De echte reden waarom begrotingsonderhandelingen vastlopen

“Wij gaan naar onze reporter aan de Wetstraat. Is er al nieuws daar?”
“Neen, de onderhandelingen zijn nog aan de gang. Voorlopig valt er niets nieuws te melden.”

Zo gaat het al een tijdje dag in dag uit in de journaals. In de kranten wordt er ondertussen gespeculeerd over de onderhandelingsstrategie van Bart De Wever of het moeilijke karakter van Georges-Louis Bouchez. 

Het gaat eigenlijk al jaren zo. Politieke verslaggeving lijkt vaak erg op hoe Felix Heremans in De slimste mens verslag uitbracht van Thuis: er is overal drama, maar eigenlijk is er niets gebeurd. 

In de meer serieuze praatprogramma’s waarin duiding zou moeten worden gegeven, zijn de formats uit de sport dan weer dominanter. Welke partij haalt welke trofeeën binnen? Wie komt er als winnaar uit de onderhandelingen? Hangt de regering wel goed aan elkaar als team? Op sociale media worden er ondertussen explainervideos in elkaar gestoken om de oorsprong van de uitdrukking parfum de crise te duiden.

Een mens zou bijna vergeten dat in de politiek normaal gezien een heel andere logica speelt dan in een soap of in een sportwedstrijd. Het gaat er niet om wie ruzie heeft met wie. Het gaat er ook niet om wie wint of verliest. Het gaat erom dat we op een democratische wijze van mening kunnen verschillen over hoe we onze samenleving inrichten en welk beleid het algemeen belang het beste dient.

Starve the beast

Wie voorbij het opgeklopte mediaspektakel kijkt, ziet nochtans dat ook de begrotingsonderhandelingen die momenteel plaatsvinden in essentie daarover gaan.

Als eerste minister wil Bart De Wever die fundamentele discussie over hoe de samenleving eruit zou moeten zien het liefst sluiten nog voor die begonnen is. “There is no alternative”, zo herhaalde hij letterlijk de woorden van Margaret Thatcher. We staan aan de rand van de afgrond, we moeten besparen en er zijn geen vijf manieren om dat te doen. Dat herhaalt de premier tegen iedereen die het wil horen.

Wat De Wever niet zint, is dat zijn verhaal steeds meer op tegenspraak stuit. Zo berekende denktank Minerva dat maar liefst 85 procent van de verslechtering van het begrotingssaldo het gevolg is van de dalende inkomsten in de sociale zekerheid.

"Het is een oude politieke truc om vrees aan te jagen"

De denktank maakt duidelijk dat de regering de strategie van Starve the beast toepast: eerst belastingen voor bedrijven verlagen en, als de inkomsten dan voorspelbaar tegenvallen, doen alsof er geen andere keuze mogelijk is dan te besparen in de sociale zekerheid.

“Het is een oude politieke truc om vrees aan te jagen, om dan te beloven redder van het vaderland te worden”, weet ook professor economie en voormalig parlementslid van Open VLD Paul De Grauwe. In plaats van de huidige besparingspolitiek pleit hij voor een beleid dat de economische groei stimuleert met publieke investeringen.

Hij stelt voor om de hoogste inkomens meer te belasten. “De top 1 procent betaalt minder dan 25 procent belastingen op reeds superhoge inkomens, dat is de helft van wat de modale Belg betaalt”, zo rekent De Grauwe ons voor.

Belangenconflict

Dat veel mensen niet meegaan in het doemverhaal van De Wever werd ook duidelijk op dinsdag 14 oktober, toen meer dan 100.000 mensen de straat op gingen. De vakbonden kondigden ook al een nationale staking aan op 26 november.

Het is niet toevallig dat Vooruit nu opnieuw een miljonairstaks op tafel legt. De Wever mag zo vaak herhalen als hij wil dat staken geen enkel nut heeft, het is duidelijk dat de druk van de vakbonden weegt op Vooruit en CD&V en zo op de begrotingsonderhandelingen.

De regering heeft de kant van het grote geld gekozen, maar voelt de druk van onderuit toenemen

Tegenover de druk van onderuit is er echter ook de druk van bovenaf. Als onze kredietscore verlaagd zou worden, dan zullen banken hogere rentelasten aanrekenen op de Belgische staatsschuld. Laat dat nu net het grootste drukkingsmiddel van vooral de N-VA zijn aan de onderhandelingstafel.

Wat zich aan de onderhandelingstafel afspeelt, is met andere woorden een klassiek belangenconflict. Aan de ene kant staan de banken en het grote geld met de kredietbeoordelaars als spreekbuis. Aan de andere kant staan de werkende mensen en gewone burgers met de vakbonden en middenveldorganisaties als spreekbuis.

Het karakter van Bouchez zal best lastig zijn en er valt ongetwijfeld van alles te zeggen over de onderhandelingstechniek van De Wever, maar fundamenteel is het dit belangenconflict dat ervoor zorgt dat de onderhandelingen momenteel vastlopen. De regering heeft duidelijk de kant van het grote geld gekozen, maar voelt de druk van onderuit toenemen.

Alternatieven voor het huidige besparingsbeleid zijn er zeker, maar het zal mee van het succes van de staking eind november afhangen of ze een kans maken om ook beleid te worden.