'The Cost of Growth' ontrafelt de pijnlijke gevolgen van oneindige groei
Europa ligt aan de basis van onze klimaatcrisis. Oud nieuws, zeker als je rekening houdt met de honderden jaren uitbuiting van mens en planeet door Europese kolonisators. Maar waar zit vandaag het grootste probleem?
Is het verlies van miljoenen hectares bos wat onze aarde doet opwarmen? Of is het verbranden van ons afval de grote boosdoener? Makers Anuna en Lena leggen in de documentaire The Cost of Growth de vinger op de etterende wonde: oneindige economische groei.
Anuna en Lena maakten deze ambitieuze documentaire waarin verschillende punten van de klimaatcrisis aan bod komen. Ze belichten thema’s als land grabbing, de paradox van groene energie, degrowth en mijnextractivisme. Hiermee tonen ze de schaal van het probleem en hoe alles verbonden is, maar dit maakt het ook soms wat verwarrend.
Meer dan de moeite waard om te gaan kijken
Hetzelfde geldt voor het grote aantal experten. Er komen meer dan tien experten aan het woord in een film van anderhalf uur. Hierdoor springt de film een beetje van de hak op de tak en lijkt de algemene boodschap soms verloren te gaan voor de kijker. Toch is de documentaire meer dan de moeite waard om te gaan kijken.
Om de mythe van de constante economische groei te ontkrachten, hebben Anuna en Lena verschillende toonaangevende sprekers uitgenodigd. Vijay Prashad, Greta Thunberg, Fati N’Zi Hassane en zelfs Jason Hickel geven uitleg over hoe ons systeem werkt voor enkelen en hoe dat kleine groepje met bijna alle vruchten gaat lopen. Dit ligt aan de basis van de klimaatcrisis, want de rijkste 10 procent is verantwoordelijk voor de helft van alle CO²-uitstoot.
Het beleid hinkt achter
Maar, het klimaatbeleid laat op zich wachten. “De schaal van mislukking van de Parijs-akkoorden is nu al enorm”, zegt Hickel. “Landen die nu moeite doen om nuluitstoot te bereiken, zullen pas binnen 200 jaar succesvol zijn.”
De Britse academicus toont hoe hol de klimaatbeloften van Westerse politici zijn. Lege beloftes zijn eenvoudig te maken, maar wat echt telt is het beleid dat gevormd wordt. Al weten weinig mensen wat precies het klimaatbeleid van de Belgische regering of de Europese Unie is.
Volgens een enquête van de European Investment Bank (EIB) heeft bijna zestig procent van de bevraagden weinig of geen kennis over overheidssubsidies rond klimaatadaptatie. Die kennis is vandaag nodig om te strijden voor een eerlijkere en daadkrachtigere klimaatstrategie.
Meteen na de film werd dit ook duidelijk. Veel mensen waren zichtbaar geëmotioneerd en sommigen moesten huilen toen ze zagen hoe onze wereld voor winst wordt verwoest. Het gevoel van eenzaamheid in deze strijd tegen onrecht neemt even de bovenhand, maar de filmmakers bieden een zucht van hoop.
Lokale strijd voor internationale solidariteit
Anuna en Lena zoomen in op drie cases in hun documentaire. Via elk voorbeeld tonen ze hoe het kapitalisme lelijk tekeergaat onder het mom van groei.
De Jadarvallei in Servië wordt bedreigd door mijnextractivisme, land van de Sapmi wordt gestolen voor groene energie en een winstgevende fabriek in Italië sluit plots de deuren en laat zijn werknemers in de kou achter. Allemaal uiteenlopende voorbeelden die toch wel een gemeenschappelijke factor hebben: ze worden gesteund door bewegingen van onderuit.
Hoe komt het dan dat ons klimaatbeleid zo achteruit hinkt?
“They are doing all kinds of washing”, lacht Vijay Prashad over de impasse van vooruitstrevend klimaatbeleid van vervuilende multinationals en het politieke establishment. Hetzelfde onderzoek van de EIB stelt dat 94 procent van de Belgische respondenten klimaatadaptatie noodzakelijk vindt. Hoe komt het dan dat ons klimaatbeleid zo achteruit hinkt, terwijl zoveel mensen het een belangrijk item vinden?
Deze vraag blijft nazinderen na de documentaire. In Servië strijden links en rechts samen tegen het machtige mijnbedrijf Rio Tinto om mijnactiviteiten in de Jadarvallei te voorkomen.
In Italië reikte de vakbond de hand naar klimaatorganisaties toen ze begrepen dat ze vechten tegen een gemeenschappelijke vijand. Hier slagen Anuna en Lena in om op een duidelijke manier te tonen hoe alles met elkaar verbonden is om de motor van economische groei te laten draaien, van Noorwegen tot Palestina, van Finland tot Servië.
Verandering van onderuit
De documentaire is kritisch over de manier waarop we vandaag onze economie inrichten en werpt daarbij verschillende vragen op. Hier, opnieuw, verliezen ze de aandacht van hun centrale vraag. Bijvragen zijn belangrijk om tot een duidelijk antwoord te komen. Maar sommige vragen, zoals ‘Bestaat onze democratie nog?’, voelen onnodig om het plot te begrijpen. Al is het wel interessante gespreksstof voor een babbel na de film.
Anuna en Lena zetten verschillende initiatieven van onderuit in de kijker om hun impact te tonen. Zweeds onderzoek toonde al dat grassroot initiatives werken in een overgang naar een post-groei-economie en belangrijk zijn om rechten van mens en natuur te waarborgen.
De film biedt een duidelijk antwoord: het moet anders
Het Italiaanse voorbeeld dat naar voor komt in de documentaire toont hoe verschillende organisaties de handen in elkaar slaan om de evolutie naar een duurzame samenleving in te zetten. De film biedt hierover wel een duidelijk antwoord: het moet anders.
Niet nu, maar gisteren. En dus, inderdaad, deze docu werpt verschillende vragen op, maar vooral, zoals Anuna op het einde zegt, brengt ze het gesprek op gang. Dat merk je ook door hoe de documentaire nazindert bij het publiek.
