Gedragsverandering is onwaarschijnlijk, maar onafwendbaar in het klimaatboek van Jens Beckert

Beckert is geen optimist. Hij noemt zichzelf een ‘gefundeerde realist’. En dat lees je op elke pagina. De huidige staat van de wereld is geen foutje, geen dwaling of pech, maar een persistent en collectief falen. 

Beckert kijkt door een sociologische bril. Hij denkt in problemen, structuren en verandering. Zijn mensbeeld? Noem het ‘nuchter’. We kunnen niet op ons rationeel gedrag rekenen om het algemeen belang te beschermen, vindt hij. Volgens hem is economisch eigenbelang geen natuurwet, maar een historisch gegroeid fenomeen dat we zijn gaan beschouwen als menseigen.

Aan een stevig tempo, maar met Duitse grondigheid ploegt Beckert zich een weg door het klimaatkluwen. Hij legt uit waarom wat we tot nu toe doen niet werkt en waarom ons dat niet zou mogen verrassen: “Politieke interventie in de markt was nooit echt bedoeld om klimaatverandering tegen te gaan, maar slechts om het probleem voor ons uit te schuiven.”

Ontgroeien is onmogelijk, maar onontbeerlijk

We moeten af van onze exuberante levensstijl: minder auto's, minder cruises, kleinere huizen. Gaat niet gebeuren, zegt Beckert. We passen collectief voor gedragsverandering. Liever vervangen we onze dieselauto’s door elektrische exemplaren, gooien we overal zonnepanelen op en tadaa. Wie gelooft in degrowth is delusional, maar wie hoopt op een pijnloze oplossing die nooit zal komen, is dat evenzeer. 

Green tech en elektrificatie alleen zijn niet voldoende om de kar te keren, benadrukt Beckert: “Deze crises binnen de crisis zullen niet worden opgelost door over te schakelen op een nieuwe energievoorziening, maar alleen door het gebruik van hulpbronnen in het algemeen te verminderen.” 

Het wachten waard?

Dit boek is een marathon, geen sprint. Hoewel het geen klepper is qua omvang, voelt het aan als stevige kost door het onderwerp en inhoud. Zonder vervelend te worden, weidt Beckert uit over ons collectief falen. We moeten er allemaal aan geloven: de overheid faalt, de bedrijven falen, wij falen dubbel en dik - als burger én als consument. 

Het is een probleem als een olifant, en onze auteur weet dat je die best niet in één keer doorslikt

Beckert schrijft met nuchtere urgentie. Zo nu en dan leunt hij naar het technische toe, zoals over rekensommen met CO2-voetafdrukken en ingewikkelde internationale akkoorden. Hij verontschuldigt zich niet, en terecht - want het is belangrijk. 

Zijn boodschap dringt door: we zijn niet goed bezig. Misschien omdat de auteur de moeite doet om alle cijfers op een rijtje te zetten. Wie naar een oplossing verlangt, houd de leesbril nog even op.  

ETS en andere halfslachtige maatregelen

Beckert drukt op alle zere plekken. Niet alleen ons systeem, maar ook onze oplossingen zitten vol fouten. Het European Emissions Trading System bijvoorbeeld, afgekort ETS, waarbij een prijs op broeikasgassen geplakt wordt om uitstoot te cappen. Slechts 45 procent van de broeikasgassen in de EU is opgenomen in dit systeem, en wereldwijd slechts 23 procent. 

Hoe kunnen we dan weten of onze totale uitstoot daadwerkelijk afneemt? Maatregelen als ETS zijn halfslachtig en houden de illusie in stand dat er wat aan gedaan wordt, zegt Beckert.

We moeten inzetten op lokale politiek en kleinschalige oplossingen

“Wat als ik te sceptisch ben?” Beckert zoekt de twijfel op, maar houdt voet bij stuk: wat we doen werkt niet en is onvoldoende. We nemen halve maatregelen en durven onszelf daarvoor schouderklopjes te geven. Het is een probleem als een olifant, en onze auteur weet dat je die best niet in één keer doorslikt. 

Sociologen kunnen lang uitweiden over problemen. Over oplossingen blijft onze auteur beknopt: we moeten inzetten op lokale politiek en kleinschalige oplossingen, ook al is het een globaal probleem. Mensen in rijke landen houden er immers gemiddeld een andere levensstijl op na dan mensen in armere landen en moeten dus 'ontgroeien'. 

Een boek als een bergbeklimming

How We Sold Our Future is geen licht verteerbaar boek. Het is een stevige, sobere maaltijd - havermout zonder honing, pindakaas, of nootjes. Maar het voedt. Het sterkt aan. Zie het als een bergbeklimming: de klim vereist een inspanning, je raakt buiten adem en je kuiten staan in brand, maar eens je op de top staat, zie je het grotere plaatje. 

Jens Beckert heeft me doen nadenken: is mijn optimisme een subtiele vorm van klimaatontkenning? Ik ben geen complotdenker, al is de stof van een realist voor een overtuigd optimist als ik soms moeilijk te slikken. 

Net daarom is zijn stem zo noodzakelijk in de klimaatkwestie. Want wie begrijpt, kan handelen. En Beckert maakt duidelijk: begrijpen is een morele plicht. “Mensen kunnen het juiste doen, zelfs als dat een prijs heeft en succes onwaarschijnlijk is.” Er is hoop. Zeg dat Jens Beckert het gezegd heeft.

Beckert, Jens. How We Sold Our Future: The Failure to Fight Climate Change. Polity Press, 2025. ISBN 978-1509565092.

Klara Matthias Bouchet is schrijver voor het klimaat, de mens en de schoonheid. Ze gelooft dat woorden kunnen prikken én pleisteren, en dat een column met een hoek af meer losmaakt dan een beleidsnota. Haar werk danst tussen activisme en zelfspot. Bekijk ook hier haar Substack.