about
Toon menu
Analyse

Podemos morele overwinnaar Spaanse verkiezingen

De regerende conservatieve PP verliest één derde van zijn stemmen van 2011. De sociaal-democratische PSOE boekt zijn slechtste resultaat ooit sinds het herstel van de democratie in 1977. Ondanks massale steun van de grote media haalt het nieuw-rechtse Ciudadanos (Burgers) slechts 15 procent. Nieuw-links Podemos daarentegen wordt 22 maanden na zijn oprichting in één klap de grootste niet-traditionele partij van Spanje met 20,7 procent.
maandag 21 december 2015

De Spaanse parlementaire verkiezingen van 20 december 2015 zijn om meerdere redenen merkwaardig en uniek in de democratische geschiedenis van het land. In 1977 viel het doek over de fascistische dictatuur van Francisco Franco (foto).

38 jaar duopolie PP-PSOE

Een aantal van Franco's ministers richtten de Partido Popular (Volkspartij) op en de socialisten van de PSOE werden vanuit de politieke clandestiniteit onmiddellijk de andere vaste kracht van het nieuwe democratische landschap van Spanje. Dat is onveranderd zo gebleven tot op vandaag, 38 jaar later. 

Voor het eerst is geen van deze beide partijen er in geslaagd een parlementaire meerderheid aan zetels te behalen om alleen te regeren. Sinds 1977 was één van beiden er tot nu steeds in geslaagd als grootste stemmentrekker (zonder 50 procent meerderheid aan stemmen) een regering te vormen met alleen ministers uit eigen rangen.

Het maakte de Spaanse regeringsvormingen van 1977 tot nu altijd relatief eenvoudig. De winnende partijleider werd automatisch eerste minister. Het enige obstakel voor de vorming van een regeringsploeg was de interne partijstrijd voor de benoeming van ministers uit eigen rangen. Ook de geografische spreiding van ministerposten over de regio's vroeg wat tijd, maar in vergelijking met pakweg België verliep een regeringsvorming in Spanje al bij al redelijk soepel.

Partijprogramma werd regeringsbeleid

González

Over het politieke programma van de komende regering diende verder nauwelijks gebakkeleid te worden. De verkiezingsresultaten lieten de winnende partij immers toe het eigen partijprogramma in regeringsbeleid om te zetten.  

Zowel de PP als de PSOE maakten 38 jaar lang gul gebruik van hun regeerperiodes, om ambtenaren, rechters, hoge politie- en legerofficieren uit eigen rangen te benoemen en om openbare werken aan 'bevriende' bedrijven uit te delen – die meer dan eens gewoon 'eigen bedrijven' konden worden genoemd.

Aznar

Ondanks dit comfort van een parlementaire meerderheid voor één partij hebben zowel PP als PSOE regelmatig verkiezingsbeloftes gebroken. Felipe González (foto), allereerste social-democratische eerste minister van Spanje in 1982, brak bijna onmiddellijk zijn belofte om geen lid te worden van de NAVO. 

Dankzij de sociale hervormingen werd hij wel de langst zetelende eerste minister van Spanje (1982-1996). Naar West-Europese normen was dat sociaal beleid eerder bescheiden. Voor de gewone Spanjaard maakte het na 37 jaar fascistische dictatuur echter een wereld van verschil. Bij zijn dood liet dictator Franco een land achter dat op het platteland nog semi-feodaal was

Zapatero

Het laatste regeermandaat van sociaal-democraat González was echter zeer nipt. Met 38,8 procent der stemmen vormde hij een minderheidsregering, met steun van Baskische en Catalaanse nationalisten. Na hem kwamen de conservatief Aznar (1996-2004) (foto), de sociaal-democraat Zapatero (2004-2001) en de huidige eerste minister Rajoy (2011-2015), die als leider van de nog steeds grootste partij PP eerst mag pogen een regering te vormen. 

