Drie jaar na de franchisering van Delhaize: een sector op de knieën
Van bij het begin waarschuwden we als vakbond dat de gevolgen van de franchisering van 128 Delhaize-winkels verder zouden reiken dan Delhaize alleen. Die waarschuwing blijkt vandaag helaas terecht. De franchisering heeft niet alleen de arbeidsvoorwaarden van duizenden werknemers onder druk gezet, maar ook een neerwaartse dynamiek in de hele sector op gang gebracht.
Bij Delhaize zelf zagen we de afgelopen jaren praktijken die moeilijk te negeren zijn. Werknemers kwamen onder druk te staan om te vertrekken omdat hun historisch opgebouwde loon- en arbeidsvoorwaarden voor veel franchisenemers “te duur” zouden zijn. In plaats van erkenning voor hun ervaring en inzet, werden sommigen gedwongen hun ontslag te ondertekenen.
Van bij de start pleitte ACV Puls voor een sociaal plan zodat nieuwe franchisenemers met een propere lei konden beginnen. Dat voorstel werd afgewezen. De gevolgen daarvan voelen werknemers vandaag nog altijd.
Toename van ontslagen
Daarnaast zien we een sterke toename van ontslagen onder het mom van medische overmacht. Vooral oudere werknemers, die na jaren trouwe dienst kampen met gezondheidsproblemen, worden op die manier op een weinig respectvolle manier uit het bedrijf geduwd.
Zondagswerk is uitgegroeid tot een nieuw businessmodel
Ook het zondagswerk is uitgegroeid tot een nieuw businessmodel. Vrijwel alle gefranchiseerde Delhaize-winkels zijn vandaag de hele zondag open, terwijl de wet duidelijk stelt dat personeel enkel op zondagvoormiddag mag werken, behalve in toeristische zones. Wanneer zoveel winkels tegelijk de regels naast zich neerleggen, gaat het niet langer om individuele overtredingen. Dan wordt het een systeem.
Tegelijkertijd verdwijnt het sociaal overleg in de winkels. Waar vakbonden vroeger een vanzelfsprekende gesprekspartner waren, heerst vandaag vaak stilte - of zelfs open afkeer. De stem van werknemers raakt steeds verder uit het beslissingsproces.
Druk op hele sector
Maar de gevolgen blijven niet beperkt tot Delhaize. De franchisering heeft druk gezet op de hele sector. Andere spelers openen vaker op zondag, flexibiliteit wordt steeds verder opgerekt en regels worden steeds vaker genegeerd omdat “anderen het ook doen”.
Het sectoroverleg in de grootdistributie zit ondertussen volledig vast. Een nieuw sectorakkoord blijft uit. In plaats daarvan moeten we winkel per winkel onderhandelen over lonen, uurroosters en werk-privébalans. Voor een sector met duizenden werknemers is dat onwerkbaar en het leidt onvermijdelijk tot versnippering.
Een kassierster in de ene winkel verdient minder dan in een andere, terwijl het werk exact hetzelfde is
Ook een ander oud probleem blijft aanslepen: de talloze verschillende paritaire comités in de sector waarin vakbonden en werkgevers afspraken maken over de lonen, arbeidsvoorwaarden en regels. Vandaag verdient een kassierster of rekkenvuller in de ene winkel minder dan in een andere, terwijl het werk exact hetzelfde is. In 2026 is dat moeilijk te verantwoorden. Gelijk loon voor gelijk werk zou een evidentie moeten zijn.
Intussen stapelen de structurele uitdagingen zich op: digitalisering, personeelstekorten, stijgende werkdruk en een flexibiliteit die voor veel werknemers onhoudbaar wordt. Toch weigert sectorfederatie Comeos tot vandaag een open debat over de toekomst van de retail.
Koerswijziging
Daarom is het tijd voor een koerswijziging. De sector heeft nood aan echt sociaal overleg en aan een toekomstplan voor de Belgische retail. Werknemers moeten mee aan tafel zitten, want wie elke dag in de winkels staat, weet beter dan wie ook wat werkt en wat niet.
Daarnaast moet ook de wildgroei aan winkels bespreekbaar worden. In een klein land als België is de hyperconcurrentie tussen supermarkten niet langer houdbaar. Deze zet marges onder druk, verslechtert arbeidsvoorwaarden en ondermijnt het respect voor regels.
De Belgische retail heeft nood aan een koerswijziging
Tot slot moet de wet opnieuw ernstig genomen worden, zeker rond zondagswerk. Controles moeten effectief gebeuren en sancties moeten hoog genoeg zijn zodat overtredingen niet langer dan een berekend bedrijfsrisico kunnen worden ingecalculeerd.
Drie jaar na de franchisering van Delhaize is de conclusie hard maar duidelijk: de keuze voor dit model heeft de hele sector in een neerwaartse spiraal geduwd en werknemers betalen daarvoor de prijs.
De Belgische retail heeft nood aan een koerswijziging. Anders dreigen we af te stevenen op een sector die draait op flexibiliteit, onzekerheid en overtredingen, in plaats van op kwaliteit, vakmanschap en eerlijke jobs.
Kristel van Damme is sectorverantwoordelijke retail voor ACV Puls.
