Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Vlaanderen en racisme: een structureel probleem

Het is een open deur intrappen:Vlaanderen kan niet om met het structureel racisme.
woensdag 3 augustus 2016

Dat maakt de berichtgeving en duiding over de racistische reacties op de dood van Ramzi, een jonge landgenoot nogmaals heel duidelijk. Racisme wordt in onze samenleving gezien als iets uitzonderlijk. Iets eigen aan een kleine groep van individuen. Dat racisme echter een structureel probleem is,  wordt doorgaans in alle toonaarden ontkend. Racisme heet dan ‘relatief’ te zijn. Dalende cijfers in de aangifte van racisme wordt dan nogal snel gelezen als ‘we zijn toleranter geworden’ in de laatste decennia. Niets lijkt die lezing echter te bevestigen.

Er is een traditie in ons land om racisme te begrijpen als iets eigen aan het individu. Men is dan racist of men is het niet. Dat racisme wordt dan herkend als expliciet racisme, zoals we nu zagen op de Facebookpagina van de Vlaamse Verdedigingsliga. Racisme wordt maar herkend als racisme als het zich in deze vorm voordoet. En dan zijn politici er als de kippen bij om hun morele verantwoording te uiten. Om op te roepen dat er nog werk is aan ‘onze inclusieve samenleving’, om de Vlaamse vlag te redden en te stellen, zoals Francken doet, dat ‘zijn partij’ daar niets mee van doen heeft.  Francken beschrijft die commentaarschrijvers, net zoals Gatz als ‘ziek’. Racisme, wordt zo een soort psychische gestoordheid, die dan individueel moet beholpen worden.

De nieuwsuitzending van de VRT (2/08/2016) kan hier gelden als voorbeeld. De totale uitzending verbeeldt Vlaanderen als een samenleving die racisme collectief moreel veroordeelt. Het probleem situeert zich dus niet in ‘onze samenleving’, maar in die ‘ziekelijke’ individuen. We zien het nu wel opduiken, niet omdat dit ‘normaal’ is, maar omdat zij – die ziekelijke individuen toegang hebben tot hun eigen media. De interventie van Loobuyck in hetzelfde journaal vat die denkpiste mooi samen. Dergelijk racisme is ‘een zaak van angst, simplismen en wordt aangevuurd door sociale media’. We krijgen een eenstemmig discours te horen dat racisme neerzet als een individuele psychische aandoening.

De politieke verantwoordelijkheid blijft uit beeld, net zoals de collectieve, structurele en historische dimensies van racisme in Vlaanderen. We hoeven nochtans niet veel moeite te doen om uitspraken van onze politici, journalisten en academici te vinden over  ‘de moslims’, over ‘vreemdelingen’ en ‘de migranten’ (en de daarbij horende subthema’s) als bedreigingen voor onze samenleving. We hoeven niet veel moeite te doen om uitspraken te lezen als ‘racisme is relatief’, over ‘de bedreigende natuur van de islam’ en het feit dat we zoveel mogelijk migranten moeten stoppen aan onze grenzen. Dat we ‘onze waarden moeten verdedigen’ tegen hen. Dat we hen moeten beschaven en integreren. En nu doen, alsof al die vormen van elite racisme, geen impact hebben. Om nu de handen in onschuld te wassen en een morele veroordeling uit te spreken is net iets te makkelijk.

Het zou onze elite sieren om eens de hand in eigen boezem te steken. Racisme is een structureel probleem in Vlaanderen, en het is heus geen fenomeen van de marge alleen, het wordt al bijna 3 decennia aangewakkerd in de elite vertogen van dit land. Het is dan ook fout te denken dat racisme zich beperkt tot de lage klassen. Het is door en door verweven met structuren in onze samenleving. Het is een oude boodschap, maar ze is belangrijk. Racisme is een ideologie, het is dus veeleer een collectief dan een individueel gegeven. Mochten we dat inzicht nu eens aan boord hijsen,  dan kunnen we eindelijk een stap in de goede richting zetten, naar een democratie waar gelijkheid geen loos concept is.

