about
Toon menu
Analyse

Vijf ongemakkelijke waarheden over racisme

'Racisme zit in ons DNA', 'racisme is voor dommeriken' en 'vandaag bestaat écht racisme nauwelijks nog'. Het zijn enkele van de vaak gehoorde uitspraken in het racismedebat dat ook deze week weer stevig oplaaide. Foute uitspraken, die de ongemakkelijke waarheden over racisme verbergen.
vrijdag 5 augustus 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

1) Racisme heeft weinig te maken met een gebrek aan rationaliteit of domheid

Het is een wijdverspreide gedachte: racisme is een vorm van domheid of primitiviteit en heeft iets te maken met een gebrek aan kennis. Maar dat klopt niet. Het moderne racisme is het gevolg van een heel specifieke soort van kennis die ontstaat in de loop van de zeventiende en achttiende eeuw: de moderne wetenschap.

Racisme is de schaduwkant van de wetenschappelijke revolutie en de Verlichting. Racisme ontspruit dus niet uit onwetendheid of irrationaliteit. Het is net andersom. Het racisme dat in de twintigste eeuw tot zoveel ellende zou zorgen, kwam voort uit de classificaties van grote Verlichte geleerden.

Een voorbeeld van zo'n geleerde is Carl Linnaeus (1707-1778). Linnaeus staat vooral bekend omwille van de classificaties die hij aanbracht binnen het dierenrijk. Door te kijken naar fysieke gelijkenissen bracht hij dieren onder in verschillende soorten. Hij legde hiermee de basis voor de moderne biologie. Maar Linnaeus onderscheidde niet alleen verschillende soorten dieren. Ook op de mens paste hij zijn classificatiesysteem toe.

Volgens Linnaeus bestond de menselijke soort uit Europeanen, Indiërs, Afrikanen, Amerikanen en Aziaten. Een onderverdeling die uiteraard terug te voeren valt op fysieke gelijkenissen en verschillen tussen mensen. Maar Linnaeus ging nog verder dan dat. Aan de verschillende rassen kende hij ook verschillende eigenschappen toe. Volgens Linnaeus waren de Europeanen scherpzinnig en inventief. Bovendien, zo stelde Linnaeus, lieten Europeanen hun gedrag bepalen door wetten. Afrikanen daarentegen waren sluw, lui, nalatig en lieten zich leiden door grillen in plaats van door algemene wetten.

Doorheen de achttiende eeuw zien we dit soort van wetenschappelijke classificaties terugkeren. Steeds opnieuw worden Europeanen als mooier, slimmer en beter geportretteerd dan andere rassen, aan wie vooral negatieve eigenschappen worden toegekend.

Vanaf de negentiende eeuw komt dan ook een echt 'wetenschappelijk racisme' op. Dit 'wetenschappelijke racisme' probeerde via de werkwijze van moderne wetenschappen aan te tonen dat mensen van kleur van een inferieure soort waren dan witte mensen. Belangrijke conclusie die hieruit voortvloeide was dat niet-Europeanen geen aanspraak maakten op dezelfde rechten als Europeanen.

De Franse denker Henri de Saint-Simon stelde bijvoorbeeld dat het een wetenschappelijk feit was dat de Afrikaan, vanwege zijn biologische constitutie, niet hetzelfde niveau van ontwikkeling kon bereiken als de Europeaan. Bijgevolg waren ook de principes van vrijheid en gelijkheid niet van toepassing op Afrikanen zoals die van toepassing waren op Europeanen, concludeerde Saint-Simon.

Dit soort redeneringen was gemeengoed onder Europese intellectuelen en wetenschappers in het midden van de negentiende eeuw. Het 'wetenschappelijke' racisme kreeg een ware boost met de komst van het darwinisme. Darwin had het dierenrijk voorgesteld als een permanente strijd tussen soorten. Een strijd waarin de zwakkere soorten steevast het veld moesten ruimen voor de sterkere soorten die beter aangepast waren aan hun omgeving.

Het was slechts een kleine stap om deze theorie toe te passen op de menselijke “soorten”. Na Darwin kwamen dan ook een hele rits intellectuelen, publicisten en politici die stelden dat de blanke Europeaan de sterkere mensensoort was die andere soorten zou verdrijven. Het vormde de ideologische onderbouw van een imperialistische, kolonialistische en racistische politiek.

2) Racisme en democratie hebben meer met elkaar te maken dan we denken

Het racisme van de achttiende en negentiende eeuw was niet alleen een bijproduct van wetenschappelijke innovatie. Het was ook de keerzijde van een democratische revolutie. De gelijkheidsgedachte die in de grondteksten van de Amerikaanse en Franse revoluties vervat lag, riep op om iedere mens als mens te respecteren.

Om bestaande ongelijkheden te rechtvaardigen moest daarom teruggegrepen worden naar een ideologie die kon aantonen dat sommige mensen inferieure mensen waren. Half-mensen op wie de mensenrechten niet van toepassing waren. Het racisme vormde het perfecte antwoord op het radicale gelijkheidsideaal van de mensenrechten.

