“Haat tegen LGBTQIA+-personen neemt toe, dus we moeten waakzaam zijn en blijven protesteren”

De strijd voor gelijke rechten voor LGBTQIA+-personen kent vele oorsprongen, maar voor het bekendste inciting incident kijken we naar de Verenigde Staten. De Stonewall Inn, gelegen in Greenwich Village, New York, was een van de weinige plekken waar LGBTQIA+-personen konden samenkomen, dansen en zichzelf zijn. 

Dat was een zeldzaamheid in de jaren 60, toen homoseksuele relaties en het dragen van kleding die in die tijd niet in overeenstemming was met je geslacht illegaal waren. Dit gaf aanleiding tot frequente invallen van de politie. 

Zo ging het ook op de avond van 28 juni 1969. De politie viel de Stonewall Inn binnen en arresteerde verschillende klanten, waaronder veel homo-mannen. De politie stuitte op weerstand van de bezoekers, die het beu waren om steeds belaagd te worden door de politie. Transpersonen, zoals Marsha Johnson, speelden een prominente rol in de weerstand. De avond mondde uit in dagenlange protesten die de katalysator vormden voor de moderne LGBTQIA+-beweging.

De weken erna schoten er nieuwe organisaties uit de grond en trok in Los Angeles de allereerste Pride Parade door de straten. In de jaren erna ging de strijd door en behaalde de beweging stap voor stap overwinningen. 

Tot aan de Franse Revolutie wachtten homoseksuelen een pijnlijke dood

In onze streken verliep de geschiedenis iets anders. Wannes Dupont brengt die geschiedenis in kaart in zijn boek ‘Verzwegen verlangen: een geschiedenis van homoseksualiteit in België’. Tot aan de Franse Revolutie wachtten homoseksuelen een pijnlijke dood als ze terecht werden gesteld wegens hun geaardheid. Onder invloed van de Verlichting kregen ze na de Franse Revolutie een gevangenisstraf in plaats van de brandstapel. 

In de jaren 50 van de twintigste eeuw kwamen de eerste aanzetten tot wat aanvankelijk vooral een homo- en lesbiennebeweging was. Maar in de jaren 90 ontstond een beter georganiseerde beweging die een mentaliteitsverandering teweegbracht bij de bevolking en hielp bij het openstellen van het huwelijk voor iedereen in 2003.

De situatie vandaag

De beweging breidde doorheen de jaren uit naar LGBTQIA+ (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Queer/Questioning, Interseks en Aseksueel) en behaalde sinds 2003 al heel wat overwinningen in België. Zo werd adoptie door koppels van hetzelfde geslacht toegestaan, mogen trans personen hun gender wijzigen op basis van zelfbeschikking en is sinds 2023 conversietherapie verboden. Daarnaast vinden er in België verschillende Prides plaats, waaronder ook de Brussels Pride die deze zaterdag doorgaat.

Het eerste waar mensen aan denken bij een Pride zijn waarschijnlijk de flamboyante outfits en een groot feest. Op de tweede plaats denken ze misschien aan de vraag “Zijn Pride parades wel nog nodig?” Het antwoord ligt te vinden in het thema van de Brussels Pride. Dit jaar luidt deze: “When times get darker, we shine brighter” ("Wanneer de tijden donkerder worden, stralen wij des te feller", nvdr).  Het thema is duidelijk: de rechten van LGBTQIA+-personen staan onder steeds grotere druk.

We denken daarbij misschien eerst aan Trump, die onder meer de antidiscriminatiewetgeving voor LGBTQIA+-personen terugdraaide. Maar ook dichter bij huis gebeurt er veel: het Britse Hooggerechtshof oordeelde – mede onder druk van schrijfster J.K. Rowling – dat de juridische term 'vrouw' enkel slaat op biologische vrouwen. In Hongarije verbiedt Orbán simpelweg de Pride parades.

LGBTQIA+-leraren krijgen het steeds harder te verduren

Maar ook in ons eigen land, België, zijn er verontrustende signalen. Unia rapporteert dat het aantal meldingen dit jaar stabiel bleef, maar dat de ernst ervan toeneemt. Steeds vaker gaat het om strafrechtelijke overtredingen, voornamelijk slagen en verwondingen, en intimidatie.

Dat beeld wordt bevestigd door een nationale studie naar de leefsituatie van transgender en non-binaire personen in België: acht op de tien transgender, non-binaire en intersekse respondenten gaven aan in de afgelopen twee jaar discriminatie te hebben ervaren. Daarbovenop komen ook hormoonbehandelingen bij jongeren steeds meer onder druk te staan.

Uit een studie van het Jeugdonderzoeksplatform blijkt dat homofobie bij jongeren tussen 2018 en 2023 statistisch significant is gestegen. Die houding blijft niet zonder gevolgen: ook LGBTQIA+-leraren krijgen het steeds harder te verduren. In een bevraging van onderwijsvakbond COC geeft meer dan de helft van de LGBTQIA+-respondenten aan negatieve opmerkingen te krijgen van leerlingen. Erger nog: 12 procent werd al seksueel lastiggevallen, via opmerkingen of aanrakingen. Vier procent werd zelfs fysiek aangevallen.

België daalde dan ook met twee plaatsen op de Rainbow Map tegenover 2025. Dat komt onder andere door het ontbrekende wetgevend kader voor de bescherming van intersekse personen.

De strijd is niet voorbij

Omwille van het steeds grimmigere klimaat voor LGBTQIA+-personen, ook in eigen land, is het belangrijk om even stil te staan bij deze feiten. “We zien dat haat tegen LGBTQIA+-personen toeneemt, dus we moeten heel waakzaam zijn en blijven protesteren”, aldus Thomas Jans, woordvoerder bij çavaria, de Vlaamse belangenverdediger van LGBTQI+ mensen.

Een groot deel van die haat vindt plaats online. Daarom lanceerde çavaria de campagne ‘Flood the feed’. “We hebben mensen verzameld om op sociale media positiviteit te verspreiden onder artikels die over LGBTQIA+ gaan, omdat we de laatste tijd zien dat de haat onder die artikels alleen maar toeneemt”, zegt Jans.

“We vieren enerzijds de weg die we al hebben afgelegd, maar tegelijkertijd blijft het wel een protest”

Ook Pride parades zijn een moment om op te komen voor LGBTQIA+-rechten. Voor çavaria is Pride zowel een protest als een feest. “We vieren enerzijds de weg die we al hebben afgelegd, maar tegelijkertijd blijft het wel een protest”, zegt Thomas Jans. “Want nog niet iedereen heeft gelijke rechten, denk maar aan non-binaire personen en intersekse jongeren.” 

België kan dus nog heel wat stappen zetten. Daarvoor formuleert Rainbow Map concrete aanbevelingen: medische ingrepen bij minderjarige intersekse personen zonder hun toestemming verbieden, geslachtserkenning toegankelijk maken voor iedereen, en de grondwet aanpassen zodat haatspraak en geweld tegen LGBTQIA+-personen strenger kunnen worden bestraft.

Er zijn dus nog genoeg redenen om te protesteren en overwinningen te behalen. De cijfers liegen er niet om: de tegenwind groeit en de verworvenheden van gisteren zijn de strijdpunten van morgen. Pride is dus niet alleen een viering, maar ook een protest voor het behoud van bestaande rechten én het afdwingen van nieuwe.

Steun ons hier!