Dat vereist dat we bereid zijn om werkelijk inzicht te verwerven in hoe racisme werkt als ideologie. Om ons even in te leven in het leven van de slachtoffers van racisme. Om het individuele te overstijgen en te kijken naar de structurele en collectieve dimensie van racisme. Om in te zien hoe racisme de structuur van onze samenleving bepaalt en dus om in te zien hoe racisme de democratie ondergraaft. Racisme is dagelijkse kost, het beperkt zich niet tot sociale media en uitzonderlijke situaties. Dat niet willen zien, is een zaak van onwil. We hebben in ons landje geen gebrek aan gedegen onderzoek en onderzoekers inzake racisme, waarom dit niet eens ten gelden maken.

Het is hoog tijd dat we het humanisme terug laten spreken in de debatten over diversiteit en migratie, in plaats van het homogeen nationalisme. Want die debatten zijn de grote productieve krachten van racisme in onze samenleving. En het zou ons sieren, dat we eens een krachtdadig antiracismebeleid opzetten in plaats van goedkope morele veroordelingen uit te spreken. Dat zou van moed getuigen. De rest is goedkope symboolpolitiek waar best niet te veel geloof aan kan gehecht worden.

Ico Maly is docent Nieuwe media en politieke (Tilburg University) en hoofdredacteur van Diggit Magazine (www.diggitmagazine.com).  

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

15 reacties

  • door Red Heskimo op woensdag 3 augustus 2016

    Ongeacht tot welke groep van mensen je behoort (ras is maar één van de kenmerken om de indeling te maken) er is er altijd een wij zij beeld. Rascisme / Discriminatie is een structureel probleem tous cour.

    Niet alleen in Vlaanderen, niet alleen blanken, niet alleen what ever.

    Respecteer anderen zoals je zelf gerespecteerd wilt worden. Het is een 2 richtingstraat. If you don't give, you don't get it.

    Vraag is wie strekt eerst de hand uit?

    • door HELENE PASSTOORS op donderdag 4 augustus 2016

      U vergist u, maar het is wel 'bon ton' om racisme te reduceren tot wij/zij denken. Wij/zij denken is helemaal niet hetzelfde als racisme. Evenmin als bijv. man/vrouw denken hetzelfde is als vrouwenonderdrukking. Racisme en vooral structureel racisme dat Ico Maly hier aanstipt en inderdaad de kern van de zaak is in al zijn dimensies, is veel te ernstig om je er met gemakkelijke receptjes en goeie gedachten af te maken. Lees bijv. eens David Theo Goldberg (zie mijn commentaar hieronder).

      • door Red Heskimo op vrijdag 5 augustus 2016

        Wij zij beeld is niet het zelfde als wij zij denken.

        De mate waaraan we eraan toegeven hangtaf van persoonlijke ervaringen.

  • door Lodewijk op woensdag 3 augustus 2016

    "Homogeen nationalisme", nationalisme lijkt me inherent homogeen? 1 natie, 1 volk? In theorie is het een artificiële en toevallige indeling op basis van door de mens artificiëel vastgelegde grenzen. In praktijk wordt het vaak een vanaf de geboorte onwrikbaar vastgelegd persoonskenmerk met bijbehorende generalisaties, vooroordelen en waardeoordelen die er aan gekoppeld worden.

    • door Het Zwart Schaap op donderdag 4 augustus 2016

      Hoe politiek incorrect het ook is om te zeggen , nationalisme is niet per definitie 'homogeen'. Kijk bijvoorbeeld naar wat YPG in Syrisch Koerdistan tracht te bewerkstelligen. In een extreem heterogeen multi-etnisch gebied door zelforganisatie van de verschillende gemeenschappen tot zelfbeschikking komen. Een nog duffer en stoffiger voorbeeld is het bijna onbestaande 'Belgisch' nationalisme , gezien de twee gemeenschappen valt dit moeilijk homogeen te noemen. Een ander iets wat hipper voorbeeld, de zapatistische nationalisten van de EZLN die net tegen de etnische homogeniteit en blindheid van de mexicaanse staat strijden en voor de erkenning van de multi-etnische realiteit en de rechten van de indiginous. Of denk bijvoorbeeld aan het Zwitserse nationalisme , met drie landstalen ook moeilijk homogeen te noemen. Beter is volgens mij Andersson Benedict die stelt dat nationalisme feitelijk een gepolitiseerde antropologische categorie is die enkel gemeenschap uitdrukt, dit laat ook beter toe de links-rechts variatie te begrijpen van het (Europese) nationalisme , zo is het duidelijk dat het oorspronkelijk vanuit een extreem linkse hoek afkomstige Catalaanse, Baskische nationalisme en het extreem rechtse nationalisme enkel gemeenschappelijk hebben dat ze beide de eigen groep (op basis van taal , gedeelde ideologie, religie , etc) politiek gerepresenteerd willen zien. Nog een ander voorbeeld , het nationalisme onder socialistische (autoritaire) leiders dat pleit voor nationalisatie van productie-middelen en grondstoffen extractie vertrekt dan weer van een op economische gronden gestoelde 'klasse homogeniteit'. Nationalisme is een lege huls en ik denk niet dat het correct is om NVA/VB , Lega Nord onder dezelfde noemer als PKK/EZLN/PLO of het IRA te plaatsen.

  • door Roland Horvath op woensdag 3 augustus 2016

    Racisme in Vlaanderen VL is niet individueel maar collectief en structureel aanwezig, al altijd geweest. Het behoort reeds lang tot het discours van de politieke partijen VB en N-VA, de een wat meer omfloerst dan de andere. Het is nodig dat te erkennen zoals IM zegt.

    Er is meer nodig. Het is nodig racisme expliciet op te merken als het zich voordoet. Maar ook fascisme en nazisme. Die zijn even aanwezig in VL als racisme. Als we die termen niet courant, ten gepasten tijde gebruiken zijn we verkeerd bezig, bedriegen we onszelf, begrijpen we de nieuwerwetse termen zoals neoliberalisme die er voor in de plaats gekomen zijn verkeerd, en zien we de relatie van nu met vroeger niet.

    Fascisme = 19e eeuws ongeremd laisser faire kapitalisme = neoliberalisme = corpocratie: De kern van de 3 voorgaande termen, dat is de dictatuur van de Grote Multinationale Ondernemingen GMO. Uit die eigenschap, de corpocratie, volgen alle andere zoals extreem rechts, nationalistisch, anti democratisch, anti collectief, antisociaal, anti liberaal. Fascistisch zijn de GMO, het EU bestuur, de US, de regering Rutte2, de regering Michel1, N-VA.

    Nazisme =fascisme + gestook. Gestook = Wij-zij denken, demoniseren en uitsluiten van minderheden, racisme. Nazistisch zijn de US en partijen in VL VB en N-VA, in NL PVV, in FR FN.

    Niet alleen politieke partijen ijveren voor een fascistische en nazistische maatschappelijke ordening in VL, ook de hoofdstroom media doen dat al tientallen jaren, de VRT voorop.

    • door Hugo Casteels op donderdag 4 augustus 2016

      "Racisme in Vlaanderen VL is niet individueel maar collectief en structureel aanwezig, al altijd geweest." Dus alle Vlamingen zijn in uw ogen racisten, uzelf dan ook incluis. Hoe rijmt u dat met uw ideologie?

      • door sam vanderleyden op zaterdag 6 augustus 2016

        Hugo, ge begrijpt het niet... Echt vermoeiend man! zucht, zucht.

        • door Hugo Casteels op maandag 8 augustus 2016

          ik ben dan ook geen professor maar een simpele burger met gezond verstand.

