about
Toon menu
Opinie

Trump en het einde van het propagandamodel

Het meest verbijsterende feit van de nacht van 8 op 9 november 2016 was niet zozeer dat Donald Trump verkozen werd tot President van de VS. Het was dat niemand in de grote media daarmee rekening bleek te hebben gehouden. Men had zich bij, zeg maar, CNN, BBC World, NBC, Euronews, Fox, de New York Times, The Guardian en alle Europese stations en mediagroepen blijkbaar tot in de puntjes voorbereid op één enkel scenario: Clinton wint na een dappere nek-aan-nek race.
donderdag 10 november 2016

Experts stonden standby voor de juiste commentaren, de vox pop was al verzameld onder kiezers, de editorialen waren al geschreven, de topreporters stonden in het hotel waar Clinton haar overwinningsspeech zou geven. Immers, de peilingen gaven Clinton een klein maar constant voordeel, en die brave burgers zouden, als het er echt op aan komt, toch steeds kiezen voor een degelijke professionele en “normale” politica en niet voor die vreemde en ruw gebekte miljardair die zich als “outsider” uitgaf.

Reporters vallen zonder tekst

En dan – pats – won Trump toch. En van zodra dat helder werd, leek de berichtgeving in die grote media meer op die van een begrafenis dan een feest van het volk. Close-ups van verbijsterde gezichten van Clinton-fans werden getoond, met lange, lange stiltes vanwege de reporters. Men had letterlijk niets klaar staan voor dit scenario. Later, toen de wereldleiders hun commentaren gaven, bleek hetzelfde. De EU bijvoorbeeld, had bij monde van Tusk, Juncker of Schultz geen zinnig woord te zeggen. Men wees op een periode van verwarring en onzekerheid die aanbrak, en die in hun geesten duidelijk al was aangebroken.

Hoe kàn dit nou? Er breekt nu een periode aan van maanden, zoniet jaren, waarin men die vraag vanuit alle mogelijke hoeken zal proberen te beantwoorden.

Ons antwoord lag al een tijdje klaar. Al van bij het begin van de voorverkiezingen had dr. Ico Maly de Tilburgse studenten van het vak “New media and Politics” aan het werk gezet op onderzoek naar de campagnes van alle kandidaten, conventioneel zowel als (nog prominenter) op sociale media. We legden daarover op Diggitmagazine.com een uitgebreid en voor elk toegankelijk archief aan. Wat Trump zelf betrof. Maly kondigde in een reeks van drie artikels al een tijd terug aan dat Trump best wel kon winnen. Eigenlijk waren we er vrij zeker van.

Propagandamodel faalt

Maar om dat te snappen moeten we het kader wat openen, en kijken naar een reeks nieuwe politieke fenomenen: Syriza, Podemos, Jeremy Corbyn, het Britse pro-Brexit kamp en Bernie Sanders. Elk van deze partijen en figuren boekte opvallende overwinningen die alle bestaande peilingen tegenspraken, en bovendien nog eens verliepen zonder de geringste steun van de grote media. Integendeel: elk van de vermelde politieke krachten scoorde ondanks de grote media, die hen zonder enige uitzondering verketterde, als hopeloos onverkiesbaar voorstelde, en als het moest ook doodzweeg.

Binnen het dominante model van politieke analyse en voorspelling is zoiets volkomen onverklaarbaar, en alle verklaringen die men eraan geeft zijn hopeloos onvolledig en kortzichtig. Die dominante analyses verlopen immers volgens het welbekende “propagandamodel” van Herman en Chomsky, uitgeschreven in hun befaamde “Manufacturing Consent” van 1988.

Het boek beschrijft, ruw samengevat, wat we een “lineair” en “propositioneel” model van politieke macht kunnen noemen. Het is lineair omdat men ervan uitgaat dat (a) belangengroepen hun doelstellingen politiek formuleren; (b) ze doorgeven aan de grote media, die ze in heel diverse formaatjes reproduceren en (c) zo de geesten van de burgers masseren en op één lijn brengen. Het is propositioneel, omdat men ervan uitgaat dat mensen kiezen voor datgene wat in die propaganda wordt gezegd – de programmapunten van partijen of politici, de uitspraken die ze publiek hebben gedaan, de “thema’s” die ze aansnijden en aanvallen dan wel verdedigen. Opiniepeilingen gaan, typisch, dat soort zaken na.

