘bad bank’ die de deelstaten afschermt voor het naderende onheil. Tot het dat niet meer kan.”

Tewerkstelling

Zoals iedere democratische rechtsstaat hadden wij een tweekamerstelsel. Daarnaast was er een provinciale en een gemeentelijke vertegenwoordiging. Dat was ruim voldoende om een land als het onze, niets meer dan het achterland van zijn zeehavens, behoorlijk te besturen. 

Zoals hij zijn eigen partij “open” stelde voor “verruimers”, zo verruimde Guy Verhofstadt het bestuursniveau tot de nieuwe gewestelijke parlementen en regeringen. Omdat een tweede lezing van zijn beleid hem danig stoorde moest de Senaat bovendien verdwijnen. 

Afbeelding

Wie er niet in slaagde één van de 54 ministers of van de 592 parlementsleden te worden kon een troostprijs verkrijgen in de 9.580 bestuursfuncties in de intercommunales. Hoewel iedereen weet dat de politiek daardoor vooral een kwestie van tewerkstelling is geworden, is begrijpelijkerwijze niemand bereid zijn zitje op te offeren aan een noodzakelijke afslanking.

Niet enkel de Senaat

Wie de Senaat als een overtollige instelling beschouwt en ze daarom wil afschaffen kan dat ook met andere “instellingen” doen. Milieuadvocate Isabelle Larmusseau omschreef het erg duidelijk: 

“Als de Raad van State of de Raad voor Vergunningsbetwistingen bij ons jaren na dato een overheidsbesluit vernietigt, komt het vaak voor dat de overheid aansluitend op dat vernietigingsarrest precies hetzelfde besluit neemt. Wij hebben bedrijven die al decennialang illegaal aan het exploiteren zijn ondanks een veelheid aan vernietigingsarresten. Zo werkt dat bij ons. Dat is onze publieke moraal. Een relativeringszin die nu tegen zijn grenzen aanbotst.” 

Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Annick De Ridder (N-VA) is over de kritiek van het Rekenhof op de Oosterweelwerken al even duidelijk: “Het Rekenhof is nochtans formeel: de ontspoorde miljardenfactuur kan niet meer met de tol betaald worden. Al is het maar omdat u het aantal auto's dat straks door die tunnels zal rijden overschat.”

“De belastingbetaler dreigt ervoor op te draaien. Ja, maar dat is pertinent onjuist. Het klopt gewoon niet wat die rechters van het Rekenhof zeggen. Internationale studiebureaus bevestigen dat. Dus bij deze wil ik alle ongerustheid wegnemen: alles zal geregeld worden.” 

De door strafrechters uitgesproken veroordelingen zijn nog slechts “aanwijzingen” geworden die al of niet worden uitgevoerd. Omdat de uitvoerende macht reeds vele jaren heeft nagelaten ervoor te zorgen dat iedere gevangene een bed heeft wordt penitentiair verlof misbruikt om de grondslapers te vermijden. 

Omdat de rechters van het Mensenrechtenhof ons land regelmatig veroordelen moeten naar de mening van federaal premier Bart De Wever (N-VA) die activistische rechters vervangen worden. 

Ondertussen wordt een nieuwe staatshervorming voorbereid. Dat zal niet enkel over de inhoud van confederalisme gaan. Een volksberoep moet het mogelijk maken dat rechterlijke uitspraken die de politiek niet zinnen kunnen “overruled” worden.

Afschaffen

Voor wie echt wil besparen liggen de mogelijkheden wijd open. Zoals federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke het terecht stelt kan het overbodig geworden provinciaal niveau worden afgeschaft. Fusies op lokaal niveau kunnen er ook voor zorgen dat de fictie van de zogenaamde Autonome Gemeentelijke Bedrijven en de 9.580 bestuurders van intercommunales door de administratie worden vervangen. 

Dat vergt evenwel vijf minuten politiek moed. En die is er niet. Nogmaals Isabelle Larmusseau: “Onze eigen overheid is nog crimineler dan 3M.” Hoever het Vlaamse politieke beleid is gegaan om de waanzin van het Oosterweel-project goed te praten werd duidelijk in de parlementaire afhandeling van dit dossier. 

De Modal Shift Coalitie presenteerde haar rapport op Verloren Maandag 12 januari 2026. “De Modal Shift Coalitie Regio Antwerpen bestaat uit 40 burgerinitiatieven en actiegroepen. Zij pleiten samen voor een sterkere modal shift naar duurzaam verkeer in de hele regio: Alle bruggen op het Albertkanaal zijn verhoogd.”