Onderhandelen over een coalitievorming

Een gemakkelijke regeringsvorming is dus niet langer mogelijk na 20 december 2015. Voor het eerst moet de Spaanse politieke klasse iets doen waar ze geen enkele voeling of ervaring mee heeft: onderhandelen over de vorming van een coalitieregering. Zelfs het vormen van een minderheidsregering met steun van enkele kleinere partijen (zoals in 1992 onder González) is met de huidige resultaten onmogelijk.

Rajoy

De economische crisis begon in Spanje in 2008 en de PSOE-regering van Zapatero pakte die op dezelfde manier aan als conservatief Rajoy vanaf 2011. De in 2008 nog redelijk handelbare openbare schuld werd geofferd aan het redden van de banken en de grote bedrijven. Om dat te financieren werd de sociale rol van de staat vanaf 2008 onder de PSOE afgebouwd. Tienduizenden verloren hun baan, duizenden gezinnen werden uit hun huis gezet, duizenden bouwwerven bleven onafgewerkt staan. De PP zette dat beleid daarna verder. 

Indignados Movimiento15

Tegen het neoliberale beleid van PSOE en PP en de vreselijke sociale gevolgen voor grote lagen van de Spaanse bevolking kwam meer en meer protest. De beweging van de Indignados ('de verontwaardigden'), in Spanje bekend onder de naam Movimiento 15M (beweging van 15 mei) bracht duizenden jongeren op de been, maar wist organisatorisch nog geen vuist te maken tijdens de parlementsverkiezingen enkele maanden later in november 2011. Die werden gewonnen door de PP met 44,6 procent der stemmen, voldoende voor een parlementaire meerderheid.

In Spanje zijn de mainstreammedia zo goed als volledig in handen van oligarchen die uitsluitend voor de PP of de PSOE rijden. 15M werd in hun kranten en tv-zenders of genegeerd, afgescheept of verdraaid neergezet. Zo goed als volledig onder de Spaanse mediaradar ontwikkelde zich echter een nieuwe beweging onder leiding van charismatisch leider Pablo Iglesias, politiek wetenschapper en politiek activist.

Iglesias begreep dat een nieuwe beweging bij de Spanjaarden bekend maken via die media een zo goed als onmogelijke taak zou worden. Samen met een aantal companen startte hij de eigen televisieprogramma's La Tuerka en Fort Apache. Beide programma's werden uitsluitend via het internet verspreid.

Podemos ontstaat uit 15M

Wat begon als een losse beweging van vooral linkse academici in een aantal Spaanse steden onder de naam Podemos ('wij kunnen') werd pas 21 maand geleden in maart 2014 officieel een partij. Bij de Europarlementsverkiezingen van mei 2014 haalde Podemos vanuit het niets 5 zetels met 1,2 miljoen stemmen (7,98 procent).

Pablo Iglesias

Zo werd Podemos plots in het Spaanse medialandschap gekatapulteerd. Ondanks voortdurende roddelcampagnes (men is in Spanje op dat vlak wel een en ander gewoon) bleef Podemos scoren in de peilingen. In de loop van 2015 leek die media-aanpak succes te hebben. Op 20 december 2015 gaf de partij echter zijn antwoord. Met 20,7 procent van de uitgebrachte stemmen en 69 zetels in het parlement is Podemos de grootste linkse partij naast de PSOE ooit sinds 1977. Geen enkele nieuwe partij deed het bij zijn eerste deelname beter.

Daarmee is Podemos de vierde nieuwe politieke beweging die electoraal succes boekt zonder steun in de grote media. Syriza deed het hen reeds voor, Labourleider Jeremy Corbyn moet ook na zijn overwinning nog steeds de woede van de grote Britse media ondergaan en in Portugal kon eveneens een kleine nieuwe beweging het verschil maken. 

PSOE slechtste resultaat ooit, Ciudadanos valt tegen

In schril contrast daarmee scoort de PSOE zijn slechtste resultaat ooit met 22 procent van de stemmen, dit nadat de partij in 2011 bij de vorige verkiezingen eveneens zijn slechtste resultaat ooit behaalde (met 28,8 procent). Spaanse mediacommentatoren vinden daarentegen dat het verlies al bij al meevalt in verhouding tot de peilingen. Meestal gaat het dan om peilingen die de media zelf hebben georganiseerd.

Alberto Rivera

De nieuw-rechtse partij Ciudadanos ('burgers', in de media omschreven als C's) werd opgericht in 2006, als antwoord op de schandalen en de ronduit oubollige politieke praktijk van de conservatieve PP. Deze partij was tot voor kort vooral een Catalaans fenomeen. C's kwam er op met een Spaans-nationalistisch programma tegen de Catalaanse voorstanders van onafhankelijkheid.

Zelf noemt de partij zich centrum-links. Dat moet als een PR-maneuver gezien worden in tijden van economische crisis. Een blik op het politiek programma van C's toont immers dat de partij een typisch neoliberaal profiel heeft, liberaal op sociaal-economisch vlak. Over migranten en ethische kwesties staan ze op één lijn met de PP. Het kiezerspubliek van C's zijn jongeren uit de betere middenklasse die enigszins ontsnappen aan de economische crisis, maar zich niet herkennen in het kneuterige imago van de PP. 

Ciudadanos?

Bovendien willen zij zich distantiëren van de corruptieschandalen die de PP teisteren (net als de PSOE). De harde aanpak van de PP van de separatistische tendenzen in Catalonië wisten ze te counteren met een meer redelijk discours. Het is verkeerd C's voor te stellen als enkel en alleen een poging van de conservatieve krachten in Spanje om de macht te behouden en in te spelen om de drang naar politieke vernieuwing van een deel van de bevolking.

Dat neemt niet weg dat zowat alle Spaanse media de nieuwe partij C's zwaar hebben gepromoot in de voorbije maanden, vooral dan hun charismatisch leider Alberto Rivera (foto) – dit in schril contrast met de aanpak van Podemos en Pablo Iglesias.. Het resultaat van C's met 13,9 procent is al bij al niet slecht voor een partij die voor het eerst in het hele land deelneemt aan de parlementsverkiezingen. Gezien die massale mediasteun en de peilingen valt het dan weer tegen. Die hadden de partij immers veel hoger ingeschat.

Morele overwinnaars

Samengevat kan dus gesteld worden dat Podemos en Pablo Iglesias de morele overwinnaars zijn van deze verkiezingen. In Catalonië, na de regio van de hoofdstad Madrid de grootste van het land,  wordt Podemos met 24,7 procent van de stemmen zelfs de grootste partij.

Een coalitievorming zal niet eenvoudig zijn. Noch PP met C's, noch PSOE met Podemos komen aan een meerderheid, ook niet met de twee zetels die Izquierda Unida (Verenigd Links, de politieke erfgenaam van de Spaanse Communistische Partij) nog overhoudt.

Voor een buitenstaander ligt de mathematische oplossing voor de hand: samen hebben de twee traditionele partijen PP en PSOE een ruime meerderheid van 213 zetels op 350. Het sociaal-economisch programma van beide partijen is sinds 2007 zo goed als identiek. De PSOE maakt nog enkel het verschil met ethische dossiers zoals euthanasie, abortus. Ook over het heikele dossier van de afrekening met het fascistisch verleden is het verschil flinterdun geworden, op wat retorische accenten na.

PP en PSOE mogen dan over het regeringsbeleid nauwelijks nog verschilpunten hebben, het zijn en blijven bittere rivalen om de macht.

Als zwakkere partij van een tweepartijenregering zal de PSOE de meeste toegevingen moeten doen (te beginnen met het breken van de verkiezingsbelofte om niet met de PP te regeren). Bovendien lonkt dan de totale ondergang in 2019 tegenover Podemos, die nu al met 20,8 procent tegenover de 22 procent van de PSOE nauwelijks kleiner kan worden genoemd worden.

