about
Toon menu
Boekrecensie

'De economie volgens Yanis Varoufakis', voor zijn (en onze) dochter

Terwijl Grieks minister van Financiën Varoufakis keihard de onderhandelingen voert van het (zoveelste) laatste uur met de Eurogroep over de Griekse schulden, ligt een boekje van zijn hand in de winkel. Hij schreef het in het Grieks in 2013, toen hij geen enkel uitzicht of idee had ooit minister te worden. Een leerrijk boek voor de leeftijdsgenoten van zijn dochter.
woensdag 24 juni 2015

Yanis Varoufakis was, voor hij in januari 2015 minister van Financiën werd, jarenlang professor economie aan Britse, Australische en Griekse universiteiten. Hij schreef meerdere boeken over economie. Of je het met de man eens bent of niet, niemand kan beweren dat de politicus nu iets anders zegt dan wat hij als econoom schreef en dacht over de economie in het algemeen en over de Griekse schuldenberg in het bijzonder.

Varoufakis heeft een dochter uit een eerste huwelijk, die samen met haar moeder in Australië woont. Voor haar schreef hij in het Grieks dit boekje, dat nu in het Nederlands verschijnt. Hij wou hiermee economie toegankelijk maken voor een publiek dat nog open staat voor nieuwe ideeën, als het ten minste niet wordt afgeschrikt door saaie lessen, die mijlenver staan van de leefwereld van opgroeiende kinderen.

“Ik heb dit boek geschreven om te kijken of ik een recalcitrante tiener ervan kon overtuigen dat economie te belangrijk is om alleen aan economen over te laten – en te leuk om veronachtzaamd te worden door mensen die zich doorgaans niet me geld en financiën bezighouden.”

Gestage erosie

Of men zijn opzet geslaagd vindt, hangt in hoofdzaak af van het standpunt dat de (volwassen) lezer reeds heeft over economie, voor hij/zij het boek begint te lezen. Het best zou in feite zijn dit boek door enkele jongeren te laten recenseren.

(boekcover degeus)

In De economie volgens Yanis Varoufakis, zoals uitgelegd aan zijn dochter (de Griekse titel was 'Spreken met mijn dochter over economie') vertaalt hij zijn ideeën over economie, zoals hij onder andere in zijn boek The Global Minotaur formuleerde, naar een jong publiek. Geen jargon, geen statistieken, geen tabellen maar vergelijkingen met de leefwereld van jongeren. (zie Yanis Varoufakis zegt in 2015 wat hij in 2011 al schreef).

Hij begint met een bekentenis: “Ik geeft toe dat wij economen deze gestage erosie van ons collectieve begrip van waar economie over gaat op ons geweten hebben.” Daarna volgen een reeks oogopende vergelijkingen. Waarom hebben de aboriginals Engeland niet gekoloniseerd? In bevattelijke termen legt Varoufakis uit waar Europa zijn zogenaamde superioriteit vandaan haalde. Is het niet te verwachten dat zij die belang hebben bij een bepaalde gang van zaken die gang van zaken ook hardhandig gaan verdedigen en verrechtvaardigen?

Onderwijsssysteem

Veel dingen hebben een prijs, andere dingen helemaal niet, toch zijn die dikwijls waardevoller dan dingen waar wel een prijs op staat. Hoe komt dat, waarom betalen wij ons blauw aan 'waardeloze' dingen? Waarom weigeren wij anderzijds ook maar iets te betalen voor dingen die we zeer waardevol vinden? Varoufakis geeft treffende voorbeelden.

Zo wordt vastgesteld dat er in landen waar bloeddonoren betaald worden minder bloed wordt opgehaald dan in landen waar je dat gratis hoort te doen. De invoering van de markt was allesbehalve een natuurlijk proces, net als de loonarbeid, de fabrieken. Welke rol speelde het protestantisme? Hoe is geld van een middel een doel op zich geworden?

'Degelijk' opgeleide lezers halen voor dit soort vragen graag de neus op. Ze gaan er ondertussen aan voorbij dat miljoenen mensen afhaken, onder meer omdat ze in hun jeugd afkerig werden gemaakt (niet 'afkerig werden' maar 'afkerig werden gemaakt') van zaken die voor hen nochtans allerbelangrijkst waren, zoals economie.

In feite is dit boekje dus ook een aanklacht tegen ons onderwijssysteem dat kinderen klaarstoomt voor de 'markt', maar hen niet de middelen geeft om dat proces te begrijpen. Met dit boek in de hand worden jonge mensen nog geen geschoolde economen, maar ze kunnen er wel de basiskennis en het begrip uit halen van de essentiële bestanddelen van de economie en deelnemen aan het debat. Ze kunnen er de inspiratie in vinden om verder te gaan studeren, met interesse en uit overtuiging.

Bankroet

Zeer toepasselijk voor de situatie waar politicus Varoufakis zich nu in bevindt, is zijn uitleg over de 'giftige relatie' tussen staat en bankiers. Even nog aan herinneren dat de auteur toen hij dit boek schreef geen enkel vooruitzicht had op een toekomstig ministerschap. Syriza haalde geen 10 procent in de peilingen en zelf was hij niet politiek actief.

