Overleven in de vrieskou: Brussel kraakt onder de daklozencrisis
De winter is onverbiddelijk voor wie geen dak boven het hoofd heeft. In Brussel is de situatie momenteel kritiek: de bestaande noodopvang is volledig verzadigd. Hoewel er de afgelopen dagen koortsachtig is gezocht naar extra plaatsen in sporthallen en schoolgebouwen, staan er nog steeds honderden mensen in de kou.
Het aantal dak- en thuislozen in onze hoofdstad is in acht jaar tijd bijna verdrievoudigd, van 3.500 in 2016 naar bijna 10.000 in 2024. Deze explosieve stijging wordt gevoed door een falend federaal beleid, waarbij zelfs asielzoekers die recht hebben op opvang, dwingend de straat op worden gestuurd.
De huidige noodmaatregelen lijken meer op een administratieve stoelendans dan op een structurele oplossing
De huidige noodmaatregelen lijken meer op een administratieve stoelendans dan op een structurele oplossing. Op 25 december opende een sportzaal in Elsene de deuren voor tachtig mannen, maar zij moesten daar weer weg omdat de school heropende. Nu kunnen ze tot 9 januari terecht in een ander sportcentrum.
Ook de NMBS stelt een ruimte in Brussel-Zuid open, maar van echt comfort is er geen sprake. Mensen slapen er noodgedwongen op de zitjes van de reizigers. Het is een tijdelijke service om te voorkomen dat mensen letterlijk doodvriezen, maar het biedt geen waardig onderdak of rust.
Aanslag op de gezondheid
Leven op straat bij vriestemperaturen is een aanslag op zowel de fysieke als mentale gezondheid. Dokters van de Wereld stelt vast dat twee op de drie daklozen kampt met fysieke problemen. Vaak is er sprake van een giftige cocktail van fysieke en mentale klachten, gecombineerd met verslavingsproblematiek.
Bij waterbedrijf Vivaqua zijn schuine platen geplaatst op de vensterbanken, zodat niemand er nog kan liggen of zitten
Het meest schrijnende is dat tachtig procent van deze mensen geen toegang heeft tot ons reguliere zorgsysteem. Zonder mutualiteit of OCMW-kaart worden zij vaak geweigerd bij de dokter, waardoor kleine kwaaltjes uitgroeien tot levensbedreigende aandoeningen. Vrijwilligers trekken nu met zogenaamde medibussen de straat op om dekens, warme drankjes en basiszorg te bieden aan hen die voor gesloten deuren staan.
Harde realiteit van de straat
Rond de grote stations is de ellende alomtegenwoordig. En ook in het park bij Tour en Taxis aan de Havenlaan wonen migranten in kleine tentjes. Een van hen is de 33-jarige Mahat. Hoewel hij daar al drie maanden 'woont' en de kou zwaar is, voelt hij zich daar veiliger dan in de overvolle officiële centra. Daarnaast is hij bang dat een verhuizing zijn lopende asieldossier in de war brengt.
In plaats van te investeren in menselijke opvang, wordt er bespaard op de kap van de allerarmsten
Elders in de stad worden de muren letterlijk tegen daklozen ingezet. Bij waterbedrijf Vivaqua zijn schuine platen geplaatst op de vensterbanken, zodat niemand er nog kan liggen of zitten. Dit soort 'vijandige architectuur' lost niets op, maar dwingt mensen naar nog gevaarlijkere en minder hygiënische plekken, zoals de beruchte 'overdekte straat' aan het Zuidstation.
Bewust beleid van uitsluiting
Volgens organisaties als Bruss’Help en Dokters van de Wereld is de huidige verzadiging van de opvang geen toeval, maar het gevolg van kille beleidskeuzes. In plaats van te investeren in menselijke opvang, wordt er bespaard op de kap van de allerarmsten.
De overheid creëert hiermee zelf een humanitaire crisis. Terwijl gemeenten en verenigingen worden opgeroepen om elke vrije vierkante meter met sanitaire voorzieningen aan te melden, blijft de federale overheid snoeien in het aantal opvangplekken.
Achter elke euro die men bespaart op een bed, zit een echt mens
Elke nacht in de kou kan fataal zijn. De roep om solidariteit van Brusselse actoren is groot, maar de echte oplossing moet van het beleid komen. "Achter elke euro die men bespaart op een bed, zit een echt mens", klinkt het bij de zorgverleners op het terrein.
In een rijk land als België zou niemand op een stuk karton in een metrostation hoeven te verkommeren. Zolang het recht op zorg en wonen niet voor iedereen geldt, blijft de 'winteropvang' slechts een doekje voor het bloeden in een systeem dat mensen bewust in de kou laat staan.
