Trump breekt zijn tanden op Iran: kroniek van een aangekondigde nederlaag

Het is ferm tegen zijn goesting, maar kon Trump anders? In de weken voor dit staakt-het-vuren wezen analisten erop dat de Amerikaanse president niet meer wist wat te doen. Hij was de oorlog tegen Iran begonnen met het doel het regime ten val te brengen. In de eerste dagen van de oorlog vermoordden de VS een 40-tal Iraanse leiders onder wie ayatollah Khamenei. 

Dat zou in Trumps berekening zorgen voor revolte en opstand tegen het regime waarna de Amerikanen in Teheran weer de rol konden spelen die ze onder de sjah speelden. De berekening draaide uit in zijn tegendeel. Na vijf weken oorlog was er nog altijd geen opstand – integendeel zelfs, de bevolking schaarde zich rond de nieuwe leiding. Die bleek ondanks de moorden meer coherent, meer assertief en meer stabiel. 

Volgens westerse bronnen zouden Israël en de VS snel door hun wapenvoorraden heen zijn, waardoor ze steeds minder kunnen terugslaan en minder verweer hebben tegen aankomende raketten. Ook die berekening was fout. Tot de dag voor het staakt-het-vuren schoot Iran dagelijks 20 à 30 kruisraketten af en een niet te schatten aantal drones. Als dit bleef duren, kwam de hele olie- en gasinfrastructuur in het Midden-Oosten in het gevaar, tot schrik van de multinationals in het Westen. 

Op het terrein werd de situatie iedere dag ongunstiger voor Trump. Dat had een directe weerslag in de VS zelf. Eind maart kwamen daar 8 miljoen betogers op straat tegen ‘Koning Trump’ en diens nationale en internationale politiek. De oorlog tegen Iran is bijzonder onpopulair. In opiniepeilingen heeft de president nog maar een derde van de ondervraagden achter zich. Dat zal te merken zijn aan de tussentijdse verkiezingen in de herfst. De Republikeinen vrezen zwaar verlies. 

“De oorlog is als een moeras dat de VS naar de diepte trekt”

Zelfs bij de ultraconservatieven – de neocons die als vertegenwoordigers van de technologiereuzen, de banken en het militair-industrieel complex de grootste oorlogsstokers zijn, verliest deze oorlog aan steun. Robert Kagan, een éminence grise van de neocons, beschreef in The Atlantic de oorlog als een moeras dat de VS naar de diepte trekt. De oorlog is, schrijft hij, niet productief en isoleert de VS voortdurend meer. 

Daarbovenop komt dat de oligarchen in de VS Trump erop wezen dat, als de oorlog verder duurde, de wereldeconomie vanaf begin mei zware slagen zou incasseren omwille van de prijs van olie en gas, de te verwachten tekorten in de voedselbevoorrading (wegens het tekort aan kunstmeststoffen) en de tekorten in producten afgeleid van de olie. 

Wanhoop en onmacht 

Trump zat muurvast. Dat was de voorbije dagen merkbaar aan zijn frustratie en woede. Hij noemde de Iraanse leiders in een post op zijn sociale media “crazy bastards”. De dag erna zou hij alle bruggen en energiecentrales opblazen en het land “terugsturen naar het stenen tijdperk waar het thuishoorde”. Weer wat later kwam het laagste van het allerlaagste toen Trump ermee dreigde “de hele Iraanse beschaving weg te maaien”. 

Frustratie is een teken van onmacht en wanhoop. Het verklaart waarom hij bijna wanhopig om onderhandelingen vroeg. In zijn perscommuniqué waarin hij het staakt-het-vuren bevestigde, vermeldt de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Seyed Abbas Araghchi dat zijn land positief reageert op “de aankondiging van de president van de Verenigde Staten dat hij het 10 punten voorstel van Iran aanvaardt als het algemeen kader voor de onderhandelingen”. En ja, in het communiqué van Trump lezen we effectief: “Het 10 punten voorstel van Iran is een werkbare basis voor onderhandelingen.” 

In plaats van een onvoorwaardelijke overgave van Iran komt een onderhandelingskader dat volledig op Iraanse leest geschoeid is

Dat programma is nochtans zeer maximalistisch. Daarin staat dat de VS moet verklaren Iran nooit meer aan te vallen, de VS moet aanvaarden dat de Straat van Hormuz onder Iraanse controle valt, dat Iran het recht heeft uranium te verrijken, dat alle sancties die sinds 1979 in voege zijn opgeheven worden, dat de VS alle basissen in de regio moet ontmantelen, dat de oorlog ook tegen Libanon stopt. 

Trump heeft in de periode van de oorlog telkens opnieuw de onvoorwaardelijke overgave van Iran geëist. Die is mijlenver weg en in de plaats komt een onderhandelingskader dat volledig op Iraanse leest geschoeid is. 

Wat is de balans voor de VS? Geen enkele doelstelling gehaald, meer dan 40 miljard dollar verspild aan drones en raketten, op dit ogenblik nog niet te tellen vliegtuigen, helikopters en oorlogsschepen beschadigd of vernietigd, 13 militaire basissen in de regio zo goed als totaal vernield, een ongeziene reputatieschade.

Winnaars 

Wie zijn de winnaars? Op de eerste plaats Iran en de Iraanse bevolking. Omdat eindelijk een einde komt aan de gruwel van de bombardementen en de aanslagen, zonder dat ingeboet is op nationale soevereiniteit. De VS hebben geen greep gekregen op het land en de bevolking. Als we overleven hebben we gewonnen, hoorden we in het begin van de oorlog. Dat is gebeurd.