Bittere rivalen om hetzelfde

Uittredend eerste minister Rajoy krijgt als leider van de grootste partij een mandaat van de koning om te pogen als eerste een regering te vormen. Volgens de grondwettelijk voorgeschreven periode moet dat tegen 13 januari lukken. Dat is bijzonder twijfelachtig. Lukt dat wel dat is dat in ieder geval een historische primeur voor het land.

Een andere mogelijkheid is dat Rajoy een minderheidsregering vormt met de C's en steun zoekt bij de kleinere partijen. Daar zitten echter  Catalaanse en Baskische nationalisten bij. Die zijn niet bepaald geneigd Rajoy en de PP uit de brand te helpen, na het beleid van de PP de voorbije vier jaar op dat vlak.

Lukt ook dat niet, dan krijgt Pedro Sánchez als leider van de tweede partij PSOE een kans. Zijn mathematische mogelijkheden zijn echter nog kleiner. Bovendien is het maar de vraag of de PSOE wel brood ziet in een coalitie met nieuwkomer Podemos. Die zal als bijna even sterke partij heel hoge eisen stellen, die enkel als toegevingen van de PSOE zullen worden gepercipieerd.

Zo blijft als enige en meest waarschijnlijke scenario over dat de Spaanse kiezers nog voor de zomer van 2016 opnieuw naar de stembus mogen. Wordt vervolgd.

Bronnen:

Podemos y sus alianzas entran por la puerta grande al Congreso como tercera fuerza con 69 diputados

El puzzle del 20-D: opciones y fantasmas

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

11 reacties

  • door antbover op maandag 21 december 2015

    Hopelijk voor de Spanjaarden wordt er een meer-partijen regering gevormd , maar dan wel eentje dat inderdaad verschillende doelen nastreeft en niet zoals in België : drie partijen die feitelijk met zijn allen één en hetzelfde nastreven , nl. het rechtse ideeëngoed.

  • door Carlos Pauwels op maandag 21 december 2015

    Als partijen als Podemos en Syriza het goed doen betekent dat dat het land het slecht doet en de bevolking mistevreden is, en omgekeerd. Kijk bij ons PVDA. Ik kijk niet uit naar de dag dat die het goed doen. En dat betekent niets persoonlijks.

    • door ria aerts op dinsdag 22 december 2015

      Stel je eens voor dat partijen zoals Podemos, Syriza en PVDA aan de macht zouden komen, dat zou echt een nachtmerrie worden. Want ons land met zijn hoge staatsschuld (en gestaag groeiend) zou in een mum van tijd de prooi worden van al de rondcirkelende aasgieren. Dat is nu precies het totalitaire regime waar wij onder leven. Je durft niet stemmen op partijen die nu eens echt voor jouw belang op zouden komen, in plaats van dat van het grootkapitaal, omdat anders de barbaren binnenvallen. Noemt men dat geen schrikbewind?

      • door Carlos Pauwels op dinsdag 22 december 2015

        Ria, ge hebt het door. Die extreem linkse partijen aan het bewind is een nachtmerrie. Ik neem aan dat het bij ons niet om schrik gaat maar om realisme, beseffen hoe goed wij het hier hebben in vergelijking met landen waar extreem links het voor het zeggen heeft (goed voorbeeld Zuid-Amerika). En die zijn even corrupt als gematigd links en rechts. Stemmen voor extreem links is doodzonde en dan ga je naar de hel (figuurlijk). In Griekenland zit men in de hel door wanbeleid en corruptie van rechts en het zal niet extreem links zijn die de Grieken er uit zal halen. Dus, als u denkt dat het bij ons beter zou gaan met PVDA dan dwaal je. Syriza kan alleen iets doen voor het land als het bijdraait. En dan is het nog alleen in naam extreem links maar niet in beleid.

