Hoe besparingen op studietoelagen het sociaal werk verzwakken

Het decreet over de studietoelagen kwam deze week in de plenaire vergadering in het Vlaams Parlement. Er gaan al maanden stemmen op om de besparingen te schrappen of ten minste uit te stellen. Zowel de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), als de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA) en de Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) uitten stevige kritiek. 

Op 7 mei lieten ook studenten en personeel zich horen in de straten van Brussel. Onze docenten namen initiatief met een petitie die ondertussen meer dan 2.200 handtekeningen heeft, maar waar blijft de rest van het sociaal werk? Het is namelijk een besparing die tekenend zal zijn voor hoe onze opleiding en toekomstige werkveld eruit zullen zien.

De Vlaamse regering wil 84,7 miljoen euro besparen op het hoger onderwijs. Minister van Onderwijs Zuhal Demir stelde daarvoor een decreet voor dat ingrijpende gevolgen heeft voor studenten met een studiebeurs. In de regel zouden studenten ouder dan 30 jaar en studenten die minder dan 54 studiepunten opnemen niet langer in aanmerking komen voor een studietoelage.

Waarom wij als sociaal werkers deze maatregel onrechtvaardig vinden

Als we kijken naar onze eigen opleiding Sociaal Werk in Leuven. Daar nam vorig academiejaar 34 procent van de beursstudenten minder dan 54 studiepunten op en was 11 procent ouder dan 30 jaar. Als het decreet dan al gold, zou meer dan één derde van de beursstudenten in de bachelor Sociaal Werk geen beurs meer krijgen. Dat zijn de meest kwetsbare studenten die de kans niet meer krijgen op een diploma en dus een groter risico lopen om in precaire jobs en leefomstandigheden terecht te komen. Het gaat over onze toekomstige deelnemers: jongeren in kwetsbare situaties, mensen in begeleidingstrajecten bij de VDAB, volwassenen die via onderwijs hun leven opnieuw proberen op te bouwen.

Sociaal werk vertrekt vanuit mensenrechten en sociale rechtvaardigheid

Deze problematiek mag niet onopgemerkt blijven. Sociaal werk vertrekt immers vanuit mensenrechten en sociale rechtvaardigheid. Hoe kunnen wij toekijken terwijl de toegang tot het hoger onderwijs voor steeds meer studenten wordt gesloten?

Het beeld van de ‘eeuwige student’ klopt niet

Demir verdedigt de besparing als een aanpak van de zogenaamde ‘eeuwige student’. Maar de VLIR en VLHORA noemen dat beeld sterk overdreven. De realiteit is dat veel studenten hun studie combineren met werk, zorgtaken of andere engagementen. Anderen kampen met gezondheidsproblemen, financiële moeilijkheden of complexe persoonlijke omstandigheden. Studievertraging is zelden een vrije keuze. Vaak is het een gevolg van structurele en sociale uitdagingen.

“Ik zou niet hebben kunnen studeren zonder studiebeurs. Ik kom uit een kansarm gezin en moest harder werken dan een doorsnee student. Door te studeren kreeg ik de kans om mij te ontplooien en een diploma te halen”, vertelt een sociaal werker.

Een op vier beursstudenten getroffen

Tijdens een hoorzitting in de Commissie Onderwijs zei VLHORA dat een op de vier studenten met een studiebeurs getroffen wordt door deze besparing. Vooral studenten die zonder werkstudentenstatuut werken, worden het zwaarst getroffen. Ze proberen hun opleiding te combineren met economische overleving.

“Zonder studiebeurs had ik nooit mijn diploma gehaald. Niet iedereen kan hetzelfde tempo aan of een studie combineren met een studentenjob. Een diploma hoger onderwijs zou een recht moeten zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond. We moeten kansen bieden, bruggen bouwen en verbinden. De wereld is al verdeeld genoeg”, voegt een collega sociaal werk toe.

In de graduaten van het programma Welzijn aan UC Leuven zou 67 procent van de studenten waarschijnlijk hun beurs verliezen. Programma’s zoals Sociaal-cultureel Werk en Maatschappelijk Werk vallen hier ook onder.

Het recht op onderwijs is een mensenrecht. Het moet toegankelijk blijven voor iedereen, ongeacht leeftijd of financiële situatie. 

Uitzonderingen bieden geen oplossing

Ondertussen zijn er in het decreet een aantal uitzonderingen opgenomen, maar die uitzonderingen leggen in de eerste plaats een enorme bewijslast bij de student en een zware administratielast bij de instellingen. Voor sommige situaties is er bovendien geen uitzondering. Neem bijvoorbeeld studenten die werken zonder het statuut van werkstudent. 

Iedereen die geen uitzondering kan krijgen, zal dus meer dan 54 studiepunten moeten opnemen. Maar dat noemen de hoger onderwijsinstellingen en de VVS contraproductief. Studenten zullen niet sneller een diploma behalen door meer studiepunten op te nemen. Integendeel, studiepakketten die te groot zijn voor de persoonlijke situatie van de student, leiden vaker tot een lager studierendement of zelfs tot drop-outs. Zelfs de Raad van State wees erop dat de minister mogelijk correlatie verwart met oorzakelijk verband.

Ook het werkveld verliest

De besparing roept serieuze vragen op over discriminatie op basis van financiële positie. Als de meest kwetsbare studenten de toegang tot het hoger onderwijs wordt ontzegd, is dat een serieuze achteruitgang voor de hele samenleving.

Voor het werkveld heeft dat grote gevolgen. Eén derde van alle studenten aan hogescholen neemt minder dan 54 studiepunten op. Dat betekent dat binnen de professionele opleidingen voor knelpuntberoepen - zoals sociaal werk - de meeste studenten getroffen zullen worden. Het is net in die opleidingen dat studenten zitten die zich op latere leeftijd willen omscholen en vaak ouder zijn dan 30 jaar. Eén van de groepen die dit decreet uitsluit. Dat terwijl er al een enorme nood is aan goed opgeleide studenten die klaar staan voor het werkveld. 

Maar er is nog een verlies dat minder zichtbaar is. Als studenten uit maatschappelijk kwetsbare posities worden geweerd uit onze opleidingen, blijft er weinig over van de verrijking die ervaringsdeskundigheid biedt. Juist die studenten begrijpen vanuit hun eigen leven wat uitsluiting betekent. Juist zij worden vaak de sociaal werkers die écht het verschil maken.

Niet besparen, maar investeren

Ons is geleerd dat we als sociaal werkers rechten verdedigen. Dat we bruggen bouwen en drempels wegwerken. Dit decreet is geen efficiëntie, maar uitsluiting. Hoger onderwijs is geen kostenpost zoals de minister dat voorstelt, maar een investering in de toekomst. Daarom vragen we om de besparing te schrappen en juist te investeren in onze toekomst.

Als sociaal werkers is het onze taak ons duidelijk te positioneren in het debat. Wij laten niet toe dat hoger onderwijs een luxe wordt. Wij weigeren toe te kijken hoe het recht op studeren wordt uitgehold. Onze plaats is aan de kant van wie het hardst wordt geraakt, niet aan de zijlijn.

Lucia Felipe en Samuel Van Mol zijn studenten Sociaal Werk aan UC Leuven.