Syriza, Podemos, Corbyn, Brexit, Trump

Wel, Syriza, Podemos, Corbyn, het pro-Brexit kamp en nu ook Trump verwijzen dat model nu definitief naar de prullenbak. “Manufacturing Consent” was, ironisch, geschreven op de vooravond van de doorbraak van het internet. En dat laatste heeft niet alleen een heel nieuwe publieke ruimte (en dus een politieke ruimte) geschapen, maar heeft ook de gehele systematiek van wat “publiek” is veranderd.

De klassieke (alweer lineaire) veronderstellingen over relaties tussen sociale groepen en politieke voorkeuren is bijvoorbeeld overhoop gehaald: het feit dat lager opgeleide mensen meer populistisch of nationalistisch zouden stemmen, bijvoorbeeld, of dat minderheden nooit een xenofobe politiek zouden steunen. Al die zaken worden telkens weer ontkracht, en het onderzoek naar de overwinning van Trump zal zich ook nu weer daarover de kop breken.

Nieuw model nodig van politieke analyse

Grote groepen mensen stemmen nu non-lineair en niet-propositioneel. Ze steunen kandidaten om zeer uiteenlopende redenen en hebben vaak volmaakt lak aan de eigenlijke programmapunten van kandidaten. Ze stemmen ook vanuit heel andere identiteits- en groepsposities dan de klassieke catalogus van de politieke demografie.

Die groepen vormen zich nadrukkelijk online, en elk van de vermelde politieke actoren had de grote media simpelweg niet nodig omdat ze online het hele spel beheersten. Sanders, bijvoorbeeld, was minder gepolijst, jong en “all American” dan zowat alle tegenstrevers, en noemde zichzelf nog eens onomwonden “socialist” in de VS, maar was een absolute hit op sociale media, met name bij jongeren.

Al die dingen bekijkt men nog steeds als “below the radar”, en men neemt ze niet echt serieus. Het gevolg: de burgers stemmen volslagen onvoorspelbaar, de opiniepeilers begrijpen er niks meer van en de reporters vallen zonder tekst.

We hebben dus een geheel nieuw model nodig van politieke analyse. De verbijstering na Trump is hopelijk groot genoeg om aan die klus te beginnen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

9 reacties

  • door Jan Willems op donderdag 10 november 2016

    Een simpele vraag: waarom kom je hier pas nu mee?

  • door Tanguy Corbillon op donderdag 10 november 2016

    U merkt op dat de periode van onzekerheid waar traditionele politici naar verwijzen, op dat eigenste moment al in 'hun' hoofden heeft postgevat. Terecht, lijkt me.

    Maar kan iemand het überhaupt wel vatten? Is de verwarring niet zo groot, dat zelfs Trump zelf niet kan verklaren waarom, of waartoe, hij verkozen is? Zal hij zich die 'overwinning' eigen kunnen maken, niet door de mand vallen, groeien in zijn rol? Ik weet het : dat zijn vragen die horen bij het traditionele model. Maar dat is tot nader order 'het model'. (Bij mijn weten heeft Trump niet het minste idee in welke zin hij dat systeem zou kunnen hervormen... als hij dat al zou willen.) Het gevaar lijkt me heel reëel dat hij, omdat hij 'het' niet kan vatten, zich verder verliest in een narcistische vlucht vooruit. Dat hij gewoon 'gelooft' dat hij de man van de situatie is...

    Het establishment verkeert nu inderdaad in crisis... Ook al kan de wetenschap het politologisch en sociologisch duiden (maar steeds minder, zo blijkt), de toekomst zal pas weer veilig zijn als er visie aan de oppervlakte komt... en het publiek dat ook zal weten te onderscheiden.

