Arbeidshandicap en ondernemerschap: Demir, mag het wat haalbaarder, alsjeblieft?
Vanuit een verlangen om zinvol bezig te blijven, vroeg en kreeg ik de toestemming van de adviserend arts om in 2016 deeltijds te beginnen werken als zelfstandig schrijver en spreker in bijberoep. Beperkt in uren en begrensd in nettowinst. Het was ploeteren om mijn weg doorheen het administratieve chaosbos te vinden. Niemand die me toen eenduidig kon ondersteunen: niet bij de mutualiteit, niet bij het sociaal verzekeringsfonds, niet bij ondernemersorganisaties.
Het was ploeteren om mijn weg doorheen het administratieve chaosbos te vinden
Ik bouwde rustig - want toen lag de druk nog niet zo hoog en was het leven nog niet zo duur - aan een zelfgemaakte job op maat van mijn wispelturig systeem, onder de noemer De Averechtse. Ik onderbrak het ondernemen toen ik begin 2021 een aanbod kreeg om voor bepaalde duur halftijds in loondienst te komen werken bij een organisatie die me dierbaar is. Meteen erna kon ik bij een andere geëngageerde werkgever aan de slag. Opnieuw voor bepaalde duur, zoals dat gaat met projectbudgetten in het sociaal werkveld.
Rendementsverlies
Beide werkgevers kregen vrij moeiteloos loonpremies van de overheid voor het compenseren van mijn zogenaamd 'rendementsverlies'. Dat recht op wat tegenwoordig Individueel Maatwerk heet, kreeg ik in 2015 vlot toegekend, kort na mijn diagnose, toen een voltijdse job als journalist door mijn grillige gezondheid onhaalbaar bleek.
Toen eind december 2024 bleek dat mijn contract niet kon worden verlengd, vroeg ik toestemming aan de adviserend arts om de draad van het deeltijds ondernemerschap weer op te pikken. Ik had gehoopt op continuïteit van 'mijn' Individueel Maatwerk - want je recht hierop moet je als individu zelf onderzoeken - maar dat bleek al snel een illusie.
Glazen bol
De voorwaarden om deze ondersteuning als zelfstandige (in hoofd- of bijberoep) aan te vragen, staan in feite loodrecht op de realiteit van ondernemen met een arbeidshandicap. Zo moet je eerst een jaar lang sociale bijdragen per kwartaal afdragen die de minimumbijdrage van een zelfstandige in hoofdberoep overschrijden, om een aanvraag te kunnen indienen voor het daaropvolgende jaar.
Óf je moet bij VLAIO - Flanders Innovation & Entrepreneurship - een attest van leefbaarheid proberen te versieren. Maar daarvoor zou je eigenlijk al een glazen bol moeten hebben die accuraat kan voorspellen dat je in het komende jaar met zekerheid een netto belastbaar inkomen van minstens 16.861,46 euro (cijfers voor 2025) zal verdienen.
Dat de premie Individueel Maatwerk, in tegenstelling tot de vroegere Vlaamse Ondersteuningspremie, nu ook zelf wordt meegeteld als onderdeel van het netto belastbaar inkomen, zorgt opnieuw voor extra stress. Je zit daardoor potentieel sneller aan het inkomensplafond dat door het RIZIV wordt bepaald, met (gedeeltelijk of volledig) verlies van je uitkering als reëel risico.
Financiële zorgen zijn zowat het laatste wat een mens met permanente mankementen nodig heeft
Wie dan toch Individueel Maatwerk toegekend krijgt als zelfstandige met een arbeidshandicap, ziet ten vroegste in juli van het jaar in kwestie een eerste premie verschijnen. Uitbetalingen volgen om mysterieuze redenen liefst vier maanden na het einde van elk kwartaal. De premie voor het tweede kwartaal volgt dus pas in oktober, het derde en vierde kwartaal pas in het daaropvolgende jaar.
Bovendien daalt de premie om de zoveel kwartalen telkens met 10 procent over een periode van vijf jaar. Gingen mijn gezondheidskosten ook maar even stelselmatig naar beneden, denk ik dan. Na die eerste vijf jaar is het hopen op verlenging, met opnieuw eenzelfde degressief patroon. Duurzaam kan je dat niet bepaald noemen.
Op de rem
Ben je nog mee of stuitert je logisch denkvermogen intussen ook alle kanten op? Want er liggen helaas nog meer drempels op de loer. Wie vanuit ziekte begint te ondernemen, geeft vanaf de zevende maand tot het einde van het vierde jaar sowieso 10 procent van de invaliditeitsuitkering af. Ook wanneer je nog geen inkomsten genereert die het verlies van inkomen compenseren.
Daarna wordt gekeken naar het aanslagbiljet van drie jaar terug in de tijd, om te berekenen op welk dagbedrag je nog recht hebt in het komende jaar. Eind 2025 werd bijvoorbeeld het aanslagbiljet van 2023 opgevraagd, om de berekening te maken voor 2026.
Concreet wil dat dus zeggen dat je constant op de rem moet staan in periodes waarin je gezondheid je voldoende goed gezind is om een mooie omzet te kunnen draaien - uit vrees om drie jaar later misschien afgestraft te worden. Wat als je net dan in een slechtere gezondheid zou verkeren en alleen nog kan onderpresteren? Financiële zorgen zijn zowat het laatste wat een mens met permanente mankementen nodig heeft.
Ik zit gevangen in dit systeem van constante verantwoording en sanctiegevaar
Daar komt nog bij dat je als ondernemer met een arbeidshandicap amper tot geen vangnet kan creëren buiten het systeem van invaliditeit. Verzekeraars zijn niet bepaald happig op mensen met slepende ziektes.
Toen ik advies ging inwinnen bij een expert over - op termijn - een eventuele sprong naar hoofdberoep, zei die vlakaf dat ik als 'onverzekerbaar' word aanzien met mijn diagnose. Mocht er al een verzekeraar zot genoeg zijn, dan zou ik me mogen verwachten aan een torenhoog bedrag én veel kleine lettertjes. Met andere woorden: ik zit gevangen in dit systeem van constante verantwoording en sanctiegevaar.
Zwaar belast
En dan is er nog de zware fiscale realiteit. Op de uitkering wordt vanaf het tweede jaar geen bedrijfsvoorheffing ingehouden - ook al zijn er politieke plannen om dit wel te gaan doen. Hierdoor is het vervangingsinkomen dat maandelijks op je rekening verschijnt dus niet wat je in werkelijkheid kan spenderen aan je zorg en je gezin.
Wie daarbovenop inkomen uit toegelaten arbeid vergaart, verwacht zich dus maar beter aan een gepeperde rekening. Zo betaalde ik het afgelopen jaar duizenden euro’s vooraf aan belastingen — in totaal net geen 50 procent van wat, na aftrek van alle onkosten, van mijn omzet overbleef.
Een mens kan zich afvragen of het al die moeite en stress waard is?
Gevolg: het werd net geen nuloperatie - gezien mijn uitkering onvoldoende hoog is om de lopende rekeningen van een chronische ziekte te dekken én mijn gezin van vier zo goed als ik kan te ondersteunen. Het extra inkomen uit mijn onderneming maakt het leefbaar, maar een mens kan zich wel afvragen of het al die moeite en stress waard is?
Ik was blij te lezen in de beleidsbrief van minister Zuhal Demir dat ze mijn 'doelgroep' - de langdurig zieken - wil stimuleren richting ondernemerschap, maar maakt u dit dan samen met uw collega's wat haalbaarder, alsjeblieft?
