N-VA wil voorwaardelijk leefloon bij mensen met verslaving
In een aflevering van De Afspraak op 5 januari stelde Valerie Van Peel (N-VA): “Als we die mensen elke maand een werkloosheidsuitkering geven, dan kan die persoon elke maand zijn verslaving bekostigen en kijken we er voor de rest niet naar om." Daarom zouden OCMW’s, volgens haar, behandelingen voor verslavingen als voorwaarde moeten kunnen stellen voor een leefloon.
Ze probeert het vervolgens nog in een humaan jasje te steken door eraan toe te voegen: “Bij sommige verslaafden is een behandeling hopeloos, maar bij heel veel verslaafden is een behandeling mogelijk. (...) We gaan die mensen en hun kinderen weer hoop geven. We gaan ze weer proberen op te tillen."
Het intrekken van een leefloon bij mensen die al in een zeer onstabiele situatie zitten
Maar het intrekken van een leefloon bij mensen die al in een zeer onstabiele situatie zitten, maakt de kans op herstel juist kleiner. Onderzoek toont aan dat een stabiele leefsituatie, met inkomen en huisvesting, juist een basisvoorwaarde is om herstel mogelijk te maken. Wanneer je dat weghaalt draag je bij aan verdere sociale ontwrichting, armoede en dakloosheid.
Programma’s als ‘Housing First’ tonen het belang van stabiele huisvesting expliciet aan. Dit is een internationaal sociaal ‘experiment’, dat ook in België actief is en “streeft naar snelle beëindiging van dakloosheid door meer te durven inzetten op huisvesting en begeleiding”.
90 procent van de mensen die Housing First aan een woning hebben geholpen slagen erin na twee jaar nog altijd hun woonst te behouden. Ook stelt de organisatie een verbetering vast bij hun huurders op het vlak van mentale gezondheid.
Nu ligt er daadwerkelijk een maatregel op tafel om de wensen van de N-VA werkelijkheid te maken. Daarom roepen de verenigingen verslavingszorg en het Belgisch Netwerk Armoedebestrijding minister Van Bossuyt op tot overleg. De Coalitie voor een humaan OCMW sluit zich bij hun initiatief aan.
Ernstige chronische ziekte
Mensen met een verslaving hebben een chronische psychische aandoening waarbij ze geholpen moeten worden. Daarover bestaat ruime medische consensus. Net zoals bij andere ernstige psychische aandoeningen gaat verslaving vaak gepaard met andere psychische, sociale en somatische problemen en verloopt herstel grillig en zelden lineair. Toch behandelt dit debat verslavingen anders dan andere psychische aandoeningen.
Inge Temmerman, voorzitter van de Vlaamse Vereniging Behandelcentra Verslaafdenzorg (VVBV), legt de vinger op de zere plek: “We koppelen de uitkering van mensen met een klinische depressie, schizofrenie of bipolaire stoornissen toch ook niet aan het “succes” van hun behandeling. Waarom zouden we dat bij verslaving wél doen?”
Ellenlange wachtlijsten
De ondertekenaars van de oproep benadrukken ook dat het “problematisch is om behandeling als voorwaarde te stellen in een zorgsysteem dat vandaag structureel overbelast is”. Wachtlijsten zijn de norm, niet de uitzondering. Een behandeling opleggen terwijl die niet tijdig of passend beschikbaar is, schuift de verantwoordelijkheid door naar mensen die daar het minst vat op hebben.
Daarnaast hebben mensen met een verslaving vaak complexe en langdurige problemen waar het huidige zorgsysteem niet altijd goed kan opvangen. Door mensen te dwingen een behandeling te zoeken in dit systeem is de kans groot dat ze tussen de mazen van het net vallen. Wanneer een leefloon daarbovenop ook nog eens wegvalt “duw je mensen niet richting herstel maar richting dakloosheid, illegaliteit en verdere ontwrichting”, volgens Temmermans van het VBVV.
Naar een haalbaar en menselijk beleid
De netwerken voor armoedebestrijding wijzen al jarenlang op de tekortkomingen van het GPMI-systeem. “Praktijkervaring toont aan dat sanctionering in de vorm van opschorting van het leefloon in het kader van het GPMI te allen prijzen te vermijden is omdat het niet responsabiliseert en geen enkel aangetoond positief effect heeft”, benadrukt Caroline Van der Hoeven, coördinatrice van het Belgisch Netwerk Armoedenbestrijding.
“Het heeft echter wel aantoonbaar negatieve gevolgen (angst, diepere armoede, dakloosheid), en dit voor het volledige gezin”, voegt Van der Hoeven eraan toe. Dwang door middel van een zorgbevel staat haaks op de aard van het GPMI als een gezamenlijk ontwikkeld begeleidingsinstrument.
De ondertekenaars sluiten zich aan bij de minister wat betreft het belang van actieve en aanklampende begeleiding van mensen met een verslavingsproblematiek. Maar een beleid dat inzet op zulke begeleiding kan alleen slagen als die begeleiding onvoorwaardelijk is, en dus niet gekoppeld aan sancties of het verlies van bestaansmiddelen.
Daarnaast moet het vertrekken van haalbare doelen en inzetten op de stabiliteit van andere levensdomeinen zoals wonen. Ook vragen ze om een menselijke benadering. Beleid moet mensen respectvol en actief blijven benaderen en perspectief bieden.
