Factcheck: de hallucinaties van Axel Ronse (N-VA) in De Afspraak
Het is een gekend fenomeen bij generatieve AI-modellen: wanneer zij het antwoord op een bepaalde vraag niet kennen, beginnen ze zogezegd te 'hallucineren'. Dat wil zeggen fictieve feiten uitvinden om de vraagsteller toch een antwoord te geven.
Opmerkelijk is dat dit fenomeen zich ook vaak voordoet bij de verdedigers van de Arizona-regering. Afgelopen week was het de beurt aan Axel Ronse (N-VA) om stevig te hallucineren. Hij beweerde in De Afspraak dat België het enige land is waar deeltijdwerkers die zorgtaken opnemen, de deeltijdse jaren toch kunnen laten meetellen voor het pensioen. Maar dit is feitelijk gewoon onjuist. Een hallucinatie, zeg maar.
Ergens begrijpelijk. Nog nooit kreeg Ronse zoveel tegenwind in een televisiestudio. Veel respect voor de andere tafelgast, auteur Heleen Debruyne, die de feitenkennis en de persoonlijkheid had om Ronse systematisch van antwoord te dienen, waardoor hij steeds meer in het nauw kwam. De aanvallen van Arizona op de pensioenen zijn immers niet inhoudelijk uit te leggen: het is gewoon een slordige maar zware aanslag op onze pensioenen, vooral bij vrouwen.
De stelling van Ronse is gewoon feitelijk onjuist
Dus ging Ronse hallucineren. "Er is geen enkel land ter wereld waar die zorg [...] financieel wordt vergoed" en "En we zijn één van de enige landen waar je deeltijds kan werken gedurende 35 jaar [...] en toch niet op uw wettelijke pensioenleeftijd moet gaan". De stelling van Ronse is dat ons pensioensysteem, als één van de weinige in Europa en de wereld, rechten geeft aan deeltijds werkenden die zorgtaken opneemt. Het probleem is: die stelling is gewoon feitelijk onjuist.
Gevolgen van deeltijds werken op pensioenmalus
Iemand die 35 jaar halftijds werkt (want dat is waarover het gesprek met Ronse ging) binnen een periode van 42 jaar zal met de hervormingen die Arizona wil doorvoeren nièt vervroegd op pensioen kunnen zonder een malus te krijgen. Een malus is een procentuele vermindering van het pensioen. Axel Ronse is dus al fout over de pensioenhervormingen van zijn eigen regering.
Er zijn immers twéé voorwaarden waaraan moet worden voldaan om hieraan te ontsnappen: 35 jaar minstens 156 gewerkte dagen per jaar hebben (wat neerkomt op een halftijdse tewerkstelling), én in totaal 7.020 gewerkte dagen hebben. Echter: 35 jaar x 156 dagen = 5.460 dagen, dus onvoldoende om vervroegd op pensioen te mogen.
Je moet maar liefst 45 (!) loopbaanjaren hebben om als halftijds werkende te komen aan die voorwaarde van in totaal minimaal 7.020 gewerkte dagen. Is dat niet zo, dan verlies je maar liefst 5 procent van je pensioen per ontbrekend jaar als je vóór 67 jaar stopt.
Axel Ronse is al fout over de pensioenhervormingen van zijn eigen regering
Een vrouw die begint te werken op haar achttiende, vier jaar heeft waarin ze niet aan minimaal 156 gewerkte dagen komt, en daarnaast een halftijdse job combineert met zorgtaken in het gezin, komt dus nooit aan voldoende gewerkte dagen om voor haar 67e te kunnen stoppen. Daarbij moet je het geluk hebben dat je al die jaren meteen een job vindt, en nooit eens te weinig uren presteert.
Met andere woorden: met de hervormingen van Arizona zullen deze mensen zwaar moeten inleveren op hun pensioen, of moeten werken tot 67 jaar. Zelfs als dat een carrière van 49 jaar betekent.
Waardering van zorg in onze buurlanden
Bovendien is het dus onjuist dat zorgtaken in andere landen niet op de een of andere manier worden vergoed of meegeteld bij de pensioenberekening, zoals Ronse beweerde. Méér nog: al onze buurlanden, en ook Spanje, Italië, Portugal en alle Scandinavische landen, hebben systemen die dat wél doen. En vaak veel beter dan in België. We beginnen bij onze buurlanden.
In Duitsland kent het publieke pensioenstelsel al jarenlang een systeem waarbij ouders (vaak vrouwen) die deeltijds gaan werken - of zelfs helemaal stoppen met werken - om voor hun kinderen te zorgen, die jaren tóch kunnen laten meetellen alsof ze gewerkt hebben. Er is ook geen penalisatie (zoals onze malus) voor loopbaanjaren waarin men deeltijds werkt. Hoewel het pensioen uiteraard wel op dat lagere deeltijdse loon wordt berekend, maar dat is ook in België het geval. Het systeem in Duitsland is dus opmerkelijk beter voor deeltijds werkenden met zorgtaken.
Al onze buurlanden, en ook Spanje, Italië, Portugal en alle Scandinavische landen, hebben systemen die dat wél doen
Het Franse basispensioen wordt berekend op de 25 beste loopbaanjaren, en élk kwartaal waarin een absoluut minimum werd verdiend (ongeacht het aantal uren) telt volledig mee voor het pensioen. Dit systeem is dus veel beter voor deeltijds werkenden met zorgtaken dan het huidige Belgische systeem, en zeker dan wat Arizona ervan wil maken.
Van onze buurlanden heeft Nederland de meest negatieve pensioenwetgeving voor mensen die voor hun 67e willen stoppen met werken. Maar dan nog telt élk loopbaanjaar, ongeacht het aantal werkuren, mee voor het AOW, het basispensioen van de overheid. Daarboven bestaan er per sector (of soms per bedrijf) regelingen waardoor vervroegd pensioen bij een langere loopbaan of zwaar werk mogelijk is. En daar zit geen penalisering van 'zorgjaren' bij. Over het algemeen kan je zeggen dat werknemers er wel slechter aan toe zijn dan in België, maar er zijn geen afstraffingen voor deeltijds werkenden met zorgtaken. Deeltijds werken is trouwens in Nederland veel meer de norm dan bij ons, helaas vaak ook ongewild.
En verder in Europa?
Ook in andere Europese landen wordt rekening gehouden met zorgtaken, en wordt deeltijds werken niet extra bestraft. Zo heeft Spanje in 2023 het tegenovergestelde gedaan van wat Arizona doet: sinds dat jaar bouwen deeltijds werkenden evenveel pensioenjaren op als voltijds werkenden. Bovendien kan je tot drie jaar voltijdse afwezigheid voor kinderzorg, integraal laten meetellen als jaren waar er effectief werd bijgedragen tot het pensioen.
Ook in Portugal worden zorgperiodes expliciet erkend als bijdrageperiodes voor het pensioen: daar heb je slechts vijftien jaar nodig met 120 (voltijdse) werkdagen om een volledig pensioen te krijgen. Daarbij mogen jaren met minder dan 120 werkdagen worden samengeteld om een volledig jaar te behalen.
In Finland krijg je zelfs een pensioenbonus voor de jaren dat je zorgtaken opneemt voor kinderen
In het Italiaanse pensioenstelsel tellen periodes van moederschapsverlof, militaire dienst, ziekte en kinderopvoeding mee in de pensioenberekening. Het bijzondere aan het Italiaanse systeem is dat er specifieke regels zijn voor vrouwen: moeders krijgen twaalf maanden extra pensioenrechten per kind (met een maximum van 24 maanden) vóór de standaard pensioenleeftijd. Ook periodes van moederschapsverlof buiten een arbeidsverhouding worden meegeteld voor het pensioen, mits de betrokkene ten minste vijf jaar werkervaring heeft.
De Scandinavische landen
Veruit de meest gunstige regelingen vinden we in de Scandinavische landen. In Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland en IJsland worden zorgperiodes - op verschillende manieren - wel degelijk meegeteld als bijdragejaren voor het pensioen. In IJsland en Denemarken is dat onbeperkt. En in Finland krijg je zelfs een pensioenbonus voor de jaren dat je zorgtaken opneemt voor kinderen: het fictieve loon waarop de pensioenrechten voor die periode worden berekend, wordt er met 21 procent verhoogd.
In Zweden worden zorgperiodes van kinderen jonger dan vier jaar volledig meegeteld als loopbaanjaren voor het pensioen. Hetzelfde geldt voor halftijdse prestaties met kinderen jonger dan tien jaar. En ook uitkeringen voor zorg tellen integraal mee voor het pensioen: de overheid betaalt er zelfs sociale zekerheidsbijdragen op.
Met andere woorden: de uitspraken van Axel Ronse zijn complete leugens of hallucinaties - afhankelijk van de vraag of hij de moeite deed het op te zoeken en dan te liegen, of dat hij gewoon ter plekke feiten heeft uitgevonden. Bovendien kan een eenvoudige vergelijking tussen de zorgsystemen in Europese landen zelfs heel inspirerend zijn voor het uitdenken van een ideaal systeem bij ons?
Hoe zorg waarderen?
Want wat is de bedoeling? Wil men ouders aanzetten om allebei voltijds te gaan werken, en de kinderzorg, het huishouden, etc. te socialiseren? Zorg dan voor voldoende kwaliteitsvolle kinderopvang, publieke wasserettes en wijkkeukens, beter vergoede schoonmaakhulp, en ga zo maar verder. Zorg dat in alle wijken zorgcentra worden ingericht, waarbij ouders terechtkunnen voor opvang en ondersteuning waar het nodig is. Neem dan zoveel mogelijk taken weg bij individuele gezinnen, en organiseer ze collectief.
Maak goede collectieve voorzieningen, maar ook rechten voor gezinnen die bepaalde zorgtaken zélf willen opnemen
Of wil men erkennen dat het runnen van een huishouden ook arbeid is: kies dan voor systemen in Duitsland of de Scandinavische landen waar die zorgtaken expliciet erkend worden als arbeid, waartegenover vergoedingen, uitkeringen en pensioenrechten staan.
Of maak, zoals in Zweden, IJsland of Finland, een mix van beide systemen: goede collectieve voorzieningen, maar ook rechten voor gezinnen die bepaalde zorgtaken zélf willen opnemen. In die landen liggen de inkomensverschillen tussen mannen en vrouwen het laagst, en is er de beste balans tussen betaalde arbeid en kiezen voor zorg - dat geldt ook voor mannen trouwens.
Laat het duidelijk zijn, de hervormingen van Arizona hebben maar één doel: besparen op pensioenen, en mensen tegen elkaar opzetten. Mannen tegen vrouwen, ambtenaren tegen werknemers, gepensioneerden tegen werkenden, jongeren tegen ouderen. Er zit geen enkele andere visie achter, laat staan dat het een zorgende visie zou zijn. Het gevolg is een zware aanslag op onze pensioenen, in het bijzonder voor vrouwen. En als Ronse of anderen daar toch proberen tegen te ageren, dan vervallen ze in leugens en hallucinaties.