    • door sam vanderleyden op dinsdag 22 december 2015

      De definitie en vooral de toepassing van "oorzaak en gevolg" zijn u blijkbaar erg vreemd, hé? U doet een poging voor politieke analyse op een manier zoals de swedish chef uit de muppets zijn popcorn maakt. Moet er nog iemand een boertje laten?

      • door Carlos Pauwels op woensdag 23 december 2015

        Sam, klopt mijn analyse of niet? Aan wat is het succes van Syriza en Podemos te wijten? En hoe komt het dat PVDA bij ons geen voet aan de grond krijgt? Mijn popcorn smaakt. Ik neem aan dat een tekeningetje niet nodig is.

      • door antond op donderdag 24 december 2015

        Sam, ga maar eens een kijkje nemen in uw arbeidersparadijzen, bijvoorbeeld Cuba en Venezuela. In Venezuela hebben de Chavisten Sinterklaas gespeeld van de olie-opbrengsten in plaats van minder populaire maatregelen te nemen om het land competitief te maken. Resultaat, na daling van olieprijzen is dat het land aan de rand van de afgrond staat. Ze kunnen nu niets, behalve anderen de olie uit de grond laten halen en hun hand ophouden. Cuba, ook zo'n fantastisch voorbeeld. Al die jaren dat de zelfbenoemde vertegenwoordigers van de arbeidersklasse aan de macht is, willen de arbeiders niets liever dan ontkomen en riskeren ze hun leven op wankele schuitjes, om maar naar de 'kapitalistische hel', de Verenigde Staten, te kunnen geraken. Overal waar de dicatuur van het proletariaat heeft geheerst, moesten prikkeldraad en landmijnen de arbeiders binnen houden en voorkomen dat zij ontkwamen naar de kapitalistisch wereld. De PVDA heeft altijd halsstarrig geweigerd om afstand van deze regimes te nemen, totdat ze hiertoe door de publieke opinie effectief werd gedwongen. Ludo Martens en Peter Mertens, alsook Iglesias (Podemos) laten zich kennen als alleenheersers, voor wie (interne partij-) democratie volstrekt vreemd is. Dat is een voorproefje voor wat je krijgt als dit soort figuren het voor het zeggen zouden krijgen. Hopelijk denkt de kiezer drie keer na voordat hij/zij op zulke lieden en partijen stemt!

  • door jempi op dinsdag 22 december 2015

    Door de patstelling die er nu volgt, zullen er waarschijnlijk binnen de 2 maanden nieuwe verkiezingen volgen, want de twee blokken willen in geen geval samenwerken.

  • door Roland Horvath op vrijdag 25 december 2015

    Kapitalisme kan niet zonder socialisme. Dat laatste bestaat in de EU alleen nog als Syriza, Podemos, PvdA en enkele anderen. Die partijen worden door de hoofdstroom media altijd voorgesteld als de pest. Zelfs H. Van Rompuy gruwt van wat hij noemt het idiote gedrag van Yanis Varoufakis. Zonder Links aan de macht wordt de EU arm en achterlijk.

    De waarheid is eenvoudig. Het kapitalisme heeft de ziekte te kunnen produceren maar niet goederen te distribueren zonder een sterke overheid als tegenmacht, bij - en na een overcapaciteit zoals sedert 2008. De ondernemingen moeten namelijk geld uitdelen aan hun toekomstige klanten om goederen te kunnen verkopen. De ondernemingen, vooral de grote, hebben de neiging hun bedrijfslasten =het geld dat ze uitdelen, te minimaliseren bij een overproductie zoals nu na 2008. Het resultaat is dan een neergaande spiraal eindigend in afbraak, armoede en miserie en in een wereldoorlog zoals de periode 1929 -WO II leert.