Franse Revolutie

Op het moment dat het wetenschappelijke racisme zijn intrede doet onder de Europese intelligentsia, verkeert Europa in een staat van politieke chaos. Sinds de Franse Revolutie werd de kaart van Europa voortdurend hertekend, oude elites zagen samen met hun macht ook hun wereldbeeld verkruimelen. Nadat de Franse revolutionairen hun eigen koning hadden onthoofd, was het duidelijk dat de door God gelegitimeerde koning niet langer het begin- en eindpunt van de politieke gemeenschap was. In de plaats kwam het volk als soeverein naar voor.

Of, om preciezer te zijn, een nieuwe elite die beweerde in naam van het volk te handelen. Maar wie of wat is het volk precies? En wie of wat legitimeert de soevereiniteit van het volk? Nu God en koning van hun sokkel gevallen waren, werden dit prangende vragen en Europese intellectuelen gingen op zoek naar antwoorden.

Eén van de belangrijkste antwoorden werd ontwikkeld door de Duitse filosoof Gottfried von Herder (1744-1803). Herder ontwikkelde het idee dat volkeren over een Volksgeist beschikken. Een soort collectieve ziel, zeg maar, die zich uit in de culturele manifestaties van het volk. De liederen, literatuur, tradities, gewoonten en, bovenal, taal: het waren volgens Herder allemaal uitingen van een welbepaalde ziel die ieder volk tot Volk maakte. Die volksziel zorgde ervoor dat volkeren streefden naar een eigen territorium en een eigen staat. Sterker nog, ieder volk moest een eigen natuurlijk gebied hebben waarin de ziel ten volle tot uiting kon komen, aldus Herder. Want het mengen van volkeren met verschillende zielen, of het verplaatsen van volkeren uit hun natuurlijke biotoop, kon enkel leiden tot de teloorgang van de ziel en het volk zelf.

De theorie van Herder over de Volksgeist zette de deur open naar een meer cultureel racisme. Herder ging er immers van uit dat cultuur een soort onvervreemdbare essentie is die aan een volk en een natuurlijk gebied plakt. Een essentie die bovendien kan bedreigd worden indien er teveel contacten zijn tussen verschillende volkeren. Eenmaal een dergelijk idee ingeburgerd raakt, wordt het volstrekt normaal om volksvreemde elementen te weren op grond van nationale veiligheid of om diversiteit als een bedreiging voor de eigen cultuur te zien. Het is vanuit die redeneertrant dat het moderne antisemitisme mede vorm kreeg.

Eén van de figuren die bepalend was voor dat moderne antisemitisme was de Duitser Wilhelm Marr (1819 – 1904). Marr was iemand die sterk onder invloed stond van de ideeën van Herder. Hij was een vurige aanhanger van het idee dat het Duitse volk een eigen staat moest krijgen, een staat waarin het volk ten volle zijn eigenheid kon beleven en uitdrukken. Maar volgens Marr kon er in die toekomstige Duitse staat geen plaats meer voor zijn voor joden. Zelfs indien joden zich volledig assimileerden bleven ze een 'probleem', aldus Marr. Volgens Marr bood zelfs assimilatie geen oplossing. Joden verdienden gewoon géén plaats op Duits grondgebied. Aan de basis van dit extreme standpunt lag een ver doorgedreven conflictmodel. Marr was er van overtuigd dat Duitsers en joden in een langdurend, historisch conflict verwikkeld waren. Een conflict waarin geen enkel compromis mogelijk was, want de overwinning van de ene zijde betekende de gegarandeerde ondergang van de andere zijde, aldus Marr.

Wilhem Marr

Niet onbelangrijk in deze context is dat Marr in zijn pamflet de Duitse en joodse identiteit racialiseerde. Volgens hem waren Duitsers en joden niet gewoon twee volkeren met een verschillende volksgeest, het waren ook twee verschillende rassen. Net daarom dat er geen compromis mogelijk was volgens Marr. Ras is nu eenmaal iets dat onveranderlijk is, het gaat om een biologische essentie die een persoon bepaalt, een essentie die onverveemdbaar is en die dus niet kan geassimileerd worden. Het is op die manier dat twee lijnen in het werk van Marr samenkomen: het idee van een Volksgeest wordt verbonden met de pseudowetenschappelijke leer over menselijke rassen. Het is de verstrengeling van deze twee ideologische lijnen die zou leiden tot de racistische excessen van de twintigste eeuw, het nazisme in het bijzonder.

3) Racisme floreert nog steeds, we hebben het alleen anders verpakt en herkennen het daarom niet meer

Het nazisme hebben we net als het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime en de Amerikaanse segregatie achter ons gelaten. Het lijkt alsof de hoogdagen van het racisme achter ons liggen. Met de nadruk op lijkt, want de ideeën die ten grondslag lagen aan de openlijk racistische regimes van de twintigste eeuw – het idee van een (bedreigde) volksgeest en de pseudowetenschappelijke raciale classificatie – leven nog steeds verder.

Als het multiculturalisme wordt afgezworen, dan is dat vaak vanuit het achterliggende idee dat de dominante cultuur bedreigd wordt door minderheidsculturen. Er heerst nog steeds een wijdverspreid idee dat de opkomst van de ene cultuur de ondergang van de andere zal inluiden en dat een culturele vermenging leidt tot degradatie. Herders concept van een Volksgeest die moet beschermd worden en zich niet mag mengen met andere Volksgeesten, zindert duidelijk op de achtergrond van dit soort denken na. Het Volk wordt als een lichaam gezien, migranten als de vreemde elementen die het lichaam ziek kunnen maken als ze met te veel zijn. Tegenwoordig hebben we het in dat verband over 'absorptievermogen' dat overschreden wordt. Klinkt mooier en properder, maar in wezen is het hetzelfde idee.

Het zijn niet enkel de ideeën van Herder die op een eigentijdse wijze blijven voortleven. Ook het pseudowetenschappelijke racisme van weleer bestaat nog, zij het in een andere vorm. Geschokt door de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog groeide er in de tweede helft van de twintigste eeuw onder intellectuelen en wetenschappers een nieuwe internationale consensus: het begrip ras en de pseudowetenschappelijke rassenleer moest van iedere legitimiteit ontdaan worden. Ras op zich werd niet langer beschouwd als een geldig wetenschappelijk concept. Rechtse en conservatieve groepen gingen daarom het concept cultuur steeds meer gebruiken om hiërarchische onderscheiden aan te brengen tussen groepen mensen.

In de laatste decennia van de twintigste eeuw ontstond een discours waarin de ene cultuur superieur of beter werd geacht dan een andere cultuur. Het waren die onderscheidingen die zuurstof gaven aan een nieuw racisme. Niet langer het 'blanke' ras werd superieur genoemd, maar wel de Westerse of Europese cultuur. Andere culturen werden als primitief, barbaars of achterlijk beschouwd. Hetzelfde schema van Westerse superioriteit keerde dus terug, maar bediende zich van andere concepten zoals 'cultuur', 'beschaving' of 'waarden'.

4) Ook het hedendaagse racisme dient om onderdrukking onherkenbaar te maken of te rechtvaardigen. En racisme is nog steeds dodelijk

Het aanbrengen van hiërarchieën tussen verschillende culturen of beschavingen vervult een zelfde functie als het aanbrengen van hiërarchieën tussen mensen met verschillende huidskleuren. Het legitimeert onderwerping, onderdrukking en het schrappen van de courante rechten voor wie deel uitmaakt van een als lager gekwalificeerde cultuur. Saint-Simon stelde dat mensenrechten niet van toepassing waren op andere rassen omdat kon in twijfel getrokken worden of die rassen wel volledig menselijk waren. We zien deze redeneertrant vandaag opnieuw terugkeren. Het hedendaagse racisme moet de oorlogen die we voeren, de ongelijkheden die we laten betijen en de doden die ons systeem creëert rechtvaardigen.

Het is bijvoorbeeld nog steeds bon ton om te beweren dat sommige culturen en volkeren niet overweg kunnen met democratie of mensenrechten. Wel, net die redeneertrant wordt een vrijgeleide om die volkeren of culturen de toegang tot democratie en mensenrechten te ontzeggen door ze bloot te stellen aan dictaturen, geweld en marteling.

Op welke intense en grootschalige wijze dit kan gebeuren bewijst de recente geschiedenis. Op 20 maart 2003 viel een door de VS gecreëerde Coalition of the Willing het Irak van Sadam Hoessein binnen. Het was een oorlog die zou leiden tot een miljoen doden en een door terreur en sectarische conflicten verscheurde regio. Naast materieel gewin en geostrategische overwegingen, werd de oorlog tegen Irak ook gelegitimeerd en aangestuurd door het idee dat westerse democratie gewapenderhand kon en moest opgelegd worden in het Midden-Oosten.

Uit gegevens van de International Organization for Migration kunnen we concluderen dat sinds het jaar 2000 meer dan 25000 migranten stierven die op weg waren naar Europa. Het werkelijke cijfer ligt vermoedelijk veel hoger. Want niet alle doden worden getraceerd en illegale migranten laten geen officiële documenten na. De cijfers waar we ons op moeten baseren zijn daarom steeds naar beneden afgeronde schattingen.

De Middellandse Zee is bovendien lang niet de enige plek in de wereld waar migranten zich te pletter lopen tegen gesloten grenzen. Sinds 1998 stierven 6000 migranten in het desolate grensgebied tussen de VS en Mexico. Vaak kwamen ze om door uitdroging tijdens de lange tocht door de woestijn. Dat geldt evenzeer voor de Sahara waar tussen 1996 en 2013 meer dan 1700 vluchtelingen door ontbering stierven. Aan de Australische grenzen lieten sinds 2000 meer dan 1500 migranten het leven.