“(I)n de vette jaren zijn ondernemers en banken 'anti-staat'. Ze beschuldigen de staat ervan een 'rem op de ontwikkeling' te zijn. Een 'parasiet' die de private economie 'uitzuigt' en henzelf treft met belastingen. Ze verzetten zich tegen elke inmenging van de staat... Bank(crash)1 en crisis, die gewoonlijk volgen, veranderen dit beeld volkomen: al aan het begin van de kettingreactie die de bankiers naar hun bankroet voert, eisen bankiers en ondernemers hulp van de staat. Ze eisen gered te worden met overheidsgeld zonder zich af te vragen waar dat vandaan moet komen.

Varoufakis maakt tussendoor leuke vergelijkingen met Dr. Frankenstein, Star Trek en de Matrix. Hoe hij dat precies doet kan de lezer zelf uitzoeken in dit zeer leerrijke boekje.

De economie volgens Yanis Varoufakis hoort thuis in het lessenpakket van elke school die de ambitie heeft van zijn leerlingen jonge, kritisch denkende burgers te maken. Wie het met zijn ideeën niet eens is, mag best proberen hetzelfde te doen. Een economisch systeem dat is gebouwd op onwetendheid en machtsmisbruik heeft echter een klein strategisch nadeel. Het heeft immers geen baat bij geïnformeerde burgers.

Dit 'schoolboekje' verdient bovendien navolging door Thomas Piketty en de iets minder bekende maar even relevante Ha-Joon Chang (zie 'Thomas Piketty: de recensie' en 'Ha-Joon Chang: 'Economie, de gebruiksaanwijzing')

1 De vertaler gebruikt de ietwat bizarre schrijfwijze 'krach', waar 'crash' wordt bedoeld. Schoonheidsfoutje.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

6 reacties

  • door Gilbert Desmet op woensdag 24 juni 2015

    Tot een tiental jaren geleden was "krach" de normale manier om over "crash" te spreken. Zeg dus niet dat "krach" een bizar woord is. Dat is wat me stoort bij "jongere" journalisten is dat ze hun geschiedenis niet kennen!

    • door Frakke Zevenenzestig op donderdag 25 juni 2015

      Dat verklaart dan meteen waarom leerkrachten economie die eind jaren tachtig met het vak informatica werden opgezadeld met het bizarre woord "computerkrach" kwamen aandraven...

    • door Lode Vanoost op donderdag 25 juni 2015

      Ik ben 62. Dank u.

  • door Carlos Pauwels op woensdag 24 juni 2015

    Volledig eens met wat ik lees. Zo las ik eens een artikel waarin iemand met een universitair diploma uitleg gaf over haar belastingen en hoe ze daar ging op reageren. Zij zat er drie keer glansrijk naast. Ik heb toen gereageerd dat ik vond dat iemand met een universitair diploma die zo weinig afwist van zaken waar iedere burger mee geconfronteerd wordt, niet kan. Ons onderwijs faalt op dit gebied. Jongeren moeten voorbereid worden op het dagelijkse leven. Tot op zekere hoogte hoort economie daar bij. Ook fiscaliteit, sociale zekerheid, de bankwereld (o.a. beleggingen) horen daar bij. Ook het verkeersreglement hoort daar bij. I.v.m. dat laatste worden al inspanningen gedaan, maar niet genoeg volgens mij. Er zijn nog altijd te veel ongevallen met jonge fietsers. Steek dergelijke zaken in één pakket (bv. "voorbereiding op het leven tijdens en na de studie") en maak daar tijd voor vrij.

    • door ria aerts op donderdag 25 juni 2015

      ... en zo is de aandacht weer netjes verlegd naar verkeerde termen en hoe interessant praktische schoolliteratuur is. Dit boekje maakt geen enkele kans in ons onderwijs. We zullen onze kinderen eens gaan leren hoe de economie echt in elkaar zit. Minder kopen, enkel waardevolle dingen kopen en er de prijs voor betalen... kom zeg, dat druist toch volledig in tegen de wetten van de neoliberale economie. Niets belet uiteraard dat kritische ouders het zelf kopen, voor zichzelf en de kinderen. Doen, zou ik zeggen.

      • door Carlos Pauwels op donderdag 25 juni 2015

        Ik ken een gast van nu 30 die, toen hij 18 was en begon aan het hoger onderwijs voor het eerst in aanraking kwam met bepaalde aspecten van de economie. In een gesprek daarover zei ik dat dat al zou moeten gebeurd zijn in het middelbaar. Weet u wat hij antwoordde? Dat zeggen ze hier allemaal. De gevolgde richting was niet economie. En hij is ook geen economist geworden. Afgezien van enkele moeilijkere gevallen zijn er toch nog heel veel mensen die niet zelf hun belastingaangifte kunnen invullen. Dat bedoel ik, mensen zelfstandiger maken. Ik wil geen fiscalisten, geen ecnomisten e.d.m. maken in het middelbaar. Je kan van alles een karikatuur maken als je dat wil.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties