about
Toon menu
Opinie

Hoe politiek gereduceerd wordt tot provocatie

Dit stuk gaat niet over Unia. Eigenlijk gaat het ook niet over Zuhal Demir of Liesbeth Homans. En wel hierom.
maandag 27 februari 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Een kleine voorspelling: over een maand is iedereen het recentste relletje over Unia vergeten. Er zal niet meer over geschreven worden, er zal niet meer over gepraat worden. Hoe ik dat weet? Wel, omdat het altijd zo gaat. Doe even de test: kan u de laatste vijf relletjes opnoemen die uitgelokt werden door uitspraken van N-VA’ers?

Wel, zo relatief is het dus.

Hiermee zeg ik niet dat uitspraken zoals die van Unia niet schadelijk zijn. Dat zijn ze zeker. Ze scheppen een sfeer die ongelijkheid en racisme onrechtstreeks legitimeert en wakkeren de haat aan tegenover al wie dag in dag uit strijdt tegen discriminatie en racisme. Het zijn uitspraken die op een negatieve en destructieve wijze polariseren en het is moeilijk om hier niet op te reageren en dit zomaar te laten passeren. Zeker als je weet dat de uitspraken van Homans en Demir pertinent onwaar zijn.

En toch. Toch kan ik me moeilijk van de indruk ontdoen dat al wie nu kritisch en stevig reageert deel uitmaakt van een scenario dat volledig geschreven werd door de N-VA. Iedereen die de afgelopen jaren de actualiteit wat volgde, weet hoe dat scenario ineen steekt.

Er worden enkele provocerende uitspraken gedaan door N-VA-politicus X, journalisten maken er nieuws van, op dat nieuws reageert een legertje opiniemakers en commentatoren, het nieuws en de commentaarstukken circuleren op sociale media alwaar ze verder het debat aanvuren, waardoor de kwestie dan opgepikt wordt door debatprogramma’s als Terzake of De Afspraak. Mits nog wat extra provocerende uitspraken kan dit scenario gedurende één week een paar keer herhaald worden.

Je zou het 'provopolitiek' kunnen noemen, een vorm van politiek die niet gebaseerd is op beleid, zelfs niet op feiten. Het enige wat telt is het effect van de provocatie.

Dat effect laat zich opmeten in termen van mediadominantie, kijk- en leescijfers, likes, comments, shares, tweets en retweets. Eén keer politiek louter daarop gericht is, doen waarheid en onwaarheid er niet meer zoveel toe. Juist of fout, waar of onwaar, oprecht of gespeeld en soortgelijke categorieën zijn volledig ondergeschikt aan het effect van de provocatie. En als onwaarheden provoceren, net omdat ze duidelijk onwaar zijn, zullen ze ook ingezet worden in het provopolitieke theater. Enter post-truth politics.

Uiteraard heeft N-VA niet het patent op provopolitiek. Het is een internationaal fenomeen. Trump is natuurlijk het meest uitgelezen voorbeeld, maar Wilders of Le Pen evenzeer. En in zekere zin is provopolitiek de enige vorm van politiek die Filip De Winter bedrijft.

Provopolitiek kan je niet begrijpen als een louter politiek fenomeen. Het is een vorm van politiek die ontstaat op het snijpunt tussen commerciële media, doorgedreven electoralisme en de dominantie van sociale media.

Provopolitiek doorziet de mechanismen van de commerciële en sociale media, radicaliseert die mechanismen en buigt ze om in haar eigen voordeel. Het ensceneert de conflicten waar commerciële media en hun consumenten op verlekkerd zijn en buit die conflicten uit.

Er worden straffe, controversiële standpunten ingenomen, die niet noodzakelijk gemeend of zelfs realiseerbaar zijn, maar wel een maximum aan media-effect sorteren in de vorm van applaus, woede, verontwaardiging of angst. Dat zorgt voor ongeziene media-exposure en een beheersing van het debat voor minstens enkele dagen.

Dit is een win-win voor zowel commerciële media als de politici die haar bespelen. Het type politici dat in zo’n context op de voorgrond treedt zijn de Theo Franckens en Donald Trumps van deze wereld.

Wie dacht dat sociale media de redding zou betekenen, of nog steeds kan betekenen vergist zich. Sociale media zijn evengoed commerciële media, maar van een ander type. In plaats van lezers en kijkers wordt de productie van data nagejaagd en daardoor zijn sociale media aan dezelfde mechanismen onderhevig als klassieke commerciële media.