En dan heb je de winnaars op het wereldtoneel. China komt in deze oorlog duidelijk sterker uit de verf. De oorlog heeft de betrouwbaarheid van de VS ondermijnd. Twee keer hebben de VS een moordcampagne georganiseerd tegen de leiders van Iran terwijl onderhandelingen volop bezig waren. Dat was in juli vorig jaar en nu, eind februari. 

Dan zijn er de andere maffiapraktijken zoals de ontvoering van president Maduro van Venezuela. Of het uitschelden van bondgenoten zoals Europa, Japan en Zuid-Korea. Of het uiterst onbeschoft beledigen van andere regeringsleiders zoals de kroonprins van Saudi-Arabië: “Haha, ziet ge hoe die mijn kont komt kussen!” 

In tegenstelling met deze praktijken heb je de immer hoffelijke Chinese leiders die nog geen enkele politieke of militaire figuur in het holst van de nacht ontvoerd of vermoord hebben. Verder is er uiteraard de groeiende economische en financiële invloed van China. 

Tijdens de Iran-oorlog ontving de Chinese premier Li Qiang 70 topmensen uit het bedrijfsleven van kapitalistische landen op het China Development Forum. De goodwill ten opzichte van China is de Financial Times niet ontgaan. De krant titelt: “De oorlog in Iran versterkt de status van de Chinese grootmacht”.

Dat was tegelijk te merken aan de opgang van de Chinese batterijproducenten. Hun kapitaalwaarde steeg tijdens de oorlog met 70 miljard dollar – allemaal investeringen van Westerse bedrijfsleiders en fondsen die sneller naar elektrificatie willen gaan want de toevoer van olie en gas blijkt niet zo zeker.

Ook Rusland haalt voordeel uit de situatie. De Iraanse controle over de Straat van Hormuz ondermijnt de vrije doorgang van olie en gas. Door die Straat komt ongeveer 20 procent van de verhandelde olie. Rusland produceert 11 procent van de olie in de wereld. Naarmate de twijfel over de olie die door de Straat moet groter wordt, stijgt het belang van de Russische olie. 

Binnen de BRICS-landen wint de meer consequente anti-imperialistische factor aan invloed

Als Rusland en Iran samenwerken – wat waarschijnlijk is, want dat doen de twee al decennia – dan kunnen ze met hun beiden een claim leggen op bijna één derde van de olie in de wereld. De vermindering van de toevoer van olie via de Straat tijdens de oorlog had al verregaande gevolgen voor de wereldeconomie. Wat zal dat dan geven? Rusland heeft nu een sterkere hefboom dan voordien om politieke eisen kracht bij te zetten.

Binnen de BRICS-landen verschuift tegelijk het evenwicht. Binnen dit samenwerkingsverband van opkomende economieën wint de meer consequente anti-imperialistische factor aan invloed. De motor daarvan is het duo China-Rusland. India is de factor die met de voeten sleept en regelmatig met een dubbele tong spreekt. 

Voor en tijdens de oorlog heeft India de zijde gekozen van de Verenigde Staten en van Israël. India heeft een hindoe-nationalistische leider, Modi, wat een weerslag heeft op de publieke opinie. Die kiest volgens polls nog altijd in meerderheid voor steun aan Israël. De bedoeling van de BRICS is onderling samen te werken om de verstikkende greep van het imperialisme tegen te gaan. De toegenomen invloed van China en Rusland maakt dat iets gemakkelijker.

Wat mogen we nu verwachten?

De impact van de oorlog tegen Iran is, net als van de oorlog in Oekraïne, slechts te begrijpen in de context van de toestand van het Amerikaans imperialisme. Toen de Sovjet-Unie in mekaar klapte, was de tijd rijp voor een unipolaire wereld – althans volgens de Verenigde Staten. 

Dat was niet eens een vrije keuze maar een gedwongen streven omdat, zoals Amerikaanse presidenten dat al herhaaldelijk zeiden: “Onze economie kan niet op zichzelf leven. Ze heeft de wereldmarkten nodig.” De eerste beweging was die naar het oosten van Europa. Inclusief de inlijving van die landen in de NAVO. Tot aan de Oekraïense grens. 

De tweede beweging was de oorlog om olie. De voorbije weken is nog maar eens gebleken hoe belangrijk de olie nog altijd is voor de wereldeconomie. Wie de olie en de oliestromen in de wereld controleert, heeft een machtig economisch wapen. Dat is de bedoeling van de oorlogen in het Midden-Oosten en van de aanval op Venezuela. 

De frustratie en de woede van Trump zijn niet alleen die van hem, maar van het systeem in verval

Tegen deze twee bewegingen ontstaan tegenstromen. Die komen op de eerste plaats van de landen uit het Zuiden die in een land als China en in een organisatie als de BRICS de kans zien zich te ontdoen van de wurggreep van het Amerikaans imperialisme. 

Zoals Fiona Hill, een vroegere veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president het zei: “De landen van het Zuiden komen in opstand. Ze zijn aan het muiten tegen het Westen.” Wie muit is per definitie een ondergeschikte. Die periode is voor het Zuiden voorbij.

De neergang van het Amerikaans imperialisme, de doodstrijd van het imperium, is onvermijdelijk. En maar goed ook. Maar intussen vecht dat imperialisme terug, met alle mogelijke middelen, ook die van genocide. Daarom is dit staakt-het-vuren slechts een pauze.

De VS kunnen het Midden-Oosten niet opgeven. Ze zullen de pauze gebruiken om te herbewapenen, om nieuwe tactieken te verzinnen, om zo mogelijk bondgenoten te winnen voor een grondoorlog. De frustratie en de woede van Trump zijn niet alleen die van hem, maar van het systeem in verval. Daarom zijn Iran en het Iraanse volk ook nu nog niet veilig. 

Afbeelding