      • door sam vanderleyden op maandag 8 augustus 2016

        In de ontzettend naieve overtuiging dat uw reactie eerlijk is (en zonder insinuaties of tendentieus) en zodoende een inhoudelijk weerwoord verdient, geef ik de volgende gratis leestip om "de kwaliteit" van uw reacties omhoog te krikken: https://decorrespondent.nl/4133/Deze-statistische-fout-wordt-in-bijna-elk-debat-gemaakt-en-zo-pik-je-haar-eruit/60146366962-64c184de (Rien ne va plus! ;-)) Ik kan u ook intellectueel meer eer betuigen, maar laten we dan eens zijn dat je eigenlijk graag doelbewust wat trolt en zeer bewust bent van wat je spuit.

        • door Hugo Casteels op zaterdag 13 augustus 2016

          u voelt zich blijkbaar echt verheven boven het plebs. Het begrijpt u niet en daar wordt u zo moe van, tot zuchtens toe en de reactie van anderen bestempelt u als gespuit. Een beetje meer respect voor minder begaafden dan uzelf zou niet misstaan.

  • door Wir sind das Volk op donderdag 4 augustus 2016

    Het structurele van racisme heeft weinig met Vlaanderen te maken, het is een verdeel- en onderdrukkingsstrategie van de heersende klasse in het kapitalisme. In alle Europese landen schrijft de burgerlijke pers over "vluchtelingenproblemen" of "integratieproblemen" ipv imperialistische oorlogen die de werkende klasse allemaal tot potentieel kanonnenvlees reduceren. Racisme als een nationaal of regionaal probleem bestempelen brengt even weinig bij als een individueel probleem.

    "Het zou onze elite sieren eens de hand in eigen boezem te steken...", machthebbers hebben er geen belang bij om dat te doen. Opiniemakers van de wereld morgen hebben er evenmin belang bij om sociale problemen vanuit een klassestanstandpunt aan te kaarten, hun doel is om met een "alternatieve" elitaire opinie ("progressief" of "humanistisch") een achterban en lezerspubliek te kweken binnen de burgerlijke pers.

  • door Jan Willems op donderdag 4 augustus 2016

    Hier alvast enkele suggesties voor de aanpak van structureel racisme, zoals geformuleerd door de Oostendse burgemeester Vande Lanotte:

    http://www.knack.be/nieuws/belgie/in-de-strijd-tegen-terreur-moeten-we-geen-proefballonnetjes-oplaten-maar-gewoon-de-wet-toepassen/article-opinion-735649.html

  • door HELENE PASSTOORS op donderdag 4 augustus 2016

    Het loont de moeite om David Theo Goldberg te lezen, die door velen wordt beschouwd als de meest vooraanstaande eigentijdse auteur en onderzoeker van racisme. Veel van zijn vele werk is academisch maar enkele boeken zijn voor een groter publiek en zeer aan te raden. Bijv. "Sites of Race" (2014), basisboek in 'critical race theory' en zeer leesbaar want in vorm van gesprek. of het recente "Are We All Postracial Yet?" (2015) Uit de intro: "my concern... is to make sense of how racisms can proliferate, can be so crudely persistent and obvious, in the face of their equally persistent claims to be over, socially irrelevant, no longer of real concern." mhg, HP

  • door H Coopman op vrijdag 5 augustus 2016

    Akkoord met "Wir sind das Volk": als je structureel denkt, dan kan je evengoed andere structuren uitlichten; en dan behoort Maly eventueel zelf tot een elite. Wij hebben overigens geen elite meer nodig om te bepalen of we al dan niet racistisch willen blijven(1): wij volgen elites zolang ze goed besturen en dus niet omdat ze "ethisch" zijn. (Merkel is ethisch, maar bestuurt ze nog goed?) Trouwens waarom heeft Maly het over een "Vlaams" probleem? Ik neem aan omdat hij als Vlaming over Vlaanderen schrijft? Want anders is hij zelf racist... (1) "Blijven": want men beweert dat wij allemaal genetisch racist zijn...

  • Het is niet langer mogelijk om te reageren.

    Lees alle reacties