Demir wil werklozen harder aanpakken: stoer beleid dat mensen armer maakt
Wie werkloos is in Vlaanderen moet zich inschrijven bij VDAB en aantonen dat die actief naar werk zoekt. Dat systeem bestond al, net als sancties voor wie afspraken niet nakomt.
Wat verandert er nu? De tussenstap verdwijnt. Vandaag krijgt een werkzoekende twee waarschuwingen: eerst een ‘formeel afsprakenblad’, dan pas een ‘ultiem afsprakenblad’. Vanaf 1 januari wordt dat eerste geschrapt en krijg je meteen het ultieme document. Met andere woorden: nog één kans om je “te herpakken”.
Demir noemt het “geen straf, maar een duwtje in de rug”. Ze zegt dat snellere controle tot “gedragsverandering” leidt en dat VDAB zo meer slagkracht krijgt.
Het klinkt kordaat, maar helpt weinig
Het probleem is dat dit beleid vooral goed klinkt in een rechts discours: streng zijn, controleren, sanctioneren. Dat levert politieke punten op bij een achterban die graag hoort dat ‘misbruik’ wordt aangepakt.
Maar in de realiteit lost het niets op voor wie al lang werk zoekt. Werkgevers zitten niet te wachten op kandidaten die ‘moeten’ solliciteren, zonder realistische kans op aanwerving. Dat leidt tot frustratie aan beide kanten, en tot nóg meer druk op mensen die al op hun tandvlees zitten.
Een jaar zonder uitkering is geen “duwtje”, het is een klap
Veel werkzoekenden botsen op echte drempels: een mismatch in competenties, problemen met mobiliteit en openbaar vervoer, fysieke of psychische klachten, of simpelweg te weinig jobs die haalbaar én menswaardig zijn. Met straffen maak je die obstakels niet kleiner. Je maakt het leven wel onzekerder en meer stressvol. Een jaar zonder uitkering is geen “duwtje”, het is een klap, zegt ABVV.
Bovendien: wie uitgesloten wordt, verliest niet alleen inkomen maar ook de verplichting tot VDAB-begeleiding. Dat vergroot net de afstand tot de arbeidsmarkt. Precies het omgekeerde van wat men beweert te willen bereiken.
Tegelijk moet VDAB richting 2028 80 miljoen euro besparen. Demir zegt dat het schrappen van tussenstappen de administratieve werkdruk bij 1.800 bemiddelaars verlaagt, zodat ze zich kunnen focussen op “de kerntaak”. Maar besparen én verstrengen is een vreemde combinatie. Minder omkadering, minder tijd, minder begeleiding - en dan verwachten dat strengere sancties mensen activeren.
Miranda Ulens (Vlaams ABVV) vat het scherp samen: “VDAB moet minder doen met minder middelen.” En net dan kiest de regering voor een straf- en misdaadlogica. Alsof werkzoekenden misdadigers zijn die je met controle in het gareel moet houden.
Beperking in de tijd
De verstrenging past in een bredere context: vanaf januari wordt werkloosheid in de tijd beperkt. Werkzoekenden kunnen dan nog maximaal twee jaar een werkloosheidsuitkering krijgen.
In de eerste helft van volgend jaar zouden - als er niets verandert - ongeveer 28.000 werkzoekenden hun uitkering verliezen. Dat is een kleine sociale aardverschuiving. Wie dan uit de uitkering valt, belandt sneller bij OCMW’s of elders in een doolhof van onzekerheid. En wie geen vangnet vindt, belandt in armoede of valt er nog dieper in.
Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat mensen sneller werk vinden omdat je hun uitkering afpakt
De onderliggende boodschap van minister Demir is eenvoudig: maak het lastiger, dan zullen mensen wel sneller werk vinden. Maar volgens het ACV is dat een simplistische redenering. Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat mensen sneller werk vinden omdat je hun uitkering afpakt. Integendeel.
Langdurig werkzoekenden zijn vaak mensen met een arbeidshandicap, of met fysieke of psychische problemen. Mensen die zich wél aan verplichtingen en begeleiding houden, maar toch niet aan een haalbare job raken. Wie hen financieel onderuit haalt, ‘motiveert’ niet. Die duwt mensen richting stress, uitsluiting en precaire keuzes.
Nu al wenkt de armoede voor langdurig werklozen. Uit een bevraging van het ACV blijkt dat amper 3 procent ervan zonder problemen het einde van de maand haalt. Hen in het kamp van de ‘profiteurs’ steken is wel cynisch.
Slechtere jobs en omstandigheden
De maatregel heeft een belangrijk schadelijk effect op de arbeidsmarkt, althans voor de werknemers. Want als je de druk opvoert, dan gaan mensen sneller eender wat moeten aanvaarden: slecht betaalde jobs, tijdelijke contracten, onzekere uurroosters, werk dat lichamelijk niet vol te houden is. Niet omdat het ‘past’, maar omdat het moet.
Dat is geen activering. Het is disciplinering. Voor de werkgevers is dat dan weer mooi meegenomen. Door het opjagen van langdurig werklozen vinden zij meer mensen die bereid zijn tegen schandalig lage lonen te werken.
“De Warmste Week komt eraan, maar dit beleid voelt vooral kil en koud”
Economisch gesproken is het echter kortzichtig: wie in een slechte job belandt, valt vaak opnieuw uit en belandt terug in werkloosheid, ziekte, of in een nieuw traject van onzekerheid. Een boemerangbeleid, zo noemt het ABVV het.
Het kan anders
Wie mensen echt aan het werk wil krijgen, moet investeren in wat werkt. Begeleiding op maat, opleiding waar nodig, bemiddeling die tijd en middelen krijgt, en jobs die leefbaar zijn. De vakbonden ontkennen niet dat er afspraken moeten zijn en dat werkzoekenden verantwoordelijkheid dragen. Maar waar de regering vooral inzet op controle en straf, leggen zij de nadruk op begeleiding, opleiding, jobkwaliteit en overleg.
“De Warmste Week komt eraan, maar dit beleid voelt vooral kil en koud,” zegt Miranda Ulens van het ABVV. Mensen straffen zonder opleiding, zonder haalbaar vervoer en zonder echte kansen, is volgens haar jagen op wie het al moeilijk heeft. Wat wél werkt, is begeleiding op maat, investeren in opleidingen en bemiddeling, en werk maken van betere jobs, mét respect voor sociale dialoog.
Voor het ACLVB moet er versterking komen in plaats van verstrenging. Na een jaar moeten werkzoekenden een jaar extra kansen krijgen via intensievere begeleiding, stages en progressieve tewerkstelling. De nadruk moet liggen op duurzame jobs die werkbaar en houdbaar zijn, niet alleen op het snel invullen van vacatures.
“Wie schreeuwt om arbeidskrachten, moet op de huidige, krappe arbeidsmarkt iedereen een kans durven geven”
ACLVB wijst daarbij op de jobcorners als voorbeeld: werkzoekenden worden er rechtstreeks in contact gebracht met werkgevers, vanuit nabijheid en perspectief. Activering, zeggen zij, werkt pas echt wanneer ze vertrekt van vertrouwen en begeleiding. Sancties mogen nooit het eindpunt zijn.
Voor het ACV is een doorgedreven begeleiding nodig naast een goede opleiding en werk op maat. Daarin spelen ook werkgevers een grote rol. “Wie schreeuwt om arbeidskrachten, moet op de huidige, krappe arbeidsmarkt iedereen een kans durven geven. Enkel werkzoekenden hard aanpakken gaat aan die gedeelde verantwoordelijkheid voorbij”, aldus Koen Repriels.