  • door Jean Van den Bosch op donderdag 10 november 2016

    Het “propagandamodel” is de juiste uitdrukking. In geen enkele pers kon je niets positiefs terugvinden over Trump. Zelfs niet in Europa en zeker niet in België. Clinton is haar nek gebroken over o.a. de Rust Belt in de VS, dacht dat zij die kiesdistricten in haar zak had. Net staten waar Trump de realiteit van het volk wel begreep, daar is nood aan jobs, jobs, jobs.

    Dat van Trump nu wordt verweten dat hij aan populisme doet, populisme is de taal van het volk (populas). Volgens de zelf bekeerde (omhoog gevallen) politiekers, is het volk een soort onderklasse. Waarbij de elitaire politiekers hun woorden heiliger zijn dan de Bijbel. Daarbij heeft Clinton de vergissing van haar leven gemaakt. De Amerikanen braken haar en vooral van het politiek systeem dat zij vertegenwoordigt. In de Griekse oudheid werden van "volksvertegenwoordigers" die niet de belangen van hun gemeenschap behartigden. Gewoon het hoofd (of erger) afgeslagen, dus geen elite die het volk kon miskennen.

    Als je de Europese en Belgische reacties nagaat van de Elitaire Kaste (politiekers), op het succes van Trump. Daarbij stel ik mij grote vragen, Trump is democratisch verkozen. Niet alleen in Oost-Europa maar ook in West-Europa zullen zich grote veranderingen gaan plaatshebben. Alleen is de vraag zullen deze wel in de positieve zin gebeuren. Maar ja wij zijn toch maar het gepeupel.

  • door Roland Horvath op vrijdag 11 november 2016

    Trump, de hoofdstroom media waren blind, instituten als News media and Politics in Tilburg zagen het wel. Volgens het propaganda model van de politieke macht verlopen zaken zoals de mening van de kiezers lineair en proportioneel. Evenredig met de propaganda. Dat veronderstelt dat alles continu veranderlijk en flexibel is. In de economie veronderstelt men ook die flexibiliteit en dus een tendens naar evenwicht. In politiek en economie is er geen evenwicht en ook geen oneindige flexibiliteit. Bvb door macht en monopolies, door het feit dat er geen oneindig aantal aanbieders en vragers zijn van propaganda of van goederen.

    Vandaar dat veel veranderingen gepaard gaan met schokken, met revoluties. De democratie gaat er prat op de enige staatkundige ordening te zijn die veranderingen geweldloos kan realiseren. Brexit en Trump, verborgen voor de hoofdstroom media. Niet te verwonderen. Propaganda is blind, Haar enige doel is een voorstelling van zaken te verkopen die van nut is voor de machtigen, voor hun willen en grillen. De journalisten die denken volgens het propaganda model houden hun wensen voor werkelijkheid.

    Een propaganda boodschap mag niet te ver afstaan van de mening van de ontvanger, anders wordt het effect negatief. Dat geldt wellicht ook voor de boodschappers, hoe dichter boodschapper en ontvanger bij elkaar, hoe meer effect de boodschap heeft. Dus niet alleen boodschappen zijn dan mee te rekenen ook de relaties tussen boodschappers en ontvangers. Op de sociale media.

    Iets anders. De consument beperkt de evoked set, de keuze set. Een kiezer neemt geen 10 factoren in beschouwing maar wellicht één of enkele. Ook daar is er discontinuïteit. Eén factor 3 of 4 keer herhalen, Trump, is dus beter dan 3 of 4 factoren 1 keer noemen, Clinton.

    • door Jean Van den Bosch op maandag 14 november 2016

      @roland. Ik kan ook goed voorspellen, vooral in Vlaanderen. Heb ik prof De Vos niet voor nodig, met het hedendaags stemmingsveld, kan ik er amper 5% naast zitten. In Vlaanderen komen amper (?) 12 partijen op, die dan nog verdeeld zijn per provincie. Dus je wordt gedwongen om te kiezen voor iemand die in jouw provincie woont. Daarbuiten kan je voor NIEMAND kiezen, zelfs zou ik en jij dat willen.