    Dus Links wil dat het kapitalistische systeem functioneert en doet wat het moet doen: Goederen produceren voor iedereen. En Rechts houdt een idioot en onsamenhangend verhaal over besparen en over te grote uitgaven door overheidsschuld en Sociale Zekerheid, omdat we, volgens hen, moeten concurreren, met als enige bedoeling relatief meer geld voor de aandeelhouders. Dat zoiets eindigt in agressie van allerlei vormen weten ze niet en het deert hen niet.

  • door Twintigdertig op zondag 27 december 2015

    Eigenlijk vindt ik dat er 2 problemen zijn:

    1. De feitelijke macht, of noem het de 'krachten' die de grenzen bepalen waarbinnen het politiek establishment beslissingen kàn nemen, ligt bij het grootkapitaal. Ik laat in het midden wie dàt dan zijn (compleet andere studie). Elke partij, of coalitie, die aan de macht komt moet gehoorzamen aan het grootkapitaal. Ongeacht of deze nu links, rechts, centrumlinks.... is.

    Kijk maar naar wat in Griekenland is gebeurt : Syriza krijgt een mandaat via de volksraadpleging om niet toe te geven aan de druk vanuit de Europese Unie (dè legitimatie die de partij op dàt moment vreesde te ontbreken om ècht door te drukken). Mèt die legitimatie op zak hebben ze dan kennis gemaakt met HET grootkapitaal dat zijn voet tussen de deur zette.

    Resultaat kennen we allemaal. Het enige dat ik Syriza op dat moment verweten heb is dat ze niet ALLES in de openheid hebben gebracht : wíe zit achter het grootkapitaal, welke hefbomen gebruiken ze, ... Dit zou pas een linkse beslissing zijn geweest, met de obligate revolutie waarschijnlijk tot gevolg.

    2. Links wordt in de meeste plaatsen waar ze aan de macht komen, uiteindelijk niet beter dan de anderen: macht corrumpeert ! Het ontgaat mij gewoon waarom iemand claimt dat de beweegredenen voor zijn/haar politiek engagement ingegeven zijn door sociaal onrecht, terwijl het uiteindelijk uitdraait op eigenbelang en vriendjespolitiek nèt zoals het de anderen vergaat. Enig verschil is echter dat woord en daad tè ver uit elkaar liggen t.o.v. wat andere politici beweren.

    Ik mag echter niet veralgemenen: er zijn vele 'lefties' die zich niet overgeven aan de macht, ze zijn echter niet altijd terug te vinden in de kantoren waar de beslissingen worden genomen.

    • door Roland Horvath op maandag 28 december 2015

      Akkoord. Men mag Links tegenwerpen dat ze meegegaan zijn in het domme verhaal van Reagan en Thatcher dat de overheid het probleem is. En uiteraard ook de Sociale Zekerheid SZ. Dus dat de Grote Multinationale Ondernemingen GMO moeten regeren. Wat uitdraait op armoede omdat de GMO geen normale lonen en lasten willen betalen. In de EU en in BE toegejuichd door de 4 partijen van Michel-I en door de hoofdstroom-media.

      Reagan en Co introduceerden een andere inhoud voor de term neoliberalisme. Wat neerkomt op ongeremd kapitalisme alias fascisme. Ook daar regeren de GMO en is er een corpocratie, de kern van neoliberalisme en fascisme. Alle andere eigenschappen zoals Rechts, nationalistisch, anti-democratisch en anti-sociaal volgen daar uit.

      De term neoliberalisme is nog niet beladen als de term fascisme. Dus neoliberalisme, fascisme en corpocratie zijn synoniemen, ze hebben dezelfde inhoud. Alle Rechtse regeringen in de EU, inbegrepen het EU bestuur, zijn neoliberaal/fascistisch/corpocratisch. Dat Links het nefaste van deze ontwikkeling niet ziet en daaraan meewerkt, ondanks gelijkaardige ontwikkelingen in het verleden, is onaanvaardbaar.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties