Militaire uitgaven exploderen wereldwijd
Een VN-factsheet zet de trends scherp tegenover elkaar. In 2024 gaven landen wereldwijd samen 2700 miljard dollar uit aan defensie, dat staat gelijk aan 334 dollar per wereldbewoner. Dat bedrag is niet alleen gigantisch op zichzelf, het is ook een veelvoud van wat de internationale gemeenschap jaarlijks mobiliseert voor humanitaire doelen. Het komt neer op ongeveer 750 keer het VN-budget voor 2024 en op bijna dertien keer de officiële ontwikkelingshulp (ODA) die OESO-landen dat jaar samen verstrekten.
Die uitgaven zijn bovendien ongelijk verdeeld. Meer dan honderd landen trokken hun militaire budget op, en de tien grootste spenderen samen 73 procent van het wereldtotaal. Afrika, nochtans goed voor ongeveer een kwart van de VN-lidstaten en bijna een vijfde van de wereldbevolking, blijft gezamenlijk onder 2 procent van de wereldwijde militaire uitgaven.
Verdere groei
Als de huidige trend aanhoudt, waarschuwt VN-secretaris-generaal António Guterres, dan kunnen de militaire uitgaven tegen 2030 oplopen tot 3500 miljard dollar en tegen 2035 tot meer dan 4700 miljard of in sommige scenario’s zelfs 6600 miljard.
Die cijfers baren ook buiten de VN zorgen. James E. Jennings, voorzitter van Conscience International, merkte op dat een nieuw jaar misschien feestelijk begint, maar dat wie naar de wereldwijde defensiebudgetten kijkt, weinig reden tot vreugde vindt. De VN-cijfers, zei hij, schetsen “een angstaanjagend toekomstbeeld”, omdat ze de kloof blootleggen tussen “onze drang naar macht en dominantie” en het gebrek aan zorg voor miljoenen mensen die in extreme armoede leven.
“Voedsel onthouden aan baby’s”
Die kloof is niet abstract. Ze vertaalt zich in kinderen zonder schoon water of sanitaire voorzieningen, in vermijdbare ziektes, en in onderwijs dat buiten bereik blijft. Jennings vat het scherp samen: er is een “direct verband” tussen het aankopen van vliegtuigen, tanks en bommen en het onthouden van basisvoorzieningen aan de meest kwetsbaren. Ofwel: “voedsel onthouden aan baby’s”, zoals hij het formuleert.
Enkele cijfers uit de factsheet
De factsheet maakt dat verband tastbaar. Vier procent van de jaarlijkse wereldwijde militaire uitgaven - 93 miljard dollar op 2700 miljard - zou volstaan om de wereldwijde honger tegen 2030 te beëindigen. Met iets meer dan 10 procent (285 miljard dollar) zou elk kind volledig gevaccineerd kunnen worden. En op het vlak van onderwijs is de schaal al even onthutsend: 5000 miljard dollar zou volstaan om twaalf jaar lang kwaliteitsvol onderwijs te financieren voor alle kinderen in lage- en lagere middeninkomenslanden.
Ook economisch is het verschil groot. Volgens de VN creëert 1 miljard dollar aan defensie-uitgaven ongeveer 11.200 banen, terwijl hetzelfde bedrag in civiele sectoren veel meer werk oplevert: 26.700 banen in het onderwijs, 17.200 in de gezondheidszorg en 16.800 in schone energie.
Elke dollar die naar het leger gaat genereert meer dan twee keer zoveel broeikasgasemissies als een dollar die in civiele sectoren wordt geïnvesteerd
En dan is er nog het klimaat. Het herinvesteren van 15 procent van die 2700 miljard — 387 miljard dollar — zou ruimschoots volstaan om de jaarlijkse kosten van klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden te dekken. Tegelijk wijst de factsheet erop dat elke dollar die naar het leger gaat meer dan twee keer zoveel broeikasgasemissies genereert als een dollar die in civiele sectoren wordt geïnvesteerd.
Tegen die achtergrond klinkt het extra wrang dat de 38 OESO-lidstaten zelf signaleren dat de officiële ontwikkelingshulp “aanzienlijk afneemt”: belangrijke donorlanden zoals de VS, Frankrijk, Duitsland en het VK verlagen hun hulpbudgetten.
Een kruispunt
Activiste Alice Slater (World Beyond War en het Global Network Against Weapons and Nuclear Power in Space) spreekt in dat verband over “verwoestende gevolgen” voor menselijk welzijn, milieu en de kansen om een klimaatramp af te wenden. De factsheet toont volgens haar niet alleen hoe scheef de middelen verdeeld zijn, maar ook wat er maatschappelijk mogelijk zou zijn als zelfs een deel van die budgetten een andere bestemming kreeg.
António Guterres richtte zich tot wereldleiders: “Het is duidelijk dat de wereld de middelen heeft om levens te verbeteren, de planeet te herstellen en een toekomst van vrede en rechtvaardigheid te verzekeren. In 2026 roep ik leiders overal ter wereld op: neem het serieus. Kies voor mens en planeet in plaats van pijn. Laten we dit nieuwe jaar samen opstaan: voor rechtvaardigheid. Voor de mensheid. Voor vrede.”
