Opinie

Nee, professor Duyck, maatregelen van Demir gaan structureel probleem in hoger onderwijs niet oplossen

Foto: Paul Van Welden, Wikimedia Commons / CC-BY-SA 4.0

maandag 2 februari 2026 - 15:37

Anna Dijkema

Terwijl de Vlaamse regering miljoenen schrapt in het hoger onderwijs, wil minister van Onderwijs Zuhal Demir studenten strenger gaan afrekenen op hun studievoortgang. Maar aan studenten die ernaast werken, ziek zijn of het financieel moeilijk hebben, wordt zo vooral de uitgang gewezen. Onderwijs wordt een overleefomgeving.

Midden in de examenperiode werd bekendgemaakt dat Zuhal Demir, minister van Onderwijs, een pakket nieuwe maatregelen in petto heeft voor het hoger onderwijs. Onderwijsexpert Wouter Duyck onderschrijft deze maatregelen en stelt dat ze een positief effect zullen hebben in een artikel van het Nieuwsblad. Tegelijk wijst hij erop dat ook andere structurele problemen, zoals het toenemende aantal studentenjobs, het slagingspercentage onder druk zetten.[1]

Volgens de nieuwe maatregelen zouden studenten voortaan nog maar vier examenkansen per vak krijgen. Wie niet slaagt voor minstens 80 procent van zijn studiepunten, krijgt bindende voorwaarden opgelegd. Daarnaast zou iedereen verplicht worden om zich in te schrijven voor minstens 54 studiepunten per jaar.[2]

Structurele onderfinanciering

Beursstudenten worden extra hard getroffen. Wie twee jaar op rij slecht presteert, riskeert zijn beurs te moeten terugbetalen.[3] Deze plannen komen bovenop het feit dat de minister in oktober aankondigde 80 miljoen euro te willen besparen op hoger onderwijs. Door die besparing zouden onder andere al 20.000 studenten sowieso hun beurs verliezen.

In plaats van de verantwoordelijkheid bij ons te leggen, moet de minister eerst haar eigen verantwoordelijkheid opnemen

Ik ben akkoord met de structurele problemen in het (hoger) onderwijs die professor Duyck aankaart. Dat valt echter niet te rijmen met deze nieuwe maatregelen. Zij gaan die structurele oorzaken immers niet aanpakken, maar dreigen juist een groot aantal studenten uit het hoger onderwijs te duwen. In plaats van de verantwoordelijkheid bij ons te leggen, moet de minister eerst haar eigen verantwoordelijkheid opnemen.

Het probleem is niet dat studenten op enkele jaren tijd plots dommer of minder gemotiveerd zijn geworden. Het Nieuwsblad schrijft: “Van de studenten die in 2021 aan een bachelor begonnen, slaagde amper 28 procent erin om het diploma binnen de voorziene studieduur te behalen. In 2008 was dat nog 36 procent.” Tegelijkertijd ontvangen onderwijsinstellingen vandaag bijna 2.000 euro minder per student dan in 2008.

De gevolgen zijn duidelijk: er zijn minder middelen voor omkadering, investeringen in infrastructuur of in studentenvoorzieningen. Het resultaat daarvan is dat de onderwijskwaliteit daalt. En minister Demir? Die deed daar met de besparing van oktober 2025 nog een schepje bovenop. Volgens de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) zorgt die besparing er voor dat er potentieel 150 voltijdse banen verdwijnen. Nog minder personeel dus.

Stijging kosten voor studenten

Bovendien leidt de structurele onderfinanciering tot een sterke stijging van de kosten voor studentenvoorzieningen. Dit jaar betaalt een kotstudent gemiddeld zo’n 17.000 euro om een jaartje te kunnen studeren. Een vanzelfsprekend gevolg, zoals ook Duyck zelf aangeeft, is de aanzienlijke toename van studentenarbeid de afgelopen jaren.

In 2025 werd het toegestane aantal uren studentenarbeid zelfs opgetrokken tot 650 uur per jaar, wat neerkomt op ongeveer 80 gewerkte dagen. Dit beleid werd onder meer door de N-VA toegejuicht. Steeds meer studenten worden door de stijgende studiekosten verplicht om te werken naast hun studies. De overheid faciliteert dit door het aantal toegelaten werkuren te verhogen, maar koppelt hier tegelijk strengere studievoorwaarden aan. Dat is allesbehalve een logische keuze en heeft desastreuze gevolgen.

De nieuwe maatregelen zijn fundamenteel oneerlijk. Studenten die moeten werken, kampen met ziekte, mentale moeilijkheden ervaren of simpelweg tegenslag hebben, zijn niet meer welkom in het hoger onderwijs. Het zullen die studenten zijn die eerst getroffen worden door deze maatregelen.

Studenten die genoodzaakt zijn om te werken en dus minder tijd kunnen steken in hun studies, zullen door de nieuwe studievoortgangsmaatregelen extra getroffen worden. De maatregelen zullen niet zozeer de resultaten beïnvloeden, maar wel de druk aanzienlijk verhogen.

Het hoger onderwijs is geen leeromgeving meer, maar een overleefomgeving

En dat geldt nog meer voor studenten met een beurs, die het zich gewoon niet kunnen permitteren om die eventueel te moeten terugbetalen. Toch zijn het juist die studenten voor wie de drempel verhoogd wordt. Het hoger onderwijs is geen leeromgeving meer, maar een overleefomgeving. Met deze maatregelen zet Demir een beleid in gang dat sociale uitsluiting versterkt.

Studeren mag als het rendabel is

Achter deze maatregelen schuilt een duidelijke ideologie: studeren mag, zolang het snel, efficiënt en rendabel verloopt. Studenten die hier moeilijkheden bij ervaren, zijn niet welkom in het hoger onderwijs en worden geacht hun ‘productiviteit’ elders in te zetten, met name op de arbeidsmarkt.

Net daar wringt het schoentje. Onderwijs vormt de hoeksteen van onze samenleving. Het is geen winstmodel, maar een maatschappelijke investering. Onderwijs zal altijd geld kosten, en precies daarom is het een bewuste politieke keuze om erin te investeren en iedereen, ongeacht achtergrond, een gelijkwaardige kans te bieden.

Dus, beste meneer Duyck, ik ben het eens dat de negatieve resultaten in het hoger onderwijs voortkomen uit structurele problemen. Maar deze problemen moeten dan ook structureel worden aangepakt. De maatregelen van vandaag lossen niets fundamenteels op. Ze sluiten studenten uit, terwijl de kern van het probleem onaangeroerd blijft. We moeten investeren in onderwijs, om te investeren in de toekomst van onze samenleving.

Anna Dijkema is studentenvertegenwoordiger UGent