Toen begin september 2015 aan duizenden vluchtelingen (waarvan velen uit Irak) de toegang ontzegd werd om het station van Boedapest te betreden, verklaarde de Hongaarse premier Viktor Orban dat we niet mochten vergeten dat de vluchtelingen die hierheen komen een andere cultuur hebben, die niet rijmt met “onze” cultuur. In een vrije tribune die begin september 2015 verscheen in de Frankfurter Allgemeine Zeitung schreef Orban: “Men mag niet vergeten dat zij die arriveren (…) vertegenwoordigers zijn van een totaal andere cultuur. Dit is een belangrijke kwestie” aldus Orban, “want Europa en de Europese identiteit hebben christelijke wortels”.

De gesloten grenzen die we vandaag kennen zijn eigenlijk een vorm van globale apartheid. Net zoals mensen gediscrimineerd werden op basis van het volstrekt arbitraire criterium 'huidskleur', gebeurt dat ook op basis van het al even arbitraire criterium 'geboorteplaats' en 'cultuur'. Niemand kiest ervoor waar hij of zij geboren wordt, maar je geboorteplaats en cultuur bepaalt wel ongeveer volledig de latere levensloop. Het zijn de concrete gevolgen van politieke beslissingen en een stilzwijgend aanvaard racisme. Het zijn door mensen gecreëerde ideologieën en afbakeningen, en het zijn ook mensen die uiteindelijk beslissen wie er al dan niet over die afbakeningen heen kan reizen.

Zowel in West- als Oost-Europese landen bestaan nu spontane en door de overheid georganiseerde kampen. In die kampen heerst rechteloosheid, zijn de hygiënische condities abominabel en worden mensen als vee samen gemurwd. De bewoners van de kampen zijn radeloos, hebben last van trauma's en verkeren in een staat van wanhoop die verder wordt aangewakkerd door de permanente besluiteloosheid van Europese politici.

Het is een glimp van wat de toekomst ons zal brengen indien we niet ernstig gaan nadenken over het versoepelen van grenspolitiek en het aanpakken van een door en door racistische ideologie. Als we het racisme niet actief bekampen zal het ook in de 21ste eeuw opnieuw leiden tot met prikkeldraad ommuurde kampen waarin uitzichtloosheid en ellende de plak zwaaien.

5) Racisme is dus geen biologisch of natuurlijk gegeven dat 'in ieder van ons zit'.

Het wordt vaak gezegd en geschreven: racisme is iets “dat een beetje in ieder van ons zit.” Neurochirurg Erik Van de Kelft heeft het in De Standaard bijvoorbeeld over racisme als een aangeboren eigenschap. Racisme is een instinct tussen andere instincten volgens Van de Kelf, “net zoals we allemaal graag eten en allemaal graag aan seks denken of doen.”

Racisme als instinct? Nee, dat klopt hoegenaamd niet. Uit alles wat hierboven staat blijkt net racisme een ideologie is waarvan het ontstaan samenhangt met het moderne wetenschappelijke denken, met de Verlichting, met het liberalisme en de democratie. Racisme was en is de manier waarop we het kolonialisme, het imperialisme, de gesloten grenzen, de ongelijkheid en de onderdrukking proberen te rationaliseren en te rijmen met liberale vrijheden en democratische principes. Dat is de pijnlijke waarheid die we niet onder ogen willen zien.

Wie schrijft dat racisme een soort instinct is, verwart twee, erg verschillende zaken. Het klopt dat we mensen voortdurend ordenen in categorieën van wij versus zij (familie/niet-familie, vrienden/niet-vrienden, bekend/onbekend, gevaarlijk/ongevaarlijk, etc.). Dat is even oud als de mens zelf, en om die reden is ook conflict en geweld even oud als de mens zelf.

Maar het is niet omdat mensen zichzelf en hun interactie met anderen vormgeven op basis van wij-zij onderscheidingen, dat we allemaal racisten zijn. Vanzelfsprekend is niet ieder wie-zij onderscheid racistisch. Racisme is een heel specifieke vorm van wij-zij onderscheiding waarin huidskleur of culturele kenmerken verabsoluteerd en hiërarchisch geordend worden. Een vorm die op die manier permanente en gewelddadige uitsluiting legitimeert. Die heel specifieke vorm van uitsluiting en onderscheiding die we racisme noemen, is historisch van aard en geen natuurlijk of biologisch gegeven.

Racisme is een 'ideologie'. Onder ideologie moet hier verstaan worden: een min of meer coherent geheel van voorstellingen, praktijken en handelingen die een specifiek mens- en wereldbeeld reproduceren. Dat wereldbeeld bepaalt op zijn beurt hoe mensen zich gedragen en positioneren ten opzichte van elkaar. Het komt erop aan die ideologie te bekampen. En dat betekent dat racisme en de strijd ertegen altijd politiek is.Zolang we dat niet erkennen zal de strijd tegen racisme vruchteloos blijven.

