Nederland vaardigt sancties uit tegen Israël – nu België nog

Historisch heeft Nederland zich altijd trouw opgesteld tegenover Israël. Dat was onder meer het gevolg van een sterk schuldgevoel na de Holocaust, de nauwe band met de VS en de invloed van zionistische lobbygroepen.

Nederland is ook de grootste buitenlandse investeerder in Israël. Ongeveer twee derde van de Europese investeringen in Israël wordt gedaan door Nederlandse bedrijven. Al die factoren leidden tot terughoudendheid in kritiek op Israël, ook binnen de EU.

België daarentegen koos vaker voor een koers gebaseerd op internationaal recht en solidariteit met het Globale Zuiden. Ons land heeft een sterkere actieve pro-Palestijnse civiele samenleving en politieke partijen die kritischer staan tegenover Israëlische bezettingspolitiek. België stemt vaker voor VN-resoluties tegen Israël en schortte wapenleveringen op, althans dat was en is de officiële politiek.

De maat is vol

De verschrikkelijke situatie in Gaza en de hondsbrutale opstelling van Israël brengt nu blijkbaar verandering in de houding van de Nederlandse politiek. Beelden van uitgemergelde kinderen uit Gaza blijven dagelijks het nieuws halen. De VN spreekt openlijk over hongersnood. Medische experts waarschuwen dat veel kinderen gespecialiseerde voeding nodig hebben om te overleven.

Ondertussen blokkeert Israël nog steeds voedseltrucks en laat het slechts mondjesmaat hulp toe. Internationale organisaties beschuldigen Israël van het bewust uithongeren van een bevolking.

Nederland wil verder gaan als Europa niet mee beweegt

Voor Nederland is de maat dan ook vol. Voor het eerst zet het land twee Israëlische ministers op de zwarte lijst en dreigt het met handelsmaatregelen als Israël geen hulp toelaat tot Gaza.

Minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp maakte bekend dat twee Israëlische ministers – Bezalel Smotrich (Financiën) en Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid) – tot persona non grata zijn verklaard. Hun namen komen op de Europese lijst van ongewenste vreemdelingen.

Volgens Veldkamp hebben beide ministers herhaaldelijk opgeroepen tot geweld tegen Palestijnen en pleitten ze openlijk voor etnische zuiveringen in Gaza. “Hun uitspraken en daden zijn niet te verantwoorden”, zei Veldkamp in de Kamer. “Ze ondermijnen elke hoop op vrede.”

Premier Dick Schoof riep maandagavond zijn topministers bijeen voor spoedberaad. De conclusie: als Israël de toegang tot humanitaire hulp blijft blokkeren, volgen er maatregelen.

Schoof tweette: “De mensen in Gaza moeten onmiddellijk ongehinderde en veilige toegang krijgen tot humanitaire hulp.” Blijft Israël dwarsliggen, dan wil Nederland dat de EU handelsvoordelen voor Israël opschort en dat Israël uitgesloten wordt van Europese innovatieprogramma’s zoals Horizon.

En Nederland wil verder gaan als Europa niet mee beweegt. Nationale sancties zijn niet langer taboe.

De Israëlische regering reageerde furieus

De toon vanuit het Catshuis (officiële ambtswoning van de minister-president van Nederland) is ongewoon scherp. Veldkamp riep de Israëlische ambassadeur op het matje, iets wat in het verleden zelden gebeurde. Hij maakte duidelijk dat Nederland de huidige koers van Israël “onverdedigbaar” en “onmenselijk” acht.

Ook wees Veldkamp op elf geweigerde exportvergunningen voor Israëlisch militair gebruik. Alleen voor onderdelen van het luchtafweersysteem Iron Dome werden nog vergunningen verleend. Nieuwe wapenleveringen zijn uitgesloten zolang het geweld voortduurt.

Israël reageert woedend

De Israëlische regering reageerde furieus. Minister Ben-Gvir noemde de Nederlandse beslissing “hypocriet” en beschuldigde Europa ervan de kant van terroristen te kiezen. "Op een plek waar terrorisme wordt getolereerd en terroristen welkom zijn, is een Joodse minister uit Israël niet welkom. Al word ik verbannen uit heel Europa, ik zal blijven werken voor ons land en eisen dat we Hamas verslaan", aldus de minister.

Ook president Herzog bekritiseerde Nederland scherp en vond dat premier Schoof zijn woorden verdraaide. Volgens Herzog zijn sancties tegen Israël “een zware vergissing” en zouden ze de Europese geloofwaardigheid schaden.

De tijd dringt

Nederland is niet het enige EU-land dat zijn geduld aan het verliezen is. Frankrijk kondigde eerder al aan de Palestijnse staat te willen erkennen, zij het onder voorwaarden. Andere landen overwegen hetzelfde.

Toch blijft een gezamenlijke Europese reactie uit, onder meer omdat de verdeeldheid binnen de EU groot is. Landen als Duitsland, Oostenrijk en Hongarije liggen dwars bij sancties. Daardoor zit de EU vaak vast in dreigementen zonder daden.

Het enige tastbare maatregel die Europa tot op heden heeft genomen is de opschorting van het Horizon-onderzoeksprogramma – waarin Israël miljoenen Europese subsidie ontvangt. Die stap is symbolisch, maar markeert mogelijk het begin van veel meer.

De hongersnood rukt op en de voorbereiding van de massale deportatie neemt steeds concretere vormen aan

Nederland benadrukt dat een EU-brede boycot het meest effectief zou zijn, maar bereidt zich voor op een solo-aanpak als dat nodig is. Nederland zal dinsdag in elk geval in Brussel opnieuw aandringen op een bredere boycot van Israëlische producten uit bezette gebieden.

Wel opvallend is dat Nederland wel zwaar inzet op sancties, maar de erkenning van een Palestijnse staat voorlopig voor zich uitschuift. Het ziet die erkenning al jaren als eindpunt van een vredesproces.

Desondanks is de nieuwe houding van Nederland een belangrijke stap voorwaarts. Nederland laat zijn traditionele terughoudendheid tegenover Israël achter zich. Voor het eerst klinken er stevige woorden én volgen er tastbare daden. Het land toont dat zelfs binnen een verdeeld Europa moreel leiderschap mogelijk is.

Nu nog België en de andere landen. De hongersnood rukt op en de voorbereiding van de massale deportatie neemt steeds concretere vormen aan. De tijd dringt. Wir haben es gewußt.

Lees ook:

- Beste premier De Wever, het geruis in de buitenwereld zal aanzwellen tot een wervelwind - Francesca Albanese: “Er is een revolutionaire verandering op til”