Toch rijden er over de Ring nog 10.000 vrachtwagens per dag met containers die evengoed per schip kunnen vervoerd worden. Bond Beter Leefmilieu: De tijd dringt. In 2019 beloofde de Vlaamse regering een modal shift waarbij minstens 40% van de verplaatsingen duurzaam zou zijn. Voor de regio Antwerpen, met haar 32 gemeenten, mikte men zelfs op 50%. 

Het Routeplan 2030 en het Toekomstverbond bouwen voort op deze doelen. Maar wat zien we? Een afname van openbaar vervoer, terwijl het autoverkeer blijft groeien tot meer dan 61 miljard Vlaamse voertuigkilometers per jaar. 

In plaats van dat plan uit te voeren mochten de betonboeren in het Oosterweel-project hun gang gaan. Ook de havenbazen kregen hun ECA-PROJECT doorgeduwd: zeven miljoen containers meer, miljoenen vrachtwagens meer. Zelfs indien de huidige Oosterweelwerken wat kunnen doen aan het huidige mobiliteitsprobleem wordt daardoor een nieuw grootschalig probleem gecreëerd. 

Omdat het voor iedereen onhoudbaar is geworden wordt nu opnieuw naar een modal shift gekeken. Het slagen van de Modal Shift bepaalt meer dan de huidige werken de mobiliteit in geheel Vlaanderen en op de autowegen naar Nederland, Duitsland en Frankrijk. 

Vraag is dus of dat in vier jaar tijd kan worden doorgezet. Vraag is ook wat de gevolgen zijn indien het niet gebeurt. Indien de burgercoalitie ernstig wordt genomen maakt dat de opvolging van de Modal Shift even belangrijk als de voortgang van de uitbreiding van de containercapaciteit. Zo niet is het akkoord van 2022 gewoon burgerbedrog.

Het minst wat je uit de feiten kan besluiten is dat het politiek beleid met betrekking tot het mobiliteitsprobleem in Vlaanderen “erg creatief” is tewerk gegaan. Het aanvankelijke Mobiliteitsplan Vlaanderen dat grote mogelijkheden bood om het met een modal shift en het stopprinicipe langs de waterwegen en de spoorweg anders te doen werd gewijzigd in “Doorstroming van elke verkeersmodus”, vrachtwagenverkeer op de Ring. 

Om de “bouwwerken” te kunnen aangaan werden aanzienlijke leningen bekomen, waaronder 1 miljard euro van de Europese Investeringsbank (EIB). Ondanks dat dezelfde EU-Commissie verplicht het Polluter Pays Principe toe te passen werd het door de politiek verantwoordelijken volkomen miskend. 

Tegelijk werd een verdubbeling van de containercapaciteit en een uitbreiding van de haven met een nieuw getijdendok gepland. Om het voor de burger achter te houden werd dit “vertrouwelijk” gehouden en werden de door parlementair onderzoek vastgestelde “disfuncties” in de besluitvorming onder de mat geveegd. 

Nu Ratingbureau Moody’s de kredietwaardigheid van België verlaagt omdat de regering niet in staat is zijn schuldenlast te stabiliseren moet dezelfde vraag over het Vlaams mobiliteitsbeleid worden gesteld. Dat zou wel eens een erg pijnlijke vraag kunnen worden. Vooral wanneer de Europese Rekenkamer en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) ontdekt hoe er in Antwerpen met Europees geld wordt omgegaan.

Hervormen

Dat er wat moet hervormd worden om dit land opnieuw bestuurbaar te maken is een eufemisme. Dat je het met 54 ministers met alles samen 2.000 kabinetsleden, 592 parlementsleden, 13.300 gemeenteraadsleden en 9.580 bestuurders van intercommunales niet behoorlijk kan doen is intussen voor iedereen erg duidelijk. 

Waarover de nieuwe staatshervorming moet gaan? Over onze publieke moraal die van onze rechtsstaat een schurkenstaat heeft gemaakt

Dat je het evenmin kan doen als je de bestaande instituten als de Raad van State, de Raad voor Vergunningsbetwistingen en het Rekenhof miskent en je rechterlijke uitspraken in het algemeen enkel als een aanwijzing bekijkt is even duidelijk. Daarin ligt ook de ware reden waarom de Senaat nog steeds niet is afgeschaft. 

Zoals het parlementair onderzoek over de ontstaansgeschiedenis van de afkoopwet aantoonde werden bij de tweede lectuur door de Senaat terechte opmerkingen gemaakt. Die werden evenwel met handigheden en zelfs met leugens omzeild. 

En dat deden de parlementaire commissie, zowel de federale over de Kazachgate als de gewestelijke over het Oosterweelschandaal eveneens. 

Waarover de nieuwe staatshervorming dan moet gaan? Over onze publieke moraal die van onze rechtsstaat een schurkenstaat heeft gemaakt.