De terugkeer van El Niño: waarom voedselprijzen gaan stijgen
Ik heb onlangs een heleboel artikelen gelezen over de terugkeer van El Niño en wat dat gaat betekenen voor de wereldwijde temperaturen. Dit artikel van de BBC geeft een behoorlijk goede samenvatting van de kwestie.
Voor degenen die niet bekend zijn met de termen: El Niño en La Niña zijn twee fasen van een cyclus van opwarming en afkoeling die plaatsvindt in de tropische Stille Oceaan. Deze natuurlijke cyclus staat bekend als de El Niño-Southern Oscillation. La Niña – de koele fase – doet zich meestal eens in de vier jaar voor, maar de overgang is vaak niet zo duidelijk afgebakend en de omvang van de temperatuurverandering varieert behoorlijk.
Onlangs zaten we in een La Niña-fase, die de wereldwijde temperaturen sinds eind 2024 licht heeft onderdrukt. Maar dit jaar keert El Niño terug – voorspellingen geven een kans van 62 procent dat El Niño zich tegen medio 2026 zal ontwikkelen en tot in 2027 zal aanhouden, wat de wereldwijde temperaturen mogelijk met nog eens 0,2 graden Celsius kan doen stijgen.
Het probleem is niet de terugkeer van El Niño, het is dat deze El Niño bijzonder sterk zou kunnen zijn
Tot zover niets bijzonders. Het probleem is niet de terugkeer van El Niño. Het is dat deze El Niño bijzonder sterk zou kunnen zijn, en dat hij plaatsvindt in een wereld die al aan het opwarmen is. De laatste langdurige sterke El Niño-gebeurtenis, in 2015–2016, droeg bij aan toen recordhoge wereldwijde temperaturen. Maar die records werden in latere jaren snel verbroken, ondanks het feit dat dit geen uitzonderlijk sterke El Niño-jaren waren.
Dit jaar denken wetenschappers dat we mogelijk opnieuw een ‘super El Niño’ krijgen. Een zeldzame gebeurtenis, die gepaard gaat met aanzienlijk verhoogde zeewatertemperaturen in de Stille Oceaan. Als dat gebeurt, zouden delen van de westelijke Stille Oceaan, waaronder Australië en Indonesië, een groter risico lopen op droogte en bosbranden. Tegelijkertijd zouden landen aan de oostelijke rand, zoals Peru en Ecuador, waarschijnlijk te maken krijgen met zware overstromingen. Een sterke El Niño zou ook de moesson in India kunnen verzwakken en zorgen voor nattere winters in delen van de Verenigde Staten.
De hongerige Niño
Een super El Niño betekent niet alleen slecht weer. Zoals dit stuk van CNBC duidelijk maakt, betekent het enorme verstoringen voor de wereldwijde landbouw op een moment waarop boeren simpelweg geen nieuwe schok meer kunnen opvangen.
Een super El Niño zou droogte, overstromingen en extreem weer in belangrijke landbouwregio’s versterken, wat de opbrengsten vermindert en de prijzen opdrijft. Maar deze schok zal waarschijnlijk nog worden verergerd door de impact van de oorlog met Iran, die de productie en distributie van cruciale meststoffen sterk heeft verstoord. Als boeren moeite blijven houden om toegang te krijgen tot belangrijke productiemiddelen, zullen de opbrengsten nog verder dalen.
Met andere woorden: het systeem wordt van twee kanten onder druk gezet. Klimaatvolatiliteit dreigt de opbrengsten te verlagen, terwijl stijgende energie- en meststofkosten de prijs verhogen van wat er nog geproduceerd kan worden. In deze context zou het zeer verrassend zijn als we geen aanhoudende voedselinflatie zouden zien.
In Zuidoost-Azië en Australië zorgt El Niño doorgaans voor warmere en drogere omstandigheden. Die combinatie zet gewassen zoals rijst, palmolie en tarwe onder druk, verlaagt de opbrengsten en vergroot het risico op volledige misoogsten. Droogte verhoogt ook de kans op bosbranden, die landbouwgrond kunnen vernietigen en plantcycli verstoren.
Hoe dan ook zal dit op de lange termijn leiden tot hogere voedselprijzen
India is een ander belangrijk knelpunt. El Niño wordt vaak geassocieerd met een zwakkere moesson, wat cruciaal is omdat een groot deel van de Indiase landbouw nog steeds afhankelijk is van regen. Een slechte moesson kan tegelijkertijd de productie van rijst, peulvruchten en suiker treffen, met gevolgen voor zowel binnenlandse voedselprijzen als de wereldmarkten.
In delen van Zuid-Amerika, zoals Peru en Ecuador, betekent een 'super El Niño' waarschijnlijk overmatige regenval. Dat kan gewassen direct beschadigen door overstromingen, maar ook indirect door voedingsstoffen uit de bodem weg te spoelen en plantenziekten te verspreiden. En in Brazilië en Argentinië, beide grote exporteurs van soja en maïs – belangrijke grondstoffen voor diervoeder – kan het juist droogte veroorzaken, wat de opbrengsten zal drukken.
Een sterke El Niño verlaagt de opbrengsten niet alleen op één plek, het treft meerdere belangrijke landbouwgebieden tegelijk. Dat verkrapt het wereldwijde aanbod, drijft voedselprijzen op en vergroot het risico op exportbeperkingen. Wanneer dit gebeurt in een context van al stijgende temperaturen, zijn de effecten nog groter. Hogere basistemperaturen betekenen dat gewassen al dichter bij hun stressgrenzen zitten, waardoor opbrengsten gevoeliger zijn voor een sterke El Niño.
Hoe dan ook zal dit op de lange termijn leiden tot hogere voedselprijzen.