 

Deze tekst is gebaseerd op een hoofdstuk uit Dit is morgen van Thomas Decreus en Christophe Callewaert  (EPO 2016)

reacties

24 reacties

  • door s op vrijdag 5 augustus 2016

    Beste, Ook U stelt het darwinisme verkeerd voor, geheel conform overigens aan de nazistische interpretatie ervan: nl. het recht van de sterkste. Darwinisme is helemaal geen "strijd", maar een geleidelijke verdringing van de minder goed aan de levensomgeving aangepaste wezens door sexuele selectie, m.a.w. de beter aangepasten zullen zich meer vermenigvuldigen en zo, geleidelijk aan, "dominant" worden tot ze weer door beter aangepasten verdrongen zullen worden. Moesten de "sterksten" het altijd "winnen" van de "zwakkeren" dan waren we nu waarschijnlijk allemaal nog altijd ééncelligen....

  • door Bennie Janssens op vrijdag 5 augustus 2016

    Prima artikel, maar waarom zou de oorsprong van racisme niet tevens in de genen kunnen zitten? Is het niet zo dat racisme, dan wel vreemdelingenhaat, overal in de wereld voorkomt? Is het niet zo dat de mens zich tot een bepaalde groep rekent en die groep als superieur beschouwt ten opzichte van andere groepen? Zou dat niet gewoon het resultaat van de evolutie kunnen zijn? Ik vind dat je die mogelijkheid nogal gemakkelijk verwerpt.

  • door Jan Willems op vrijdag 5 augustus 2016

    Wat is racisme? Daarop antwoordt ALAIN VAN HIEL in een voor iedereen verstaanbaar boek. Een aanrader voor wie geen genoegen neemt met slogans. In dit boek krijgt het wij-zij-denken een objectieve verklaring vanuit de sociale psychologie. Het vertolkt een centrale positie binnen het multiculturele debat, los van enige politieke overtuigingen en waar nodig van politieke correctheid. Op basis van een genuanceerde analyse toont Alain Van Hiel aan dat harmonieus samenleven niet evident is, maar tegelijkertijd zeker niet onmogelijk. 'IEDEREEN RACIST. DE MULTICULTURELE DROOM ONTLEED' (Lannoo Campus, 2016). http://www.iedereen-racist.be/

    • door Bennie Janssens op dinsdag 9 augustus 2016

      Dank je Jan Willems.

  • door Yvon Princen op vrijdag 5 augustus 2016

    Redenering klopt op eerste zicht voor wat ik gemakshalve europees racisme na de franse revolutie zal noemen. Of die ook klopt voor andere vormen van racisme zoals die zich manifesteren op vele plekken in de wereld waar Europeanen slechts een uitzonderlijke verschijning zijn of waren daar ben ik nog niet uit. Voorlopig vermoed ik dat er nog minstens één ongemakkelijke waarheid ontkend wordt of ontbreekt.

  • door jan peeters op vrijdag 5 augustus 2016

    Racisme is van alle tijden en komt voor bij alle volkeren. Het is niet verschenen als westers fenomeen van wetenschap en humanisme zoals men stelt, die zijn enkel door racisme besmet geweest. Racisme bestond al in oeroude tijden. Zelfs bij apen nemen we racisme waar. Ook daar geldt 'eigen volk eerst'. Ik denk dat instinktieve reflexen wel degelijk mee aan de basis liggen, hoewel ze niet alles verklaren. Ook de angst voor het onbekende en de onbekende. Minachting van anderen die men om verschillende redenen als 'inferieur' beschouwt. We hebben het in eigen land en geschiedenis ook ervaren. Tot ver in de vorige eeuw werden Vlamingen als tweederangsburgers behandeld en gediskrimineerd, zonder recht op hoger onderwijs in eigen taal. Overheid, kerk, burgerij en leger drongen het Frans op, ook in de Nederlandstalige landsdelen. Flaminganten die opkwamen voor de rechten van de gewone man werden bestraft en uitgestoten. Als stiefkinderen werden Vlamingen achteruit gezet en bespot. En nu zijn er een significant aantal Vlamingen die op hun beurt racistisch reageren. Maar niet alleen Vlamingen of Belgen doen dat. In alle landen bestaat racisme, en soms nog véél grover dan bij ons. Er is werk aan de winkel. Wetenschap en humaan inzicht zullen ons eerder helpen racisme te bestrijden dan oorzaak te zijn. Samenwerking levert in alle gevallen meer op dan elkaar te diskrimineren en racistisch te behandelen.

    • door sam vanderleyden op maandag 8 augustus 2016

      goh, Jan Peeters... Het valt me zwaar te moeten constateren dat u het verdomd moeilijk hebt met het begrijpen van de tekst. Begrijpend lezen zal echt niet van uw sterkste vakken geweest zijn vroeger. Het zou het schrijven van uw reactie vrij overbodig gemaakt hebben. Is er eerder een moedwillige intellectuele blokkade (?) of is het ... tja spijtg een soort "onvermogen" / "beperking". Parels voor de zwijnen in elke geval. (Oh u bedoelt dat u ook een mening heeft en dat u het niet relevant vindt te de argumenten van 'anderen' te begrijpen? Het hebben van "een mening" is al goed genoeg, en ik heb het recht en blah blah blah --> jah, ok... good luck with that.) pffff, vermoeiend , telkens opnieuw.

      • door jan peeters op dinsdag 9 augustus 2016

        Beste Sam, graag enige argumentatie en toelichting waar ik het mis heb, ik lees nu alleen maar beschimpingen.

  • door Filip Langenbick op vrijdag 5 augustus 2016

    Bijzonder interessant artikel. Bedankt hiervoor. Toch tart me iets in de reflectie dat racisme niet in ieder van ons zit. De rederening daarachter is dat racisme ontstaan is vanuit de verlichting. Maar hoe weet u dat er voor die periode geen racisme bestond? Het oude Griekenland. Romeinse rijk. Enz.

  • door H Coopman op zaterdag 6 augustus 2016

    Interessant stuk, maar ik blijf met vragen zitten. M.b.t. argument 1 vraag ik me af of de schaduwkant van de wetenschap ondertussen toch niet als domheid mag beschouwd worden? Trouwens ook de andere kant van wetenschap is vaak niet zonnig. In welke valse "sciëntistische" zekerheden gelooft de auteur misschien niet zelf? M.b.t. argument 2 geldt hetzelfde: nieuwe machthebbers trachtten de opkomende democratie te recupereren door zich als pseudo democratisch voor te doen en de democratie uit te hollen. Akkoord, maar uiteindelijk is dat toch ook dom? (Ik ben niet akkoord met de eigenlijk contradictorische term "cultureel racisme": waarom noemt men dat niet gewoon "culturalisme"?) M.b.t. argument 3 ben ik mee, ook met de actuele evolutie van "racisme" naar "culturalisme". (Hier wordt de foute term "cultureel racisme" dus niet gebruikt.) Spijtig wel van de partijpolitieke recuperatie van het debat door het beeld van BDW... M.b.t. argument 4 ben ik akkoord met de analyse, maar minder met de voorgestelde oplossing. Zijn er geen andere dan het openstellen van de grenzen? Ik denk in dit verband aan de identiteitskwestie en breng deze in verband met hoe Emmanuel Todd de islam verdedigde als het enige wat de kansarme immigranten in de Franse banlieus nog hebben... Geldt iets gelijkaardigs niet voor autochtonen? M.b.t. argument 5 ga ik volledig mee met het anti-"genetisme". Tegenwoodig wordt nagenoeg alles als erfelijk beschouwd, hetgeen ik ten zeerste durf te betwijfelen. Dit "genetisme" is de nieuwe schaduwkant van de wetenschap! Argumenten 1 t/m 4 behandelen wat men vandaag "ideologisch culturalisme" (van machthebbers) kan noemen, hetgeen toch iets anders is dan de recente gore praat, die dus hetzij dom is, hetzij op angst gebaseerd.

    • door Yvon Princen op dinsdag 9 augustus 2016

      Ik herinner mij op de lagere school hoe leerlingen groep vormden tegen "de rosse" "de dikke" "de gevoelige" Dit op de leeftijd van 6-7 jaar. Dit is de kiem van racisme. Deze jongeren wisten niet van "Linnaeus", "Darwin" of "De Verlichting". Zich afzetten tegenover een op het één of ander vlak afwijkend pesoon van de standaard-norm zit veel dieper als in het denkend brein.

  • door janu op zaterdag 6 augustus 2016

    De sociale realiteit is gekenmerkt door de polariteit tussen enkele meesters en veel slaven, tussen enkele uitbuiters en veel uitgebuitenen. Achter deze polariteit zie ik het fundamentele egoïsme van de mens dat door machtsmisbruik tot volle bloei komt. Enkele machtigen onderdrukken en buiten veel zwakkeren uit. Kolonialisme is groot nazisme. De Europeanen en erfgenamen hebben de (militaire) macht om zich superieur, ware Übermenschen te beschouwen en de zwakkere anderen als inferieur, als ware Untermenschen. De kern van racisme is dat de machtige de macht hebben om de zwakkere anderen te beschouwen en behandelen als minderwaardig, als inferieur.

  • door alex bloembergen op zaterdag 6 augustus 2016

    'Racisme zit in ons DNA'

    Ik vind dat het boven genoemde niets met 'Racisme te maken heeft. Maar alles heeft te maken met de verdeelsleutel van geld en goederen(economie) Territorium (Afgebakend gebied dat moet worden verdedigd tegen binnendringende soort- of seksegenoten) Identiteitsproblematiek ( Het onzekere gevoel dan men krijgt van al die vreemde individuen in je vertrouwde omgeving waar je mee om moet leren gaan)

    Wij behoren allemaal tot de zelfde soort en hoe achterlijk of onbeschoft, wreed, triest het onderling gedrag ook is. Maar Racisme is het niet. Je kunt je pas racistisch gedragen tegen over een andere dier soort. En dat gebeurt dan ook in grote mate. Zo hebben we de dieren die gegeten worden, de proefdieren, de dieren die voor het vermaak worden opgejaagd of gedood worden. Als er wat te vieren valt zijn de dieren de pineut(kerstfeest ,paasfeest, enz) Omdat wij als menselijk ras superieur is aan het andere dier soorten. En dan mogen we doen wat onze behoefte is(binnen de grenzen van de wet) Die zijn wel voor elk land verschillend. Maar ze blijven ondergeschikt.

  • door Geve op maandag 8 augustus 2016

    U verwart stammenreflexen en emotionele/instinctieve/culturele neigingen met de creatie en duidelijker omkadering van het begrip "racisme". Al in de Oudheid bestond het racisme waarop u doelt. Voorbeelden kunt u vinden bij het figuur Jezus in de Bijbel die zichzelf en het Joodse ras toch minstens op ethisch vak superieur waande. Ook in de Middeleeuwen betoogden Europese theologen al dat de blanke man dichter bij God stond en bij stammen in bv. Nieuw-Guinea bestaat de defensieve reflex tegenover al wie niet tot de stam behoort ook. En dit is maar een flauwe greep. Met de Verlichting werd het artificiële begrip "racisme" gecreëerd op de wijze zoals u beschreef. Het is als het ware de institutionalisering van iets dat bestaat. Ik noem het begrip "racisme" artificieel omdat het vele vormen aanneemt en vele oorzaken heeft (generaliseren is misschien de belangrijkste). Eigenlijk te vele om er één begrip van te maken. Artificiële begrippen vormen dankbare onderwerpen voor academici en filosofen maar veroorzaken tevens veel kwaad in deze wereld. Ik ga wel akkoord dat de oorzaak in onszelf moet gezocht worden, maar de methode van zoeken en genezen loopt niet via de weg van culpabilisering.

    • door jan peeters op dinsdag 9 augustus 2016

      Beste Geve, ge sleurt Jezus als een racist door het slijk. Waarom deze onzin? Waarschijnlijk hebt ge nooit veel gelezen in de bijbel. Jezus kwam integendeel op voor de minder bedeelden en verworpenen. Hij ging om met tollenaars, Samaritanen en vrouwen, klassen die door de goegemeente werden gemeden en gediskrimineerd. Toen Jezus buitenlanders en heidenen verdedigde tegenover schriftgeleerden en farizeërs wilden ze hem zelfs vermoorden.(Lukas 4:25-30) Kunt ge aantonen dat Jezus anderen racistisch behandelde???

      • door Dave op donderdag 11 augustus 2016

        Beste, je doet alsof Jezus een historisch figuur is. Itt wat velen denken, is hier geen enkel bewijs voor.

        • door jan peeters op vrijdag 12 augustus 2016

          Tastbare en onweerlegbare bewijzen van het bestaan van figuren zoals Jezus, Mohammed, Aristoteles, Plato, Koning Arthur, en vele andere bekende figuren uit de oudheid zijn er niet. Er zijn alleen sterke aanwijzingen dat deze personen geleefd hebben. Maar dat is voor mijn part bijzaak. Ik begrijp alleen niet waarom men een niet bestaande figuur dan als racistisch zou kapittelen. In het "verhaal" over Jezus blijkt dat het helemaal geen racist is. En Sam geeft geen weerwoord, blijkbaar vindt hij niets in de evangeliën dat aantoont dat Jezus een racist was. Ik wacht...

        • door Roy Moor op maandag 15 augustus 2016

          Beste Dave, je doet net alsof Geve en Jan het er niet over eens zijn dat Jezus een historisch figuur was. En al bestond Jezus niet, dan nog kan je een discussie voeren over de daden van een fictief persoon. Ik ben het met Jan eens, als we Jezus er dan toch bij betrekken, Jezus toch geen racist/zionist was als ik mijn kleine stukje bijbelkennis raadpleeg.

  • door Yvon Princen op maandag 8 augustus 2016

    Kritiek op deze tekst. De tekst is eurocentrisch. Precies of racisme een uniek gegeven zou zijn dat enkel in Europa sinds Linnaeus voorkomt. Je moet niet veel van geschiedenis afweten om wereldwijd heel wat voorbeelden van racisme dat zijn wortels elders heeft te vinden, ook van veel vroeger in de geschiedenis dan de Verlichting. Er zijn dus een aantal ongemakkelijke waarheden en drijfveren van racisme die hier niet vermeld worden. Mogelijk heeft de mens de diepe drang wanneer het minder goed gaat zijn eigen aandeel te minimaliseren en de schuld af te schuiven op een ander en is dit één van de basisdrijfveren van racisme.

  • door Dave op maandag 8 augustus 2016

    De redenering dat racisme voortvloeit uit de Verlichting is simpelweg te belachelijk voor woorden. Dit impliceert bovendien dat racisme iets westers is, dat enkel blanken racist kunnen zijn, wat eveneens je reinste onzin is. Doorheen quasi de hele geschiedenis van de mensheid heeft slavernij bestaan, iets dat zonder racisme niet kan gedijen. Denk ook aan: antisemitisme, de houding van het Romeinse Rijk tov niet-Romeinen, de kruistochten (vanaf de 3e), enzoverder. Om nog maar te zwijgen over het ontstaan van de Islam die in de eerste plaats gericht was/is op de bevolking uit het Midden-Oosten, die zich wilden onderscheiden van de christenen en joden. En dan natuurlijk ook de gewapende Jihad.

    • door Snol op dinsdag 9 augustus 2016

      Inderdaad, de navelstaarderij en oogkleppen in dit artikel gecombineerd met de knappe historische analyses maken dit zo'n bizar artikel. Elk mens met gezond verstand ziet dat racisme alomtegenwoordig is doorheen landen en periodes, maar de intellectuele selectiviteit, het té hard inzoomen, filteren dit gewoon weg om toch maar te kunnen bewijzen dat enkel blanke Westerlingen racistisch kunnen zijn. Het spijtige aan heel deze zaak is dit soort houding gedeeld wordt door bijna elke linkse politicus en het ontkennen van het onontkenbare is wat rechts weer eens slapend rijk gaat maken. Als ze slim waren zouden de fijne grens durven bewandelen tussen islam- en migratiekritiek zonder racistisch te worden maar nu geven ze weer het initiatief aan Vl-Bok en N-VA.

  • door John Claes op dinsdag 9 augustus 2016

    Dus mag men stellen dat de Israëlische staat een Zionistische Staat is waarbij de zionistische ideologie op gelijke voet staat met Racisme ! Cfr hoe deze Staat omgaat met Gaza en de West-Bank - Jordanië.

  • door Hakke op woensdag 10 augustus 2016

    Dit is één van de meest selectieve lezingen van wetenschap en geschiedenis die ik ooit bij elkaar gesprokkeld gezien heb. 1/ Zoals S reageert: evolutie werkt inderdaad helemaal niet zo. Zoals de nieuwe synthesetheorie stelt: Een soort is een genenpoel. Hoe groter die poel, hoe meer variaties in individuen, populaties en "rassen", Een soort, maar ook een ras, is dus geen eenheidsworst. En hoe groter de variatie, hoe beter de mogelijkheid om een aanpassing voor verandering in de omgeving te treffen. In plaats van alleen te schetsen hoe de nazi's en de "Darwinisten" dachten zou u beter deze positieve kracht uit Darwin's theorie benadrukken. 2/ Racisme aan onze cultuur en het blanke ras gebonden? Dat is een extreem racistische gedachtengang. Neen: alle culturen maken zich hier schuldig aan. En religies nog het meest. Lees het oude tentament nog maar eens: 1 aaneenschakeling van onverdraagzaamheid en genocide. Of neem enkele vbn uit de recente geschiedenis: Hutu's versus Tutsi 's, Sjiieten versus Soennieten, of in '45 Duitsers versus Polen en Russen, Of iets daarvoor Fransen versus Duitsers, Britten versus Fransen, Spaanse bezetters in onze conterijen, ... Heel vaak cultureel-racistisch gemotiveerd. Maar niet alleen bij blank versus anderskleurig.

  • door Roy Moor op maandag 15 augustus 2016

    Het artikel zet ons weer even aan het nadenken (hopelijk), goedzo. Ook de reacties zeggen veel, vooral van hen die zich aangesproken lijken te voelen en in de verdedigingsmode schieten. De schrijver heeft het volgens mij voornamelijk over modern racisme wat ook uitgelegd wordt dus er wordt niet ontkent dat de strijd zoals tussen hutu's en tutsi's geen racisme was/is. Laat de tekst ook even op je inwerken, of lees het nogmaals, zonder angst om je, als blanke westerling, aangevallen te voelen. Het gaat tenslotte om het idee, niet of iemand het over het recht van de sterkste heeft of over het 'recht' van de aangepasten. Het gaat er o.a. om dat van wetenschap een schijnwetenschap gemaakt wordt wordt om racisme (of hoe je het wilt noemen) te ondersteunen. Ik ben het er mee eens dat artikel het geen onderdeel van een proefschrift kan zijn, maar om e.e.a te verduidelijken is het okay. Een groep stoot graag nieuwe types uit die niet lijken op de groepsleden, simpelweg omdat het feit dat de groep met succes bestaat eigenlijk 'bewijst' dat de kans op voortbestaan met huidige genetisch materiaal meer gegarandeerd is. Vreemde leden toestaan in de groep is riskant voor het overdragen van genen en dat voelen wij dieren aan, ook zesjarigen. Op het moment dat deze gevoelens gerationaliseerd worden en de rationalisatie gekoesterd, kan je spreken van racisme. Genetische afwijkingen zijn het eenvoudigst zichtbaar in fenotypische eigenschappen en gedrag.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties