Hoe Israël en de VS via ‘shockdoctrine’ Gaza hertekenen en besturen
Het comité van Palestijnse technocraten dat belast is met het bestuur van Gaza gaat binnenkort aan de slag in de Gazastrook. Het door de VS goedgekeurde zogenaamde ‘technocratisch comité’ zal echter verantwoording moeten afleggen aan de onlangs opgerichte ‘Board of Peace’ (Vredesraad) onder leiding van Donald Trump.
Palestijnse facties hadden dat technocratisch comité eerder afgewezen en klasseerden het toen als een herhaling van het Britse mandaat (1920-1948) en als een nieuwe vorm van koloniale overheersing. Het Palestijnse standpunt is intussen echter drastisch veranderd.
De Palestijnen zullen jaren nodig hebben om te herstellen en hebben intussen hun prioriteiten herschikt
Vandaag spreken alle Palestijnse facties wél hun steun uit voor het technocratisch comité. Zelfs Hamas verklaarde dat het bereid is het bestuur van Gaza over te dragen aan dat bestuursorgaan, ondanks het feit dat het ondergeschikt is aan Trumps Vredesraad.
Shockdoctrine
Dat de Palestijnen dit nieuwe feit aanvaarden, is verrassend. Het komt er echter na twee jaar van ongekende verwoesting en menselijk leed voor het Palestijnse volk in Gaza, én na de systematische diefstal van land, het geweld door kolonisten en de ontheemding van tienduizenden Palestijnen uit hun huizen op de Westelijke Jordaanoever.
Die twee jaar hebben schokgolven veroorzaakt in de Palestijnse samenleving en politiek. De Palestijnen zullen jaren nodig hebben om te herstellen en hebben intussen hun prioriteiten herschikt.
De aankondiging van de technocratische commissie volgde op meerdere bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van Palestijnse facties. Die facties waren eerder overeengekomen dat een dergelijke commissie moest worden gevormd door een presidentieel decreet van Mahmoud Abbas, hoofd van de Palestijnse Autoriteit (PA), en dat ze verantwoording zou afleggen aan de PA.
Die visie werd echter terzijde geschoven ten gunste van de Israëlische optiek: noch Hamas, noch de PA mochten de leiding over de Gazastrook krijgen.
Het feit dat de Palestijnen zich bij deze situatie hebben neergelegd, is geen toeval, en het begon niet met Gaza. De Canadese auteur Naomi Klein noemt het de ‘shockdoctrine’. Het gaat om een bewuste strategie die in de loop van tientallen jaren over de hele wereld werd geperfectioneerd.
Deze ‘shockdoctrine’ legt samenlevingen een beleid op nadat ze een extreme collectieve schok hebben ondergaan. Een schok waardoor ze niet meer in staat zijn om weerstand te bieden.
In haar boek traceert Klein de praktijk van de ‘shockdoctrine’ terug tot de door de VS gesteunde militaire coup in Chili (1973). De CIA orchestreerde toen een staatsgreep tegen de democratisch gekozen socialistische president Salvador Allende en installeerde een militaire dictatuur onder generaal Augusto Pinochet.
De ‘shockdoctrine’ is een bewuste strategie die in de loop van tientallen jaren wereldwijd werd geperfectioneerd
De militaire junta van Pinochet leidde tot een donkere periode in de Chileense geschiedenis: twaalf jaar lang werden mensen gemarteld en/of standrechtelijk geëxecuteerd. Duizenden opposanten ‘verdwenen’.
Het was ook de periode waarin Pinochet een radicaal vrijemarktbeleid invoerde. Grote industrieën werden geprivatiseerd en door de overheid gesubsidieerde publieke diensten, zoals brood en melk op scholen, werden afgeschaft.
Dit beleid werd ingevoerd op persoonlijk advies van de Amerikaanse vrijemarkteconoom Milton Friedman. Friedman was de theoreticus van de neoliberale economie. Hij was het die naar verluidt het beleid van Pinochet in Chili omschreef als een vorm van ‘shock treatment’.
Nu wordt het toegepast in Gaza – en later mogelijk in de rest van de wereld.
Maak kennis met de technocraten
Het technocratisch orgaan, de Nationale Commissie voor het Bestuur van Gaza (NCAG), bestaat uit 13 Palestijnen, allemaal afkomstig uit de Gazastrook. Elk van hen is verantwoordelijk voor een bepaalde bestuurlijke portefeuille. Samen moeten ze functioneren als een soort lokale overheid, een ‘veredeld’ gemeentebestuur.
Het NCAG wordt geleid door Ali Shaath, een Palestijnse ingenieur en zakenman uit Khan Younis in het zuiden van Gaza. Hij was van 1995 tot 2004 vice-minister van Planning van de PA en later, van 2004 tot 2016, vice-minister van Transport. Ondanks zijn nauwe banden met de PA-leiding heeft hij geen bekende politieke banden.
De NCAG zal functioneren als een soort lokale overheid, een ‘veredeld’ gemeentebestuur
Het comité omvat ook figuren met sociale geloofwaardigheid in Gaza en zonder een openbaar politiek profiel, zoals Hana Tarazi. Zij is aangesteld voor de portefeuille Vrouwenzaken. Ze staat bekend als de eerste vrouwelijke christelijke advocaat in Gaza die werkzaam is bij islamitische shariarechtbanken. Die rechtbanken doen uitsluitend uitspraken in familiegeschillen.
Andere leden hebben een belangrijke sociale rol in Gaza en hebben wél politieke banden met derde partijen. Een van hen is Aed Yaghi, een arts die belast is met de portefeuille gezondheidszorg. Hij stond aan het hoofd van de Gazaanse afdeling van de Palestinian Medical Relief Society en is een leidende figuur in het Palestinian National Initiative (PNI). De PNI is een Palestijnse, centrumlinkse partij, onder leiding van de Palestijnse politicus Mustafa Barghouthi.
Andere leden van het comité zijn afkomstig uit het bedrijfsleven, zoals Ayed Abu Ramadan. Hij is verantwoordelijk voor economie en handel. Abu Ramadan was voordien directeur van de Palestijnse Islamitische Bank en hoofd van de Gazaanse Kamer van Koophandel. Daar zette hij zich in om subsidies van de Wereldbank veilig te stellen voor de particuliere sector in Gaza.
Zijn profiel wijst erop dat zijn aanpak het neoliberale economische beleid dat de PA na de Tweede Intifada invoerde zal voortzetten.
Andere commissieleden worden gerekend tot het dissidente kamp binnen Fatah, rond Muhammad Dahlan, die in 2011 door president Abbas uit Fatah werd gezet. Onder hen zijn ook Jabr Daour, verantwoordelijk voor onderwijs, Husni Mughni, belast met tribale aangelegenheden, en zelfs de voorzitter, Ali Shaath.
Het meest controversiële lid van het technocratische comité van Gaza is Sami Nasman. Hij krijgt de portefeuille Veiligheid. Nasman is een gepensioneerde generaal van de veiligheidstroepen van de PA. Hij verliet Gaza nadat Hamas in 2007 de macht in de Gazastrook had overgenomen. Hij is al zijn hele leven lid van Fatah en is een van de meest hardlijnige tegenstanders van het Hamas-bewind in de Gazastrook. Hamas beschuldigde hem ervan in de jaren negentig arrestatiecampagnes tegen haar leden te hebben gevoerd.
Hij zou zich ook verzet hebben tegen het Gazabeleid van Hamas na de breuk met Fatah in 2007. De Arabische krant Asharq al-Awsat citeerde bronnen dichtbij Nasman die eerdere beschuldigingen tegen hem ontkenden. Zij beschouwen de geruchten als “onderdeel van uitgewisselde beschuldigingen in de context van Palestijnse verdeeldheid”.
Het meest controversiële is niet wie er deel van uitmaakt, maar dat het ondergeschikt is aan Trumps koloniale Vredesraad
De samenstelling van het comité bevat genoeg controversiële namen om Palestijnen – en met name Palestijnse facties – ertoe te brengen de huidige samenstelling van het comité te verwerpen, ook al zijn er enkele onafhankelijke namen bij van mensen met een bekende aanwezigheid in Gaza. Onder andere omstandigheden zouden ze dat ook ongetwijfeld doen.
Het meest controversiële aspect van de NCAG is echter niet wie er deel van uitmaakt, maar het feit dat het comité ondergeschikt is aan Trumps koloniale, mandaatachtige Vredesraad. Het uitvoerend comité van de Vredesraad bestaat uit Trumps schoonzoon Jared Kushner, Trumps gezant voor het Midden-Oosten Steve Witkoff, en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio.
Alle drie zijn ze uitgesproken pro-Israël. Het andere lid van het uitvoerend comité is de voormalige Britse premier Tony Blair. Hij was onder meer verantwoordelijk voor de invasie en de vernietiging van Irak.
Het onaanvaardbare accepteren
De omstandigheden waaronder de NCAG tot stand is gekomen, geven haar weinig speelruimte om de rampzalige omstandigheden van de Palestijnen in Gaza te verlichten zonder medewerking van Israël. In feite betekent dit dat ze zich zullen moeten neerleggen bij de Israëlische voorwaarden.
Die verschuiving in prioriteiten toont aan dat de Palestijnen in een ‘overlevingsmodus’ verkeren
En dat terwijl Israël er volgens het Wereldvoedselprogramma zelfs niet in geslaagd is zijn verplichtingen na te komen in de huidige fase van het staakt-het-vuren. Minder dan de helft van de overeengekomen hoeveelheid hulp kon Gaza bereiken. Israël heeft ook de invoer van bouwmaterialen geblokkeerd en is doorgegaan met dodelijke aanvallen in de Gazastrook.
Toch blijken de Palestijnse facties die eerder hadden geëist dat de nieuwe autoriteit in Gaza onder toezicht van de VN zou staan, intussen bereid om een commissie te vormen die volledig afhankelijk is van Israël, van Trump en van zijn Vredesraad.
Die verschuiving in prioriteiten toont aan dat de Palestijnen in een ‘overlevingsmodus’ verkeren, een toestand die het resultaat is van een collectieve schok.
Wat na 7 oktober gebeurde in Gaza, was de vernietiging van een hele samenleving
Chili (1973) was de eerste testcase, maar Klein identificeerde soortgelijke processen ook elders. Samenlevingen werden eerst blootgesteld aan extreem-traumatische interventies, en kregen daarna een impopulaire politieke en economische realiteit opgedrongen.
Argentinië moest deze behandeling slikken na een soortgelijke militaire coup in 1976. Irak draaide er voor op na de VS-invasie in 2003. Het gebeurde zelfs in de eigen VS, na de aanslagen van 11 september 2001.
Maar wat er na 7 oktober in Gaza gebeurde, was veel meer dan een ‘schok’; het was de vernietiging van een hele samenleving. Het Palestijnse sociale en politieke weefsel werd zwaar verminkt.
Ook buiten Palestina vinden we andere toepassingen van de shockdoctrine. De Israëlische genocide veroorzaakte schokgolven door de hele wereldorde en opende de deur naar een nieuwe wereld die inmiddels in Davos werd ingewijd. Craig Mokhiber omschreef die nieuwe situatie als “een wereld op zijn knieën”.
Na meer dan honderd jaar verzet tegen kolonialisme hebben de Palestijnen geen andere keuze dan het onaanvaardbare te accepteren
Te midden van deze tektonische verschuivingen voelen de Palestijnen zich in de steek gelaten door de wereld. Hun leven wordt behandeld alsof ze pionnen zijn in de handen van de nieuwe mondiale spelers. En dat terwijl hun eigen politieke krachten versnipperd blijven, in bedwang worden gehouden, gecoöpteerd of gedecimeerd.
Het resultaat is dat Palestijnen, na meer dan honderd jaar verzet tegen kolonialisme, vandaag geen andere keuze hebben dan het onaanvaardbare te accepteren.
Deze tekst verscheen eerder op Mondoweiss. De vertaling is van Jan Reyniers.