      Reken daar een foutmarge bij en ik en jij kunnen nooit verkeerd zijn!!! Dit toont overduidelijk ook het probleem van onze (?) politiek aan. Herinner je "zwarte zondag" van een 20-tal jaren terug. Niemand maar dan ook niemand had dit voorspeld. Dat nu NVA tram 3 (30%) heeft gehaald, had ook niemand voorspeld, dat is het probleem met partijen die uit niets komen. Namelijk onberekenbaar. Hetzelfde gebeurd nu met Trump. Ook onberekenbaar. Afwachten is dan de boodschap voor iedereen feitelijk en zien wat er uit de bus komt.

  • door rik vancoillie op vrijdag 11 november 2016

    Denkkader zoek ? Het is inderdaad godgeklaagd dat alle politieke analyse bij sommigen uit de sociaaldemocratie, vertrekt vanuit een MARKTsistische invalshoek - het is geen typfout - hoor. Deze strekking verengt "politiek" tot stemmen halen en "democratie" tot gaan stemmen. Deze strekking wil de "vraagzijde" t.t.z., de kiezer sturen. Niet beseffen dat dit, niet alleen vandaag maar reeds meer dan 40-50 jaar bezig is, getuigd van weinig sociaalhistorisch besef. De aanbodzijde in de politiek heeft zich rond de jaren tachtig aangeschurkt tegen het neoliberale denken en handelen dat dan daardoor mainstream is geworden. Ik zeg wel: denken én handelen. Het gaat zowel over gebrek aan erkenning van scheve verdeling en aanwijzen van de verantwoordelijken hiervoor als over het zich inbedden in communicatiestrategieën die elk activisme en sociale betrokkenheid achter wege laten. Ik werk voorgaande stellingen verder uit voor onze vakbondsvormingen. Terug naar de verschillen in duiding over wat in de VS is gebeurd. Ik denk dat, niet zien dat het denken en handelen van Bernie Sanders een sociale en dynamiserende manier is om aan politiek te doen, te maken heeft met de MARKTsistische bril die commentatoren en media opzetten nu en ook voor de verkiezingen. Doodzwijgen en of ridiculiseren.

  • door john op zaterdag 12 november 2016

    "Het gevolg: de burgers stemmen volslagen onvoorspelbaar, de opiniepeilers begrijpen er niks meer van en de reporters vallen zonder tekst."

    De mensen zijn allang het huidige systeem zat! De voorspelbaarheid is duidelijk voor geopende ogen, kijk naar resultaten van "Het Blok". Een naamsverandering geeft geen effekten op de koers, de stijging is steeds maar doorgegaan. Een vreemde krijgt meteen stemmen indien hij bekend is bijvoorbeeld van Rossum. Kijk naar de omringend landen, de mensen zijn het systeem van VIA de (R)overheid de elite te spekken beu.

    Door een bekende TV kwismaster (Trump) met standpunten die aanslaan en die bewezen heeft zelf voor zijn bestaan te kunnen zorgen zonder al die Familiepoltieke BVBA's is het toch niet verwonderlijk dat hij verkozen is.

  • door ydnay op zaterdag 12 november 2016

    Wie zei ook weer heel recent ? De reden waarom we Trump uiteindelijk zullen verwensen is omdat hij Clinton aan de macht hielp.

  • door Carlos Pauwels op zaterdag 12 november 2016

    In de vorige "De Wereld Morgen" heb ik al een paar keer gereageerd op het fenomeen Trump. Bovenstaand artikel sterkt mij nog meer in wat ik schreef. De "Titanic 2" is van stapel gelopen en een veilige vaart gewenst. En iedereen staat er op te gapen zonder te weten waar hij heen vaart. Beangstigend! Ondertussen is de muziek hier wel al stil gevallen en heerst er een begin van paniek. Ik denk dat we wel eens zouden kunnen afstevenen op een 1912 extra large.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties