Thuiszorgfraude haalt de koppen, miljardenfraude blijft liggen
Er is de laatste dagen heel veel te doen geweest over sociale fraude bij verpleegkundigen. Het is dagenlang prominent aanwezig geweest in de mainstream media. Dat dergelijke misstanden zo lang kunnen doorgaan is onbegrijpelijk en het is noodzakelijk dat die aangepakt worden.
Maar de heisa die daardoor ontstaat, staat niet in verhouding tot de ernst van de feiten. We hebben het hier over enkele miljoenen en over een verwaarloosbaar deel van het betrokken personeel dat systematisch fraude zou plegen. Het is peanuts in vergelijking met de systematische fraude en de vele miljarden die ons land jaarlijks misloopt door de fiscale fraude van vaak grote bedrijven.
Het is merkwaardig, of misschien juist niet, dat de media en de politici aan dergelijke grootschalige fraude veel minder aandacht schenken, laat staan dat ze er verontwaardigd over zijn. Walter De Smedt legt uit hoe we dit kunnen begrijpen.
Fraude
De Federale Overheidsdienst (FOD) Sociale Zekerheid schat dat de ondergrondse, niet-aangegeven economie overeenkomt met 3,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp): ongeveer 12,7 miljard euro.
Een studie van het Département d’économie appliquée van de ULB schat het verlies van fiscale inkomsten door fraude op 20 à 30 miljard euro per jaar, terwijl volgens hun berekening de ondergrondse economie zo’n 20 procent van het bbp zou uitmaken.
België is samen met de Zuid-Europese landen één van de landen waar de ondergrondse economie het belangrijkst is
Eurostat, het Europees organisme voor de statistiek, schat de niet-aangegeven activiteiten in België in op 15 à 20 procent van de economie, tweemaal zoveel als het Europese gemiddelde. Daarmee is België, samen met de Zuid-Europese landen, één van de landen waar de ondergrondse economie het belangrijkst is.
De FOD Financiën meldt dat de meerontvangsten, dankzij fiscale controles in 2016, iets minder dan 1 miljard euro bedroegen, een bedrag dat het resultaat is van fraude die vastgesteld en gecorrigeerd werd in de daaraan voorafgaande jaren.
In verhouding tot de totale fiscale ontvangsten van de staat, die in 2017 op 116 miljard euro werden begroot, komen deze ontvangsten overeen met iets minder dan één procent (cijfers Belgisch Observatorium Maatschappelijke Ongelijkheid).
Uit die cijfers springen twee vaststellingen: van de 20 à 30 miljard euro fraude werd er in 2017 slechts 1 miljard geïnd. En fiscale fraude is tien keer omvangrijker dan sociale fraude.
Nalatigheid en medeplichtigheid?
De cijfers dwingen tot de vraag wat de overheid deed om deze fraude te bestrijden. De door progressieve denktank Minerva overgenomen studie vat in het artikel ‘Sociale en fiscale fraude: een beetje perspectief’ de beleidskeuzes samen:
“De dienstencheques, een mechanisme dat erop gericht is zwartwerk bij diensten aan huis te verminderen door de overheid een deel van de verloning en van de sociale zekerheidsbijdragen op zich te laten nemen. In de handel en de horeca, waar het aandeel zwartwerk bijzonder hoog is, werden werkgevers vrijgesteld van het betalen van sociale zekerheidsbijdragen op flexijobs."
De daders blijven volgens de afkoopwet ongestraft als ze ‘te goeder trouw’ hadden gefraudeerd
"De opeenvolgende reeks van ‘eenmalige bevrijdende aangiftes’, waarbij niet-aangegeven en in het buitenland verborgen inkomsten aan een voordelig tarief gerepatrieerd konden worden. De verlaging van het belastingtarief op de hoogste inkomsten en op erfenissen. Btw-rulings en de notionele intrestaftrek die erop gericht zijn om de lasten op ondernemingen te verlagen."
Nog sterker was het strafrechtelijk beleid van de tot federaal minister van Justitie vervelde zakenadvocaat Koen Geens (CD&V, 2014-2018). Op zijn tot 'ondernemingsrechtbanken' hervormde Rechtbanken van Koophandel worden bij toepassing van de wet op de ‘continuïteit’ van de ondernemingen schulden herschikt of kwijtgescholden.
Met de afkoopwet konden grote fraudeurs zelfs via een geheime deal strafvervolging ontlopen. Procureurs moeten nu ook ‘bemiddelen’ in plaats van te vervolgen. Deze ‘hervormingen’ zijn niet meteen een middel om fraude te bestrijden.
Er komt na deze regularisatie echter geen fiscale herberekening van fiscaal niet correct aangegeven geld. De daders blijven volgens de afkoopwet ongestraft als ze ‘te goeder trouw’ hadden gefraudeerd. Bovendien wordt corruptie in bouwdossiers, vooral door het Antwerps parket, als ‘onbelangrijk’ behandeld.
Meldingen van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI), die verdachte geldstromen opspoort, worden veelal zonder enig gevolg ‘geseponeerd’.
Parketoorlog
Door de wet van 4 augustus 1986 betreffende de rechtszekerheid van de belastingplichtige en tot instelling van het ambt van substituut-procureur des Konings in fiscale aangelegenheden (het Charter van de belastingplichtige) werd de samenwerking tussen de parketten en de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) geregeld.
De parketten kregen gespecialiseerde magistraten die een tegengewicht moesten vormen tegen de gespecialiseerde advocatenkantoren. Er werden vijftien nieuwe ambten voorzien voor juristen met ervaring in fiscaal recht. Het parket moest voortaan dergelijke zaken voor een daartoe bevoegde rechter brengen. De leden van de BBI kregen dan in de rechtsgang de rol van ‘getuige’.
Justitieminister Koen Geens bedacht evenwel een geheel andere werkwijze. Door zijn afkoopwet werd de strafrechter geheel buitenspel gezet. Het parket verkreeg de bevoegdheid om met de tegenpartij een geheime deal te sluiten die enkel over de grootte van het te betalen geldbedrag ging en waardoor de strafvervolging verviel, zelfs deze die reeds voor de strafrechter behandeld werd.
Dat het toezicht en de beoordeling door de rechter daardoor werd onderuitgehaald zorgde op het Antwerps parket voor een ware oorlog. Fiscale substituut Peter Van Calster en zijn medewerkster waren van mening dat er vooreerst een onderzoek moest gebeuren om de ware fraude te ontdekken en stelden tevens dat de eventuele deal, zoals de vorige wet van 1986 voorzag, aan de rechter ter beoordeling moest worden voorgelegd.
Door de afkoopwet werd de strafrechter geheel buitenspel gezet
Voor procureur-generaal Yves Liégeois was een deal zonder veel onderzoek en zonder rechterlijk toezicht echter voldoende. Eerder dan zijn bevoegdheid aan te wenden en zijn werkwijze op te leggen deed de procureur-generaal heel wat anders: hij vervolgde de substituut, pestte hem en stuurde hem en zijn medewerkster vervolgens naar huis.
Hoewel het Grondwettelijk Hof Van Calster volkomen gelijk gaf en daadwerkelijk rechterlijk toezicht oplegde, werd Van Calster jarenlang belet zijn ambt uit te oefenen.
Omdat de parlementsleden zich door de afkoopwet bedrogen voelden werd er een parlementair onderzoek op uitgevoerd. Dat onderzoek legde alle ‘disfuncties’ bloot. Zo bleek onder meer dat Liégeois gelogen had in zijn publieke verklaring dat hij niet met diamantairs had ‘onderhandeld’. Zijn eigen documenten bewezen het tegendeel.
Liégeois en zijn medewerkers, waarvan er één op het kabinet van minister van Justitie Geens de pen vasthield, hadden zelf deze afkoopwet gepromoot en hadden de politieke besluitvorming beïnvloed om die goedgekeurd te krijgen.
Ommezwaai
De straffeloosheid door corruptie bleek niet langer te ontkennen. De doorbraak in de grote drugsdossiers legde ook betrokkenheid van politie en justitie bloot. De Brusselse procureur Julien Mesnil besloot van corruptiebestrijding een prioriteit te maken. Dat kan hij niet alleen.
Het voorstel om een fiscaal parket op te richten is dan ook een logisch en broodnodig plan. Enkel zo kunnen lokale wantoestanden worden aangepakt en grote dossiers door specialisten worden behandeld. Dat kan meer opbrengen dan alle andere besparingen samen.
Alweer een nieuw instituut oprichten is echter sterk onvoldoende. Het moet voor zijn werking ook kundige en ervaren magistraten en aangepaste technologie krijgen, zoals het Charter van de Belastingplichtige het bedoelde.
Besparingen
De huidige federale regering onder leiding van Bart De Wever (N-VA) wil de aangroei van de staatsschuld tegen 2029 met 32 miljard euro verminderen, door besparingen in de sociale zekerheid, aanpassingen in belastingen en accijnzen, en maatregelen om meer mensen aan het werk te krijgen.
De jaarlijkse fiscale is omzeggens hetzelfde bedrag als wat tegen 2029 moet worden bespaard
Nog afgezien van wat daar werkelijk door zal worden bekomen is er nochtans ook een andere aanpak mogelijk: die van het door DULBEA geschatte verlies aan fiscale inkomsten door jaarlijkse fiscale fraude van ongeveer 20 à 30 miljard euro per jaar, omzeggens hetzelfde bedrag als wat tegen 2029 zou moeten worden bespaard.
Daartoe is de oprichting van een federaal fiscaal parket heel wat doeltreffender dan alle andere besparingen samen. Het probleem is evenwel dat in fiscale advocatenkantoren heel veel meer kan verdiend worden dan op het parket. Morrelen aan een deftig pensioen, het enige voordeel dat je als magistraat kan bekomen, is daarom niet de goede zet. Het niet of willekeurig uitvoeren van veroordelingen evenmin.
Dat de huidige justitieminister Annelies Verlinden (CD&V) één miljard meer budget krijgt, geeft evenwel de mogelijkheid om het niet bij de oprichting van een instituut te houden. Ze kan er ook voor zorgen dat bekwame procureurs worden aangesteld en geschikte middelen worden gegeven om op te tornen tegen de grote zakenkantoren.
Het voornaamste is dat er een andere mindset komt zodat iedere procureur kan opsporen en vervolgen
Het voornaamste is evenwel dat er ook moet worden gezorgd voor een andere mindset, een nieuw en aan de voorgaande wettelijke ‘ingrepen’ tegengesteld strafrechtelijk beleid dat niet langer gericht is op bemiddelen, seponeren, ontwijken van de rechter of niet-uitvoering van straffen, maar op de voornaamste opdracht van iedere procureur: opsporen en vervolgen.