Je kan zelfs beweren dat die mechanismen nog sterker aanwezig zijn bij sociale media. Het gaat om de meeste likes, shares, retweets, views of comments en niet om de intrinsieke kwaliteit van wat gepost wordt. Het gaat om de creatie van zoveel mogelijk data. En het is de content die de meest primaire emoties opwekt die ook het meest succesvol is op dat vlak. En welke content is dat? Juist, provocerende content. Politici hebben dankzij Twitter en Facebook hun eigen nieuwskanalen die permanent actief zijn. Hoe provocerender de tweets of updates, hoe meer interactie en hoe sneller er een doorstroom is van sociale media naar traditionele media.

Ik maak me geen illusies. Ook deze analyse maakt natuurlijk integraal deel uit van de provopolitiek omdat het uiteindelijk nog altijd een reactie is op een provocatie. Ergens is dat logisch en onvermijdelijk. Van zodra je je in het publieke debat begeeft, kan je niet buiten de destructieve kracht van provopolitiek omdat het publieke debat nu eenmaal tot provopolitiek herleid is.

Hoe we daaruit geraken? Misschien is de combinatie van lef en zelfreflectie wel één van de sleutels: niet langer ingaan op iedere provocatie, politiek opnieuw trachten te voeren buiten de greep van electoralisme en commerciële media.

Daarom gaat dit stuk niet over Unia. Of toch bijna niet.

reageer

4 reacties

  • door Daniël Verhoeven op maandag 27 februari 2017

    Demir en Homans kregen heel wat weerwerk in de media na hun onheuse aanval op Unia. Van o.a. Johan Leman, Bart Somers (VLD), Bianca Debaets (CD&V), Yasmine Kherbache (SP A), Patrick Loobuyck enz.

    De zoveelste provocatie? Een Trumpistische dijkbreuk? Dit lijkt mij te hoog gegrepen. Niet alle N-VA-ers zijn zo lomp. Soms komt er zelfs weerwerk binnen de eigen rangen. Vuye en Wauters hadden er o.a. alvast genoeg van en trapten het af.

    Had de N-VA niet eerder dringend een bliksemafleider nodig om het debacle van Sigfried Bracke, Koen Kennis en andere graaiers te doen vergeten?

    Dat het duidelijk haastwerk was, blijkt alvast uit de talrijke feitelijke fouten in hun discours. Unia verwarren met het Minderheden Forum was vast geen opzettelijke fout – die waren er ook - maar wel een kolossale blunder.

    De vraag is of dit allemaal wel zo positief uitpakt voor de N-VA. Demir probeerde op haar FB pagina na de vele reacties haar door leugens geschonden reputatie op te krikken, maar kreeg daar net iets meer negatieve dan positieve reacties op. Op het moment van mijn telling: 1212 tegen 1173. Zie https://www.facebook.com/zuhal.demir.3956/posts/1655974771095670.

    Het niveau van haar verdediging is dan ook bedenkelijk. Demir geeft wel toe dat Unia zich de voorbije jaren niet echt heeft uitgesproken in het debat rond de figuur van zwarte piet. Maar het gaat om een "verdachte stilte", schrijft ze dan maar. Op die manier ondermijnt ze verder haar geloofwaardigheid.

    De provocateurs blijven ontmaskeren, onrecht onvermoeid blijven aanklagen en zelf met een positief progressief verhaal komen, meer zit er niet op. Dit zowel op de sociale media als in de reële wereld. En bij voorkeur in de reële wereld. Daar werkt het echt. De toestand is zorgwekkend, maar niet hopeloos.

  • door Berten Debergh op maandag 27 februari 2017

    Prima visie! Ik wil ze graag bijtreden! Toch is het moeilijk om een positief en progressief politiek spoor te trekken zonder af en toe ook in te gaan op de negatieve accenten die dagelijks de wereld worden ingestuurd... vooral als het hierbij om effectieve leugens gaat!

  • door Merel op dinsdag 28 februari 2017

    Dit weekend nog eens 'Schindler's List' gezien. Diegenen die een tegenkracht zouden kunnen vormen, zijn druk bezig hun zakken te vullen. Ik wacht op een nieuwe partij, eentje zonder onaangename voorgeschiedenis zoals PVDA. Bij gebrek aan beter zullen ze toch mijn stem krijgen, en er zijn velen zoals ik, maar niet genoeg vrees ik. De toekomst is zwart.

  • door dit is belgisch op woensdag 1 maart 2017

    Prachtig doordacht artikel, meneer Thomas Decreus, dat de essentie bloot legt van de manier waarop we "aangepakt" worden. Hartelijk dank daarvoor. Ik wou dat iedereen het kon lezen. U schrijft: "Van zodra je je in het publieke debat begeeft, kan je niet buiten de destructieve kracht van provopolitiek omdat het publieke debat nu eenmaal tot provopolitiek herleid is." Dat is waar, dus waarom zouden we ons in het publieke debat van de main stream media, facebook en twitter begeven? Negeren die boel, er zijn alternatieven.

Lees alle reacties